ΤΑΠΕΙΝΩΣΗ: Όσο είσαι σπουδαίος, άλλο τόσο να είσαι ταπεινός. Όταν ανέβεις ψηλά, έχεις ανάγκη να πάρεις τα μέτρα σου, για να μην πέσεις. Γιατί έχεις μεγάλη ιδέα για τον εαυτό σου, ενώ είσαι άνθρωπος, συγγενής με τη γη, το ίδιο πράγμα με τη στάχτη σε όλα· και στη φύση και στη γνώμη και στην εκλογή των πραγμάτων.
Σήμερα είσαι πλούσιος, αύριο φτωχός· σήμερα υγιής, αύριο άρρωστος· σήμερα χαρούμενος, αύριο λυπημένος· σήμερα δοξασμένος, αύριο περιφρονημένος· σήμερα νέος, αύριο γέρος.
Μήπως κάτι από τα ανθρώπινα παραμένει σταθερό; Ή μήπως, αντίθετα, το καθετί μιμείται την κίνηση των ποταμών που κυλούν; Δεν προλαβαίνουμε καλά – καλά να το δούμε, και μας εγκαταλείπει πιο γρήγορα από τη σκιά. Γιατί λοιπόν, άνθρωπέ μου, έχεις αλαζονεία, ενώ είσαι καπνός, ματαιότητα; Πράγματι, ο άνθρωπος ταυτίζεται με τη ματαιότητα. Οι ημέρες της ζωής του είναι σαν χορτάρι. Ξεραίνεται το χορτάρι και το άνθος του πέφτει μαραμένο.
Να είσαι ταπεινός. Η ταπείνωση είναι μία σκάλα με εκατομμύρια σκαλοπάτια. Το πρώτο σκαλοπάτι πατά στη γη, και το τελευταίο, ακουμπά στον Ουρανό. Ο πιο σίγουρος δρόμος προς τη βασίλεια των Ουρανών είναι η ταπείνωση. Όταν αύτη ριζώσει στην ψυχή, θα φέρει όλες τις άλλες αρετές και την ελπίδα της σωτηρίας.
Ο όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος μας συμβουλεύει:
«Ταπείνωση θα αποκτήσετε κάνοντας έργα ταπεινά, σηκώνοντας αγόγγυστα κάθε προσβολή και περιφρόνηση, βάζοντας τον εαυτό σας κάτω από όλους τους ανθρώπους, καλλιεργώντας μέσα σας την αυτομεμψία και αυτοεξουθένωση.
Αγάπη θα αποκτήσετε κάνοντας έργα αγάπης. Αυτά αρχικά απαιτούν την άσκηση βίας στην ψυχή, με τον καιρό, όμως, γίνονται δίχως δυσκολία, με προθυμία και ευχαρίστηση. Πρέπει να ξέρετε, πάντως, πως η αγάπη αυξάνεται φυσικά και αβίαστα μαζί με την ταπείνωση. Γιατί όσο μειώνεται ο εγωισμός μας, τόσο φουντώνει η φλόγα της αγάπης μας στον Θεό και τον πλησίον».
