Φανάρι – Μόσχα: Έντονο προβληματισμό σε εκκλησιαστικούς, πολιτικούς και διπλωματικούς κύκλους προκάλεσε η πρόσφατη δημόσια παρέμβαση της ρωσικής Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR) σε βάρος του Οικουμενικού Πατριαρχείου.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Το σύντομο αλλά αιχμηρό ανακοινωθέν του Φαναρίου κινήθηκε σε θεσμικό και υψηλό τόνο, και αποτέλεσε την αφετηρία για μια σειρά παρεμβάσεων που ανέδειξαν τόσο την εκκλησιαστική όσο και τη γεωπολιτική διάσταση του ζητήματος.
Οι τοποθετήσεις από το Γραφείο Επικοινωνίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου
Κεντρικό ρόλο στη δημόσια συζήτηση είχε ο Διευθυντής του Γραφείου Τύπου και Επικοινωνίας του Οικουμενικό Πατριαρχείο, Νίκος Παπαχρήστου. Μιλώντας στον ΣΚΑΪ, σημείωσε ότι η επίθεση προκαλεί έκπληξη κυρίως λόγω της φρασεολογίας και του ύφους της, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι το Φανάρι δεν παρεκκλίνει από τη διαχρονική του αποστολή.
Όπως ανέφερε, το Οικουμενικό Πατριαρχείο λειτουργεί ιστορικά ως Πρωτόθρονη Εκκλησία με βασικό γνώμονα τη διαφύλαξη της ενότητας της Ορθοδοξίας, ανεξαρτήτως των κατά καιρούς αντιδράσεων. Τόνισε ακόμη ότι ενδεχόμενη ενόχληση εκκλησιαστικών ή κρατικών παραγόντων δεν συνεπάγεται εγκατάλειψη της ποιμαντικής και κανονικής ευθύνης του Φαναρίου.
Ιδιαίτερη μνεία έκανε στις Εκκλησίες των χωρών της Βαλτικής, υπενθυμίζοντας το ιστορικό καθεστώς αυτονομίας τους και τις παρεμβάσεις που σημειώθηκαν κατά τη σοβιετική περίοδο. Όπως σημείωσε, οι δεσμοί των περιοχών αυτών με την Κωνσταντινούπολη είναι πολυαιώνιοι και τεκμηριωμένοι κανονικά και ιστορικά.
Η ακαδημαϊκή προσέγγιση του ΕΚΠΑ
Σε πιο αναλυτικό επίπεδο, τοποθετήθηκε ο Καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας του ΕΚΠΑ, Δημήτριος Μόσχος, μιλώντας στο Action 24. Ο καθηγητής χαρακτήρισε «ασυνήθιστο και πρωτόγνωρο» το γεγονός ότι η κριτική δεν προέρχεται από εκκλησιαστικό αλλά από κρατικό φορέα, στοιχείο που –όπως σημείωσε– μεταβάλλει το πλαίσιο της συζήτησης.
Κατά τον ίδιο, στο υπόβαθρο της έντασης βρίσκεται η μακρόχρονη διαφωνία γύρω από το κανονικό προνόμιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου να απονέμει αυτοκεφαλία. Παράλληλα, επεσήμανε ότι η τρέχουσα συγκυρία, με τον πόλεμο στην Ουκρανία, προσδίδει σαφή γεωπολιτική διάσταση σε ένα ζήτημα που παραδοσιακά ανήκε στον χώρο της εκκλησιαστικής κανονικότητας.
Ο κ. Μόσχος ξεκαθάρισε, επίσης, ότι δεν υφίσταται πρόθεση του Φαναρίου για απονομή αυτοκεφαλίας στο Μαυροβούνιο, επιχειρώντας να αποσυμπιέσει ένα από τα σημεία που συχνά αναφέρονται στον δημόσιο λόγο.
⸻
Πολιτικές τοποθετήσεις και ελληνική στάση
Στο πολιτικό πεδίο, παρέμβαση έκανε ο Βουλευτής Σερρών και Γραμματέας Διεθνών Σχέσεων και ΕΕ της ΝΔ, Τάσος Χατζηβασιλείου, ο οποίος μίλησε για μια εξέλιξη που δεν προκαλεί αιφνιδιασμό σε όσους γνωρίζουν την ιστορική διαδρομή των σχέσεων Μόσχας και Κωνσταντινούπολης.
Σε δηλώσεις του που αναρτήθηκαν μέσω της Βουλής των Ελλήνων, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα στηρίζει σταθερά το Οικουμενικό Πατριαρχείο, επισημαίνοντας ότι η ιστορική και πνευματική του θέση δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Παράλληλα, τόνισε ότι η ελληνική πλευρά αντιμετωπίζει το ζήτημα με θεσμική σοβαρότητα, αποφεύγοντας τη ρητορική όξυνσης.
Η διπλωματική ανάγνωση και οι γεωπολιτικές προεκτάσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδουν στο θέμα Έλληνες διπλωμάτες, οι οποίοι μίλησαν στο VimaOrthodoxias.gr. Όπως επισημαίνουν, η συγκεκριμένη παρέμβαση αξιολογείται ως στρατηγικής σημασίας για το μέλλον των σχέσεων μεταξύ των δύο Εκκλησιών, αλλά και για το ευρύτερο γεωπολιτικό πεδίο στην Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η εμπλοκή κρατικών μηχανισμών σε ζητήματα εκκλησιαστικής αρμοδιότητας καταδεικνύει τη διασταύρωση θρησκευτικής και διεθνούς πολιτικής, στοιχείο που ενδέχεται να επηρεάσει τις ισορροπίες όχι μόνο στο παρόν αλλά και στο άμεσο μέλλον.
Το γενικό συμπέρασμα που προκύπτει από τις τοποθετήσεις είναι ότι, παρά την ένταση στη ρητορική, όλες οι πλευρές αναγνωρίζουν τη βαρύτητα του ιστορικού και κανονικού πλαισίου. Η συζήτηση μετατοπίζεται πλέον από το ανακοινωθέν καθαυτό στις δηλώσεις και τις ερμηνείες που αποκαλύπτουν το πολυεπίπεδο βάθος μιας αντιπαράθεσης με εκκλησιαστικές, πολιτικές και γεωπολιτικές διαστάσεις.
