ΓΕΡΩΝ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ: Σε μια ιδιαίτερα φορτισμένη ομιλία από το Δημαρχείο του Βίλνιους, ο Μητροπολίτης Γέρων Χαλκηδόνος κ. Εμμανουήλ χαρακτήρισε το δίλημμα «Κωνσταντινούπολη ή Μόσχα;» ως μια ανοιχτή πληγή στο σώμα της Ορθόδοξης Εκκλησίας, υπογραμμίζοντας ότι το ρήγμα των τελευταίων ετών συνιστά το σοβαρότερο γεγονός μετά το Σχίσμα του 1054.
Επιμέλεια: Γιώργος Θεοχάρης
Ο ιεράρχης, εκπροσωπώντας το Οικουμενικό Πατριαρχείο, βρέθηκε στη Λιθουανία στο πλαίσιο εκκλησιαστικής αποστολής και εκφώνησε την κεντρική ομιλία σε εκδήλωση με θέμα «Κωνσταντινούπολη και Μόσχα: Μετασχηματισμοί της εκκλησιαστικής περίπτωσης και η επίπτωση της αυτοκρατορικής πολιτικής». Στην παρέμβασή του ανέλυσε τις θεολογικές, ιστορικές και κανονικές διαστάσεις των αλλαγών δικαιοδοσίας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο ουκρανικό ζήτημα.
Η Ουκρανία ως «ζωντανή εκκλησιαστική πραγματικότητα»
Ο Γέρων Χαλκηδόνος τόνισε με σαφήνεια ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας αποτελεί πλέον «μια αναμφισβήτητη και απόλυτα ζωντανή πραγματικότητα». Παρά τις θεσμικές ή δομικές ατέλειες που συνοδεύουν κάθε ανθρώπινο εγχείρημα, έκανε λόγο για μια πολυπληθή κοινότητα πιστών που αναζητά με αγωνία την ελευθερία εν Χριστώ.
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται σε συνέχεια της απόφασης του Φαναρίου το 2019 να χορηγήσει Τόμο Αυτοκεφαλίας, εξέλιξη που οδήγησε στη διακοπή εκκλησιαστικής κοινωνίας από τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία με την Κωνσταντινούπολη. «Το δίλημμα που τέθηκε προς τις άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες – Κωνσταντινούπολη ή Μόσχα – δεν είναι απλώς διοικητικό. Είναι πληγή στο σώμα της Εκκλησίας», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το 1054 και οι τρεις μεγάλες ρήξεις
Στην ιστορική του αναδρομή, ο Μητροπολίτης υπενθύμισε ότι το 1054 παραμένει μια ανοιχτή πληγή εννέα αιώνες μετά. Το Μεγάλο Σχίσμα μεταξύ Ρώμης και Κωνσταντινούπολης διαμόρφωσε ένα νέο εκκλησιαστικό τοπίο, όπου η τοπικότητα των Εκκλησιών συνδέθηκε σταδιακά με την ανάδυση των εθνικών κρατών.
Όπως επεσήμανε, η τοπικότητα αποτελεί θεολογικά κατοχυρωμένη αρχή. Το πρόβλημα, όμως, προέκυψε όταν μετατράπηκε σε εθνική αποκλειστικότητα, με τα όρια των επισκοπών να ταυτίζονται με τα κρατικά σύνορα και την εθνική ταυτότητα να καθορίζει την εκκλησιαστική. Στα σλαβικά εδάφη της Ουκρανίας, αυτή η σύγχυση οδήγησε σε νέες ρήξεις, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Σύνοδο του Μπρεστ το 1596, που δημιούργησε την Ελληνοκαθολική Εκκλησία, διατηρώντας το ανατολικό λειτουργικό τυπικό αλλά αποδεχόμενη το παπικό πρωτείο.
Ο ιεράρχης υπενθύμισε ότι οι ιστορικές αυτές διαιρέσεις δεν ήταν απλώς θεσμικές, αλλά τραυμάτισαν κοινότητες και οικογένειες, μετατρέποντας ακόμη και τους ναούς σε πεδία αντιπαράθεσης.
Η ρήξη 2018-2019 και το «ζήτημα ψυχής»
Η τρίτη μεγάλη ρήξη, σύμφωνα με τον Μητροπολίτη, ήρθε στη διετία 2018-2019, όταν η Μόσχα διέκοψε την κοινωνία με το Φανάρι. Το αποτέλεσμα ήταν ένα πρωτοφανές εκκλησιαστικό ρήγμα, το οποίο συνεχίζει να προκαλεί αναταράξεις σε όλο τον ορθόδοξο κόσμο.
«Πίσω από τη διπλωματική ορολογία, το ερώτημα σε ποιον ανήκει τελικά η Εκκλησία παραμένει ζήτημα ψυχής», τόνισε. Οι πιστοί στο Κίεβο ή στο Λβιβ, όπως είπε, δεν προσέρχονται στους ναούς με τους Κανόνες της Χαλκηδόνας στο χέρι, αλλά με τον προσωπικό τους πόνο και την ανάγκη τους για παρηγοριά.
Σε αυτό το πλαίσιο, υπογράμμισε ότι οι θεσμοί οφείλουν να υπηρετούν την ενότητα και όχι να βαθαίνουν τα τραύματα. «Η κανονική επιστήμη και η διπλωματία δεν μπορούν από μόνες τους να θεραπεύσουν ένα σώμα που έχει πληγωθεί», σημείωσε.
Ελπίδα θεραπείας παρά το ρήγμα
Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, ο Γέρων Χαλκηδόνος εμφανίστηκε συγκρατημένα αισιόδοξος. Υπενθύμισε ότι η μακραίωνη ιστορία της Εκκλησίας διδάσκει πως ακόμη και οι βαθύτερες πληγές μπορούν, με τον χρόνο και τη μετάνοια, να οδηγηθούν σε θεραπεία.
Το μήνυμα που εξέπεμψε από το Βίλνιους δεν ήταν μήνυμα σύγκρουσης, αλλά έκκληση για νηφαλιότητα, θεολογική συνέπεια και αναγνώριση της πραγματικότητας που έχει διαμορφωθεί. Σε μια εποχή όπου οι γεωπολιτικές εξελίξεις επηρεάζουν άμεσα το εκκλησιαστικό πεδίο, η ενότητα παραμένει ζητούμενο.
Η παρέμβασή του καταγράφεται ως μία από τις πιο σαφείς τοποθετήσεις του Φαναρίου για το σημερινό εκκλησιαστικό τοπίο, με αιχμή το ουκρανικό ζήτημα και το ρήγμα με τη Μόσχα, αλλά και με έμφαση στην ποιμαντική διάσταση: την ανάγκη να μη χαθεί ο άνθρωπος μέσα στις θεσμικές αντιπαραθέσεις.
Η συζήτηση για το «Κωνσταντινούπολη ή Μόσχα» παραμένει ανοιχτή. Όμως, όπως υπογράμμισε ο Μητροπολίτης, το ζητούμενο δεν είναι η επικράτηση, αλλά η θεραπεία της πληγής.
ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ
