ΜΟΝΗ ΖΑΛΟΓΓΟΥ: Η μονή του Ταξιάρχη Μιχαήλ είναι κτισμένη στο Ζάλογγο που έγινε θρύλος λόγω της πτώσης από την κορυφή του βράχου των Σουλιωτισσών , και πολύ κοντά στην αρχαία Κασσιώπη.
Η παράδοση και εδώ θέλει έναν βοσκό ,τον Σάββα, να βρίσκει την εικόνα του Ταξιάρχη στο Ζάλογγο καθώς βοσκούσε το κοπάδι του. Επειδή νόμισε ότι κάποιος την είχε χάσει έψαξε στα γύρω χωριά και πληροφοθήρηκε οτι η εικόνα ανήκε σε μια εκκλησία στο χωριό Ωρωπός, κοντά στον Λούρο.Την πήγε την εικόνα πίσω .Μετά από μέρες και ενώ έβοσκε τα ζώα του ξαναβρήκε την εικόνα στο ίδιο σημείο που την είχε βρει και πρίν. Ο Σάββας από βοσκός έγινε μοναχός και κτήτωρ της μονής.
Στην αρχή έκανε ένα καλυβάκι και κορυφή του βράχου σε υψόμετρο 876 μέτρων.Με τον καιρό μαζεύτηκαν γύρω του και άλλοι νέοι οποίοι αποτέλεσαν την πρώτη αδελφότητα της μονής.
Το πότε ακριβώς κτίστηκε η μονή δεν είναι γνωστό.Το πιο πιθανό έιναι να κτίστηκε κατά τον 4ο αιώνα, ενώ άλλοι υποστηρίζουν οτι η ανέγερση έγινε τον 6ο αιώνα.Στην διαδρομή του έζησε πολλές καταστροφές με πιο μεγάλη αυτή της περιόδου της κατοχής , όταν οι Γερμανοί την έκαψαν και κετάλασαν πολλους πατριώτες στα γύρω χωριά Καμαρίνα και Κρυοπηγή.Είχε μεγάλη περιουσία την οποία όμως απο το 1932 την διαχειρίζονταν οι σχολικές επιτροπές.
Περίπου 100 μέτρα χαμηλότερα από την Μονή των Ταξιαρχών στη ρίζα της κορυφής του βράχου του Ζαλόγγου που δεσπόζει το θεόρατο μνημείο τνω σουλιωτισσών, κτίστηκε η μονή του Αγίου Δημητρίου .Για να φτάσει εκεί ο επισκέπτης απο τη σημερινή μονή στην κορυφή πρέπει να ανέβει 410 σκαλιά. Παρά την ανέγερση της νέας μονής η παλιά δεν εγκαταλείπεται αλλά σιγά -σιγά μεταφέρεται στη νέα. Μάλιστα το 1816 η μονή αγιογραφείται. Οι ηγούμενοι και οι μοναχοί του Ζαλόγγου είχαν σημαντική συμβολή στον αγώνα κατά των Τούρκων.Ενας εξ αυτώνο Ιωσήφ Γκινάκας από την Πρέβεζα μυήθηκε στο κίνημα του Λάμπρου Καστώνη και μετά την αποτυχία συνελήφθη και στάλθηκε στηνΤουρκία όπου βρήκε φρικτό θάνατο.Επίσης ο αρχιμανδρίτης Ανανίας σφάκτηκε από τους αγάδες της Λάμαρης οι οποίοι ήθελαν να αρπάξουν την περιουσία του μοναστηριού.
Μετά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1895 οι Τούρκοι κατέστρεψαν το μοναστήρι , το οποίο ανακαινίστηκε το 1916.
Το 1962 το μοναστήρι μετατράπηκε σε γυναικείο και το 1982 εγκαταστάθηκε εδώ νέα αδελφότητα.
Πάντως το 1977 ο Κοσμάς ο Αιτωλός έμεινε εδώ ένα μήνα και στη συνέχεια επισκέφτηκε τη μονή Λεκατσά.
Βεβαίως η μονή του Ζαλόγγου φέρει το βαρύ φορτίο της πτώσης των Σουλιωτισσών το 1803 .Προς τιμήν αυτών των γυναικών το 1939 ορίστηκε επιτροπή για την ανέγερση του μνημείου που αποπερατώθηκε το 1957.
Βεβαίως για την επίθεση στους κατατρεγμένους Σουλιώτες όπως αναφέρει ο Ι.Λαμπρίδης (σελ.284.Βάσω Ψιμούλη ,Σούλι και Σουλιώτες) φαίνεται πως έπαιξαν ρόλο και οι επιδρομές των Σουλιωτών στην περιοχή με στόχο τα κλεψίματα :”Στρατεύματα του Αλή υπό την αρχηγία του Μέτζιο Μπόνο και Αγου Μουχουρδάρη ,ενισχυμένα με αρματολούς επιτίθενται αιφνιδιαστικά στους Σουλιώτες που είχαν καταφύγει στο Ζάλογγο “.Μεταξυ αυτών που χτύπησαν τους Σουλιώτες ήταν και ένας κτηνοτρόφος του ο οποίου οι Σουλιώτες σε μια επιδρομή είχαν σκοτώσει το γιό του.Ανεξάρτητα από αυτό, η θυσία των σουλιωτισσών έγιεν σύμβολο για την Ελλάδα αλλά και την περιοχή και τη μονή όπου πάνω ακριβώς απο αυτή στέκει το σημείο όπου έπεσαν .
Ο χορός του Ζαλόγγου έγινε επίσης σύμβολο για τα χρόνια που ακολούθησαν. Σύμφωνα με τα στοιχεία έπεσαν 57 γυναίκες και 12 άνδρες. Από την πτώση γλύτωσαν τον θάνατο πέντε παιδιά μεταξύ των οποίων και η 7χρονη Λάμπρω η οποία έγινε καλόγρια και έζησε εκεί το υπόλοιπο της ζωής της. \
