Οικουμενικό Πατριαρχείο: Δικαίωση μετά από 15 χρόνια δικαστικού αγώνα-Ιστορική θεωρείται η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, το οποίο καταδίκασε την Τουρκία για παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων κληρικών του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ανοίγοντας νέο κεφάλαιο στις σχέσεις της Άγκυρας με την Ελληνορθόδοξη Κοινότητα της Κωνσταντινούπολης.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δικαίωσε δύο κληρικούς που προσέφυγαν κατά της Τουρκίας, καθώς τους είχε απαγορευτεί να εκλεγούν στις διοικήσεις ελληνορθόδοξων Βακουφίων, με την τουρκική διοίκηση να επικαλείται επί δεκαετίες μια αυθαίρετη ερμηνεία της Συνθήκης της Λωζάνης.
Η υπόθεση διήρκεσε περίπου 15 χρόνια και θεωρείται πλέον ορόσημο για τα θρησκευτικά και μειονοτικά δικαιώματα στην Τουρκία.
«Καταρρέει μια αντίληψη εκατό ετών»
Ο νομικός σύμβουλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Πάρις Ασανάκης, χαρακτήρισε την απόφαση «ιστορική», τονίζοντας ότι το Δικαστήριο κατέρριψε την επί δεκαετίες πρακτική της Γενικής Διεύθυνσης Βακουφίων της Τουρκίας.
Όπως υπογράμμισε, η Άγκυρα υποστήριζε ότι δήθεν η Συνθήκη της Λωζάνης απαγορεύει σε κληρικούς του Οικουμενικού Πατριαρχείου να συμμετέχουν στις διοικήσεις των ομογενειακών ιδρυμάτων.
Το Δικαστήριο, ωστόσο, έκρινε ότι αυτή η θέση δεν στηριζόταν σε καμία σαφή νομική διάταξη, ούτε είχε κατοχυρωθεί μέσα από τουρκικές δικαστικές αποφάσεις.
Η απόφαση θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική και για έναν ακόμη λόγο: είναι η πρώτη φορά που το Στρασβούργο διαπιστώνει παραβίαση του άρθρου 9 περί ελευθερίας θρησκείας εις βάρος μελών της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας της Τουρκίας.
Τι είναι τα Βακούφια
Τα Βακούφια αποτελούν κοινωφελή και θρησκευτικά ιδρύματα με ρίζες στην οθωμανική και ισλαμική παράδοση. Διαχειρίζονται ναούς, σχολεία, νοσοκομεία, κοιμητήρια και άλλα ιδρύματα που σχετίζονται με τις μειονότητες.
Στην περίπτωση της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας της Κωνσταντινούπολης, τα Βακούφια συνδέονται άμεσα με τη λειτουργία ιστορικών εκκλησιών, σχολείων και κοινοτικών δομών που υπάγονται πνευματικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Η Τουρκία, παρά τις μεταρρυθμίσεις που κατά καιρούς ανακοίνωσε, διατήρησε επί χρόνια περιορισμούς στην εκλογή κληρικών στις διοικήσεις των ιδρυμάτων αυτών, επιτρέποντας ουσιαστικά μόνο τη συμμετοχή λαϊκών στελεχών της ομογένειας.
Οι κληρικοί που προσέφυγαν
Την υπόθεση έφεραν ενώπιον του Δικαστηρίου ο αείμνηστος πλέον Γεννάδιος Μαυράκης και ο Γεώργιος Κασάπογλου.
Ο Γεννάδιος Μαυράκης είχε υπηρετήσει ως διευθυντής της ιστορικής Μεγάλης του Γένους Σχολής και συμμετείχε στη διοίκηση του Βακουφίου όσο ήταν λαϊκός. Όταν όμως χειροτονήθηκε ιερέας, οι τουρκικές αρχές τον απέκλεισαν από τη διοίκηση, επικαλούμενες τη γνωστή ερμηνεία περί Λωζάνης.
Οι προσφυγές αφορούσαν επίσης τα Βακούφια της Παναγίας στο Μπεσίκτας και του ιστορικού ναού Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης στα Υψωμαθειά.
Το Βαλουκλί και οι νέες εξελίξεις
Η απόφαση του Στρασβούργου ενδέχεται να επηρεάσει άμεσα και άλλες εκκρεμείς υποθέσεις της ομογένειας στην Τουρκία, με σημαντικότερη εκείνη του Βαλουκλή.
Το ιστορικό Βακούφι του Βαλουκλή διαχειρίζεται μεγάλες εκτάσεις, νοσοκομείο, γηροκομείο και σημαντική ακίνητη περιουσία, ενώ δεν έχουν πραγματοποιηθεί εκλογές στη διοίκησή του εδώ και περίπου 35 χρόνια.
Παράλληλα, εκκρεμούν και άλλες προσφυγές κληρικών στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, γεγονός που αυξάνει την πίεση προς την Άγκυρα να προχωρήσει σε ουσιαστικές αλλαγές.
Μήνυμα για θρησκευτική ελευθερία και μειονότητες
Οι δικαστές του Στρασβούργου στάθηκαν ιδιαίτερα στον ρόλο που διαδραματίζουν οι θρησκευτικές και πολιτιστικές ενώσεις σε μια δημοκρατική κοινωνία, επισημαίνοντας ότι η πολυφωνία και ο σεβασμός της θρησκευτικής και πολιτισμικής διαφορετικότητας αποτελούν θεμέλιο της κοινωνικής συνοχής.
Η εξέλιξη παρακολουθείται στενά τόσο από την ελληνική πλευρά όσο και από ευρωπαϊκούς θεσμούς, καθώς αφορά άμεσα τα δικαιώματα των μειονοτήτων και τη συμμόρφωση της Τουρκίας προς τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης.
Για πολλούς αναλυτές, πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες διεθνείς δικαστικές νίκες του Οικουμενικού Πατριαρχείου τα τελευταία χρόνια, με βαθύ συμβολισμό τόσο για την Ορθοδοξία όσο και για την ιστορική παρουσία του Ελληνισμού στην Κωνσταντινούπολη.
