ΕΚΔΙΚΗΣΗ: Στην εποχή της εγωπάθειας και της ψυχικής ταραχής, ο άνθρωπος εύκολα γλιστρά στο σκοτάδι της εκδίκησης. Όταν πληγωθεί, όταν προδοθεί ή αδικηθεί, νιώθει ότι πρέπει να “πάρει το αίμα του πίσω”, να αποκαταστήσει με δικές του δυνάμεις την αδικία.
Της Κατερίνας Θεοχάρη – Αφιέρωμα του vimaorthodoxias.gr
Όμως, οι Γέροντες και οι Άγιοι του Αγίου Όρους υπενθυμίζουν διαρκώς πως η εκδίκηση δεν είναι έργο του ανθρώπου αλλά του Θεού. Ο πιστός καλείται όχι να ανταποδώσει το κακό, αλλά να μεταμορφώσει τον πόνο σε προσευχή, τη δικαίωση σε ταπείνωση, και την οργή σε συγχώρηση.
«Η εκδίκηση είναι το δηλητήριο του εγωισμού»
Ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης έλεγε συχνά ότι «όποιος θέλει να εκδικηθεί, πίνει πρώτος το δηλητήριο και περιμένει να πεθάνει ο άλλος». Στο Λόγο του περί πνευματικού αγώνα τόνιζε ότι η εκδίκηση δεν είναι δύναμη αλλά αδυναμία. «Όταν σε αδικούν και σωπαίνεις, τότε ο Θεός σε υπερασπίζεται. Αν εκδικηθείς, παίρνεις εσύ τον ρόλο Του και μένεις μόνος σου».
Η διδασκαλία αυτή συνδέεται με τη βαθιά Ορθόδοξη αντίληψη ότι η δικαιοσύνη του Θεού λειτουργεί πέρα από τον χρόνο και τα ανθρώπινα μέτρα. Ο άνθρωπος που σιωπά μπροστά στην προσβολή, δίνει χώρο στη θεία ενέργεια να δράσει μέσα του. Δεν είναι αδυναμία η συγχώρηση· είναι πράξη πίστης, γιατί προϋποθέτει εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού.
Ο Γέροντας Εφραίμ της Αριζόνας και η αγάπη προς τον εχθρό
Ο αείμνηστος Γέροντας Εφραίμ της Αριζόνας, μαθητής του Αγίου Ιωσήφ του Ησυχαστού, δίδασκε: «Αν μάθεις να προσεύχεσαι για εκείνον που σε πληγώνει, τότε έχεις γνωρίσει τον Χριστό». Σε ένα από τα γράμματά του προς τους μοναχούς της Μονής του, σημείωνε: «Μην περιμένεις να σε καταλάβουν οι άνθρωποι, γιατί ο εγωισμός θολώνει τον νου. Όταν σε αδικούν, πες: “Κύριε, φώτισέ τους, όπως φώτισες και εμένα”. Τότε η καρδιά σου θα γίνει τόπος Θεού».
Η προσευχή για τον εχθρό είναι το πιο δύσκολο έργο, αλλά και το πιο καθαρό. Όπως εξηγούσε ο Γέροντας, «όταν λες “ευλόγησον, Κύριε, τον αδελφό που με κακολόγησε”, εκείνη τη στιγμή ξεριζώνεται ο σατανάς από την ψυχή σου και φυτεύεται η ειρήνη».
Ο Άγιος Πορφύριος: «Να αγαπάς χωρίς όρους»
Ο Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης δεν μιλούσε για εκδίκηση αλλά για μετάνοια. Έλεγε χαρακτηριστικά: «Όταν ο άλλος σε πληγώνει, μην κοιτάς εκείνον, κοίτα μέσα σου· ίσως ο Θεός σου επιτρέπει την αδικία για να θεραπευθείς από τον εγωισμό σου». Ο Άγιος δεν ήθελε “δικαίωση”, ήθελε “ελευθερία”. «Να αγαπάς χωρίς όρους, να συγχωρείς χωρίς να σε παρακαλέσουν. Όποιος δεν συγχωρεί, κρατάει την καρδιά του φυλακή».
