Ελληνοτουρκικά: Νέα ένταση προκαλεί στις ελληνοτουρκικές σχέσεις η απόφαση της Άγκυρας να ανακηρύξει δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, με την τουρκική Hürriyet να παρουσιάζει την κίνηση ως ουσιαστική ακύρωση του λεγόμενου «Χάρτη της Σεβίλλης».
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς δεν αφορά μόνο την περιβαλλοντική πολιτική, αλλά αγγίζει άμεσα τον πυρήνα της ελληνοτουρκικής διαφοράς για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ.
Στο vimaorthodoxias.gr μίλησαν δύο γεωστρατηγικοί αναλυτές, ένας με έδρα τη Μεγάλη Βρετανία και ένας στη Γαλλία, οι οποίοι συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι η Τουρκία επιχειρεί να χρησιμοποιήσει τα θαλάσσια πάρκα ως πολιτικό και γεωστρατηγικό εργαλείο προβολής θέσεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Hürriyet και το μήνυμα περί «σκισμένου Χάρτη»
Η τουρκική εφημερίδα υποστηρίζει ότι η ανακήρυξη θαλάσσιου πάρκου μεταξύ Φετιγιέ και Καστελλόριζου και δεύτερης περιοχής στο Βορειοανατολικό Αιγαίο αποτελεί έμπρακτη απόρριψη της λογικής του Χάρτη της Σεβίλλης.
Ο συγκεκριμένος χάρτης εκπονήθηκε το 2007 από τον καθηγητή Χουάν Λουίς Σουάρεθ ντε Βιβέρο του Πανεπιστημίου της Σεβίλλης. Η Άγκυρα εδώ και χρόνια τον επικαλείται ως παράδειγμα μιας, κατά την τουρκική θέση, «μαξιμαλιστικής» ελληνικής προσέγγισης στις θαλάσσιες ζώνες.
Ωστόσο, πρόκειται για κρίσιμη διάκριση: ο Χάρτης της Σεβίλλης δεν αποτελεί δεσμευτικό νομικό κείμενο ούτε επίσημη οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήδη από το 2020 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε διευκρινίσει ότι εξωτερικές μελέτες αυτού του τύπου δεν αποτελούν επίσημα έγγραφα της ΕΕ και δεν παράγουν από μόνες τους νομικά αποτελέσματα.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η βασική νομική συζήτηση για τα δικαιώματα των νησιών εξαφανίζεται.
Τι προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας για τα νησιά
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι τα νησιά, με εξαίρεση συγκεκριμένες περιπτώσεις βράχων που δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινη κατοίκηση ή οικονομική ζωή, μπορούν να διαθέτουν αιγιαλίτιδα ζώνη, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα όπως και η ηπειρωτική ξηρά.
Αυτό είναι και ένα από τα βασικά σημεία πάνω στα οποία στηρίζεται η ελληνική θέση.
Η Τουρκία, από την άλλη πλευρά, δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS και επιμένει ότι, ειδικά σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο, η επήρεια των νησιών πρέπει να αξιολογείται με διαφορετικό τρόπο και με βάση την αρχή της ευθυδικίας.
Η ελληνική αντίδραση στα τουρκικά πάρκα
Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών αντέδρασε στις 16 Αυγούστου με ιδιαίτερα αυστηρή ανακοίνωση.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα τουρκικά «εθνικά θαλάσσια πάρκα» επεκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων και, κατά την ελληνική θέση, καλύπτουν τόσο τμήματα διεθνών υδάτων όσο και περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Για τον λόγο αυτό, το ΥΠΕΞ τονίζει ότι η κίνηση δεν παράγει νομικό αποτέλεσμα και δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα.
Η ελληνική πλευρά υπογραμμίζει επίσης ότι τα δικά της θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και στο Νότιο Αιγαίο έχουν σχεδιαστεί εντός ελληνικών χωρικών υδάτων.
Η νέα ελληνική κίνηση στο Νότιο Αιγαίο
Στις 15 Ιουλίου 2026 υπεγράφη από τον υπουργό Περιβάλλοντος Σταύρο Παπασταύρου το Προεδρικό Διάταγμα για το Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες, το οποίο ακολούθως οδηγήθηκε στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Η κυβέρνηση έχει παράλληλα δρομολογήσει και το Θαλάσσιο Πάρκο Ιονίου. Σύμφωνα με το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, με την πλήρη εφαρμογή των δύο πάρκων η προστασία των ελληνικών θαλάσσιων περιοχών θα αυξηθεί σημαντικά.
Η Αθήνα επιμένει ότι πρόκειται για περιβαλλοντικές παρεμβάσεις που ταυτόχρονα ασκούνται σε περιοχές ελληνικής κυριαρχίας.
