ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΔΗΜΟ Ο ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ: Φαντασία είναι το «χαρτί» (πίνακας) εκείνο του νου, πάνω στο οποίο αποτυπώθηκαν όλες οι εικόνες που αντιληφτήκαμε στη ζωή μας διαμέσου των αισθητηρίων οργάνων μας και εισήλθαν μέσα μας, διαμέσου αυτών.
Να χρησιμοποιείς την φαντασία, είτε για την συντριβή και πένθος και ταπείνωση της καρδιάς σου, φανταζόμενος και σχηματίζοντας το θάνατο, την μέλλουσα κρίση και τις αιώνιες κολάσεις, είτε για την μελέτη και τη θεωρία της δημιουργίας και της ένσαρκης οικονομίας του Κυρίου, φανταζόμενος τα θαύματα που φαίνονται μέσω της δημιουργίας και τα μυστήρια της ενσάρκου οικονομίας του Κυρίου (γέννηση, βάπτιση, Σταύρωση, Ανάσταση, ταφή κ.ά.) ή ακόμα και για να πολεμήσεις κάποτε τις απρεπείς και άτοπες φαντασίες, με τις οποίες προβάλλει ο εχθρός, μέσω άλλων ευπρεπών και καλών φαντασιών.
Η φαντασία μας δόθηκε μετά την παράβαση (των Πρωτοπλάστων), για να την μεταχειριστούμε, όταν οι εξωτερικές μας αισθήσεις ησυχάζουν και όταν δεν έχουμε μπροστά μας παρόντα, τα αισθητά εκείνα πράγματα, που πέρασαν από τις αισθήσεις μας και τυπώθηκαν σ’ αυτήν.
Για παράδειγμα: Εσύ πήγες μια φορά και είδες την Σμύρνη, έπειτα έφυγες από εκεί και πλέον δεν την βλέπεις με την εξωτερική αίσθηση των ματιών, αλλά όμως με την εσωτερική αίσθηση δηλαδή, με την φαντασία και ενθύμηση και όταν θέλεις, φέρνεις την Σμύρνη μπροστά σου και την βλέπεις, σαν να ήταν μπροστά σου. Ο διάβολος όμως, ως εφευρέτης της «παράλογης» φαντασίας, δια μέσω της οποίας φαντάστηκε ισοθεϊα και ξέπεσε, χρησιμοποιεί την φαντασία ως γέφυρα, μέσα από την οποία οι δολοφόνοι δαίμονες, ενώνονται με την ψυχή του ανθρώπου και την κάνουν κατοικητήριο βλάσφημων και πονηρών λογισμών καθώς και ψυχικών και σωματικών παθών. Χωρίς την φαντασία κανένα πάθος (σωματικό ή ψυχικό), δεν μπορεί να πλησιάσει τον νου.
Ο διάβολος έχει μεγάλη συγγένεια και εξοικείωση με την φαντασία και από όλες σχεδόν τις δυνάμεις της ψυχής, αυτήν χρησιμοποιεί ως το πιο κατάλληλο όργανο για να πλανά τους ανθρώπους και να ενεργεί τα πάθη και τις κακίες του. Και τον Αδάμ ο διάβολος, μέσω της φαντασίας τον παραπλάνησε, βάζοντας στο νου του, την φαντασία της ισοθεϊας.
Χωρίς την φαντασία, κανένα πάθος, σωματικό ή ψυχικό, δεν μπορεί να πλησιάσει τον νου σου.