Η αγάπη του Χριστού δεν μετριέται με ανθρώπινες κλίμακες. Είναι σταυρική – και ο σταυρός δεν είναι θεωρία, είναι πράξη. Ο Άγιος Πορφύριος συμβούλευε τους πιστούς να ευλογούν εκείνους που τους συκοφαντούν. «Να λες: Κύριε, ευλόγησε εκείνον που με πρόσβαλε· δώσε του ειρήνη και σε μένα υπομονή». Αυτή η στάση αλλάζει τα πάντα, γιατί ο θυμός δεν βρίσκει πια τόπο να σταθεί.
Ο Άγιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής και η δοκιμασία της αχαριστίας
Ο Άγιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής, στις επιστολές του, μιλούσε συχνά για την αχαριστία – τη στάση ανθρώπων που παίρνουν την αγάπη και την ανταποδίδουν με ψυχρότητα ή κακία. «Μη θαυμάζεις αν σε αδικούν εκείνοι που ευεργέτησες· κι εμένα με πίκραναν όσοι έθρεψα με κόπο. Μη στενοχωριέσαι· ο Θεός καταγράφει κάθε σταγόνα υπομονής».
Η αχαριστία, έλεγε, είναι δοκιμασία της καθαρής αγάπης. Όποιος αγαπά για να λάβει ευγνωμοσύνη, δεν αγαπά αληθινά· αγαπά τον εαυτό του. Ο Γέροντας προέτρεπε τους μοναχούς του να προσεύχονται υπέρ εκείνων που τους αδίκησαν περισσότερο, γιατί «αυτοί είναι οι πιο πολύτιμοι δάσκαλοι της ταπείνωσης».
Πώς να αντιμετωπίζουμε την κακία του άλλου
Οι Αγιορείτες Πατέρες διδάσκουν πως η κακία του άλλου δεν μας μολύνει, αν δεν την αφήσουμε να μπει μέσα μας. Η εκδίκηση και η μνησικακία είναι οι πύλες από τις οποίες περνά ο πειρασμός. Ο Γέροντας Μωυσής ο Αγιορείτης έλεγε: «Ο άνθρωπος που εκδικείται, κρατάει τον άλλον δεμένο μαζί του. Μόνο η συγχώρηση τον ελευθερώνει».
Να απαντάμε στο κακό με προσευχή, στην προσβολή με σιωπή, και στην αχαριστία με προσφορά. Ο Θεός δεν ζητά από εμάς να απονείμουμε δικαιοσύνη, αλλά να δείξουμε έλεος. Και αυτό το έλεος είναι που σώζει πρώτα εμάς τους ίδιους.
Η θεία δικαιοσύνη δεν αργεί
Σύμφωνα με τους Πατέρες, η θεία δικαιοσύνη ενεργεί αθόρυβα αλλά βέβαια. Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης σημειώνει ότι «όποιος αφήνει τον Θεό να τον υπερασπιστεί, έχει τον ουρανό σύμμαχο». Η ζωή του Χριστού, γεμάτη αχαριστία και πόνο, διδάσκει πως η ταπείνωση νικά πάντα στο τέλος – όχι με φωνές, αλλά με σιωπή.
Ο πιστός, λοιπόν, δεν καλείται να “δικαιωθεί” ανθρώπινα, αλλά να γίνει εικόνα της ειρήνης του Θεού. Όπως έγραφε ο Άγιος Σιλουανός: «Κράτα τον νου σου στον άδη και μην απελπίζεσαι· έτσι θα αγαπήσεις και τον εχθρό σου».
Η εκδίκηση δεν είναι λύτρωση – είναι φυλακή. Η συγχώρηση, αντίθετα, ανοίγει τον δρόμο για τη Βασιλεία του Θεού. Και αυτή είναι η πιο μεγάλη νίκη: να μετατρέψεις την αδικία σε ευλογία και την πληγή σε προσευχή.
Αφιέρωμα του vimaorthodoxias.gr – Στον λόγο των Γερόντων, η ειρήνη δεν είναι αδυναμία· είναι η δύναμη του Θεού που νικά τον κόσμο.
