Άγιος Παΐσιος: Με μια απλή εικόνα από την καθημερινή ζωή, ο Άγιος Παΐσιος περιέγραφε τις δυσκολίες της ευρωπαϊκής ενοποίησης: διαφορετικά χαλιά μπορούν να ραφτούν μεταξύ τους, αλλά διατηρούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους.
ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ – Αφιέρωμα- Επιμέλεια : Γιώργος Θεοχάρης
Στις μαρτυρίες επισκεπτών του, η παρομοίωση αυτή συνοδεύεται από μια αιχμηρή παρατήρηση: οι συμφωνίες μεταξύ κρατών δεν αρκούν για να παραμερίσουν εθνικούς εγωισμούς, ιστορικές αντιθέσεις και ανταγωνιστικά συμφέροντα. (dogma.gr)
Ο λόγος του Αγιορείτη γέροντα στρεφόταν στα βαθύτερα θεμέλια της συνύπαρξης. Τι ενώνει πραγματικά τους ανθρώπους; Η οικονομική επιδίωξη ή η αμοιβαία εμπιστοσύνη; Η εξωτερική οργάνωση ή η διάθεση να υποχωρήσει κανείς από το συμφέρον του για χάρη του άλλου;
Τα «χαλιά» και οι εθνικοί εγωισμοί
Σε δημοσιευμένες μαρτυρίες προσκυνητών καταγράφεται συζήτηση του καλοκαιριού του 1992 για τις επιπτώσεις της τότε ΕΟΚ στην Ελλάδα. Ο γέροντας φέρεται να αντιπαρέβαλε την αμερικανική κοινωνία, που σχηματίστηκε από πληθυσμούς διαφορετικής προέλευσης, με τα ευρωπαϊκά κράτη, τα οποία διέθεταν ήδη διαμορφωμένες παραδόσεις και εθνικές ταυτότητες.
Σε άλλη καταγεγραμμένη διήγηση, συνομιλητές του παρουσίαζαν την προοπτική κοινής κυβέρνησης, οικονομίας, στρατού και εξωτερικής πολιτικής. Η απάντησή του επανέφερε το ζήτημα των διαφορετικών συμφερόντων και του εγωισμού των ισχυρών. Οι σχετικές αφηγήσεις παραπέμπουν σε συλλογές μαρτυριών και βιβλία ανθρώπων που τον γνώρισαν.
Η εικόνα των χαλιών προσφέρεται για έναν ουσιαστικό προβληματισμό: η συνεργασία χρειάζεται σεβασμό στην ιδιαιτερότητα κάθε λαού. Όταν η ενότητα περιορίζεται σε υπογραφές, χωρίς αλληλεγγύη στην πράξη, παραμένει ευάλωτη στις δοκιμασίες.
«Και τα πνευματικά θέματα στην Κοινή Αγορά»
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η κριτική του σε μια νοοτροπία που αντιμετωπίζει την πίστη με όρους συναλλαγής. Στο απόσπασμα που δημοσιεύεται με παραπομπή στον πρώτο τόμο των «Λόγων», «Με πόνο και αγάπη για τον σύγχρονο άνθρωπο», διαβάζουμε:
«Το ευρωπαϊκό πνεύμα νομίζει ότι και τα πνευματικά θέματα μπορούν να μπουν στην Κοινή Αγορά».
Η φράση αφορά συζήτηση για την ορθόδοξη πίστη, τις σχέσεις με τους ετεροδόξους και την προσπάθεια επίλυσης πνευματικών ζητημάτων αποκλειστικά με ανθρώπινους υπολογισμούς. Ο Άγιος υπερασπιζόταν την εμπιστοσύνη στην πατερική παράδοση και αντιδρούσε στην ανάμειξη δογματικών διαφορών σαν να επρόκειτο για διαπραγματεύσιμα υλικά.
Στο ίδιο απόσπασμα, όμως, επέκρινε και το αντίθετο άκρο: τον υπερβάλλοντα ζηλωτισμό που καταλήγει σε βλασφημίες και σκανδαλισμό πιστών. Η σταθερότητα στην πίστη συνοδευόταν, επομένως, από απαίτηση πνευματικής διάκρισης.
Η αγωνία πίσω από την αυστηρή κριτική
Το Βήμα Ορθοδοξίας, σε αρχειακό δημοσίευμά του στις 29 Οκτωβρίου 2011, είχε συγκεντρώσει λόγους που αποδίδονται στον γέροντα για την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η επισήμανση των αντιτιθέμενων συμφερόντων μέσα στην ΕΟΚ, αλλά και η προτροπή για πνευματική ζωή κατά τις δύσκολες περιόδους.
Η προτροπή αυτή μεταφέρει το βάρος στην προσωπική ευθύνη. Η ανησυχία για τις αποφάσεις των ισχυρών δεν καταργεί τον αγώνα του καθενός απέναντι στον εγωισμό, στην αδιαφορία και στην προσκόλληση στην ύλη.
Από αυτή την οπτική, η ανάγνωση των λόγων του αποκτά και κοινωνικό περιεχόμενο. Μια κοινωνία χρειάζεται θεσμούς και οικονομική οργάνωση, αλλά χρειάζεται επίσης ανθρώπους πρόθυμους να στηρίξουν τον αδύναμο, να πουν την αλήθεια και να περιορίσουν τις απαιτήσεις τους όταν ο διπλανός στερείται τα αναγκαία.
Μια ενότητα που χρειάζεται ψυχή
Σήμερα, η εικόνα των διαφορετικών χαλιών μπορεί να διαβαστεί ως αφορμή αυτοκριτικής. Η κοινή ευρωπαϊκή πορεία δοκιμάζεται κάθε φορά που το εθνικό όφελος υπερισχύει της αλληλεγγύης και ο άνθρωπος χάνεται πίσω από οικονομικούς υπολογισμούς.
Αυτή είναι μια σύγχρονη ανάγνωση των παραπάνω διδαχών: η ενότητα αποκτά περιεχόμενο όταν συνοδεύεται από έμπρακτη ευθύνη. Η προσφορά, η ταπείνωση και ο σεβασμός στον άλλον δίνουν ζωή σε όσα οι θεσμικές συμφωνίες επιχειρούν να οικοδομήσουν.
