Νετανιάχου: Σε μια ιστορική δήλωση που αλλάζει τα δεδομένα στη διεθνή διπλωματία, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, αναγνώρισε δημόσια για πρώτη φορά τη γενοκτονία των Αρμενίων, των Ασσυρίων και των Ελλήνων του Πόντου από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στις αρχές του 20ού αιώνα.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Η τοποθέτηση έγινε κατά τη διάρκεια συνέντευξής του στο podcast του επιχειρηματία και παρουσιαστή Πάτρικ Μπετ Ντέιβιντ, όπου ο Νετανιάχου κλήθηκε να απαντήσει γιατί το Ισραήλ δεν έχει αναγνωρίσει επίσημα τη γενοκτονία. Η απάντηση του προκάλεσε αίσθηση: «Νομίζω ότι το κάναμε. Νομίζω ότι η Κνεσέτ πέρασε σχετικό ψήφισμα». Και όταν πιέστηκε να ξεκαθαρίσει, απάντησε με τρόπο αφοπλιστικό: «Μόλις το έκανα εγώ. Ορίστε».
Η σημασία της δήλωσης
Η δήλωση Νετανιάχου δεν είναι μια απλή προσωπική τοποθέτηση. Έρχεται σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, με τις σχέσεις Ισραήλ–Τουρκίας να βρίσκονται σε χαμηλό σημείο. Η Τουρκία εξακολουθεί να αρνείται κατηγορηματικά ότι υπήρξε γενοκτονία, χαρακτηρίζοντας τα γεγονότα του 1915 ως «τραγωδία του πολέμου». Αντίθετα, δεκάδες χώρες και οργανισμοί, μεταξύ αυτών και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έχουν αναγνωρίσει επίσημα τη γενοκτονία.
Η δημόσια τοποθέτηση του Ισραηλινού πρωθυπουργού ανοίγει νέο κεφάλαιο στις διεθνείς σχέσεις, με αναλυτές να εκτιμούν ότι θα ενισχύσει τη συνεργασία Ισραήλ–Ελλάδας–Κύπρου και θα επηρεάσει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ιστορική διάσταση της γενοκτονίας
Η γενοκτονία των Αρμενίων, των Ασσυρίων και των Ποντίων αναγνωρίζεται από πλήθος ιστορικών ερευνητών ως ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα του 20ού αιώνα. Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 1,5 εκατομμύριο Αρμένιοι, 500.000 Ασσύριοι και 353.000 Έλληνες του Πόντου εξοντώθηκαν συστηματικά από το καθεστώς των Νεοτούρκων.
Η Ελλάδα έχει ανακηρύξει την 19η Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων, ενώ διεθνείς οργανισμοί, όπως το Συμβούλιο της Ευρώπης, τονίζουν την ανάγκη διατήρησης της ιστορικής μνήμης.
Η δήλωση Νετανιάχου προσδίδει διεθνή διάσταση στην προσπάθεια αναγνώρισης, καθώς το Ισραήλ, ως κράτος που προέκυψε μετά το Ολοκαύτωμα, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα όταν μιλά για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας
Η Άγκυρα αναμένεται να αντιδράσει έντονα. Ήδη οι σχέσεις Ισραήλ–Τουρκίας είναι τεταμένες λόγω του πολέμου στη Γάζα και της σκληρής ρητορικής του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος συχνά συγκρίνει το Ισραήλ με το ναζιστικό καθεστώς. Η αναγνώριση της γενοκτονίας των Ποντίων και των Αρμενίων από τον Νετανιάχου ενδέχεται να σημάνει οριστική ρήξη.
Η Τουρκία έχει χρησιμοποιήσει ιστορικά όλα τα διπλωματικά μέσα για να αποτρέψει τέτοιες αναγνωρίσεις. Το ίδιο έκανε και απέναντι στις ΗΠΑ, μέχρι το 2019, όταν το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών αναγνώρισε επισήμως τη γενοκτονία των Αρμενίων.
Ελληνοϊσραηλινές σχέσεις
Η Ελλάδα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις. Η αναφορά στους Έλληνες του Πόντου από τον Νετανιάχου θεωρείται κομβική, καθώς ενισχύει τη στρατηγική συνεργασία Αθήνας–Ιερουσαλήμ. Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας αναμένεται να τοποθετηθεί τις επόμενες ημέρες, χαιρετίζοντας τη δήλωση του Ισραηλινού πρωθυπουργού.
Η αναγνώριση από μια χώρα με το κύρος του Ισραήλ δίνει ώθηση στις διεθνείς καμπάνιες ποντιακών και αρμενικών οργανώσεων, οι οποίες ζητούν εδώ και δεκαετίες δικαίωση. Η Παναρμενική Διασποράαλλά και οι ποντιακές ομοσπονδίες στην Ευρώπη αναμένεται να εκδώσουν ανακοινώσεις στήριξης.
Τι σημαίνει για το μέλλον
Η δήλωση Νετανιάχου μπορεί να αποτελέσει την απαρχή ενός ευρύτερου κινήματος αναγνώρισης εντός του Ισραήλ. Αν και μέχρι σήμερα η Κνεσέτ δεν έχει ψηφίσει σχετικό νόμο, τοποθετήσεις σαν τη χθεσινή δημιουργούν πολιτικό προηγούμενο.
Οι ιστορικοί επισημαίνουν ότι η μνήμη τέτοιων εγκλημάτων είναι αναγκαία για να μην επαναληφθούν. Το Ισραήλ, με τη δική του τραγική εμπειρία του Ολοκαυτώματος, αναλαμβάνει με αυτή τη δήλωση έναν ηθικό ρόλο: να θυμίζει ότι η αλήθεια της Ιστορίας δεν μπορεί να παραχαραχθεί για λόγους διπλωματικών ισορροπιών.
Η αναγνώριση της γενοκτονίας από τον Νετανιάχου, έστω και σε προσωπικό επίπεδο, συνιστά ιστορική καμπή. Ενισχύει τις φωνές που ζητούν παγκόσμια δικαίωση και φέρνει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που για δεκαετίες βρισκόταν στη σκιά. Το αν η δήλωση θα μετουσιωθεί σε επίσημη κρατική πολιτική μένει να φανεί. Ωστόσο, το γεγονός ότι ακούστηκε από τον ίδιο τον Ισραηλινό πρωθυπουργό δίνει νέα δυναμική σε μια μάχη μνήμης που συνεχίζεται εδώ και πάνω από έναν αιώνα.