Τι λέει ο Βρετανός γεωστρατηγικός αναλυτής
Γεωστρατηγικός αναλυτής με έδρα τη Μεγάλη Βρετανία, μιλώντας στο vimaorthodoxias.gr, εκτιμά ότι η ουσία της τουρκικής κίνησης δεν βρίσκεται στο περιβαλλοντικό σκέλος.
Όπως επισημαίνει, «η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει μια περιβαλλοντική πράξη σε εργαλείο χαρτογραφικής και πολιτικής προβολής των θέσεών της».
Κατά την εκτίμησή του, το μήνυμα είναι διπλό.
Προς την Αθήνα, η Τουρκία θέλει να καταδείξει ότι δεν αποδέχεται καμία ελληνική κίνηση που, κατά τη δική της ανάγνωση, μπορεί να ερμηνευθεί ως έμμεση κατοχύρωση θαλασσίων ζωνών.
Προς τη διεθνή κοινότητα, επιχειρεί να παρουσιάσει τη διαφορά όχι ως υπόθεση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, αλλά ως ανοιχτή διμερή διαφορά που απαιτεί διαπραγμάτευση.
Η γαλλική ανάγνωση
Ο δεύτερος αναλυτής, με έδρα τη Γαλλία, δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ευρωπαϊκή διάσταση.
Όπως αναφέρει στο vimaorthodoxias.gr, «η Τουρκία γνωρίζει πολύ καλά ότι ο Χάρτης της Σεβίλλης δεν αποτελεί επίσημο νομικό χάρτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παρ’ όλα αυτά, τον χρησιμοποιεί επικοινωνιακά επειδή εξυπηρετεί το αφήγημα ότι η Ελλάδα προσπαθεί να αποκλείσει την Τουρκία από μεγάλα τμήματα της Ανατολικής Μεσογείου».
Κατά την ίδια εκτίμηση, η πραγματική διαμάχη δεν είναι γύρω από έναν πανεπιστημιακό χάρτη, αλλά γύρω από το ποια αρχή θα επικρατήσει στην οριοθέτηση: η πλήρης ή σημαντική επήρεια των ελληνικών νησιών ή η τουρκική λογική περιορισμένης επήρειας.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει στον πυρήνα
Η Hürriyet συνδέει ευθέως τη σημερινή κίνηση με το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η Άγκυρα θεωρεί ότι με τη συμφωνία Τουρκίας–Λιβύης είχε ήδη αμφισβητήσει την ελληνική χαρτογραφική αντίληψη στην Ανατολική Μεσόγειο και σήμερα επιχειρεί να ενισχύσει αυτή τη θέση με νέα εργαλεία.
Για την Αθήνα, αντίθετα, το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει άκυρο και αντίθετο προς τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η κυβέρνηση επαναλαμβάνει ότι η μόνη ουσιαστική διαφορά που μπορεί να παραπεμφθεί σε διεθνή δικαιοδοσία είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επαναλάβει δημόσια ότι αυτή αποτελεί την κεντρική γεωπολιτική διαφορά Ελλάδας και Τουρκίας. (Ο Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας)
Η προηγούμενη τουρκική προειδοποίηση
Η σημερινή κίνηση δεν ήρθε αιφνιδιαστικά.
Στις 7 Αυγούστου 2026 το τουρκικό ΥΠΕΞ είχε ήδη αντιδράσει στο ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, υποστηρίζοντας ότι μονομερείς ενέργειες στο Αιγαίο δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα για την Τουρκία και επαναφέροντας μάλιστα το ζήτημα γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων, κατά την Άγκυρα, η κυριαρχία δεν έχει παραχωρηθεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες.
Αυτό δείχνει ότι η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο τα πάρκα, αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια επαναφοράς όλων των τουρκικών διεκδικήσεων στο ίδιο πακέτο.
Τα «ήρεμα νερά» δοκιμάζονται ξανά
Το κρίσιμο πλέον ερώτημα είναι εάν οι κινήσεις αυτές θα επιβαρύνουν το κλίμα των λεγόμενων «ήρεμων νερών».
Η ελληνική πλευρά δηλώνει ότι δεν επιδιώκει ένταση, αλλά ταυτόχρονα ξεκαθαρίζει πως δεν πρόκειται να αποδεχθεί οποιαδήποτε πράξη που θεωρεί ότι θίγει κυριαρχικά δικαιώματα.
Η Τουρκία, από την άλλη, χρησιμοποιεί όλο και συχνότερα χάρτες, θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, περιβαλλοντικές ζώνες και το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως στοιχεία ενός ενιαίου γεωπολιτικού αφηγήματος.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται επομένως ιδιαίτερα κρίσιμο.
Η αντιπαράθεση για τον «Χάρτη της Σεβίλλης» είναι στην πραγματικότητα μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Πίσω από αυτή βρίσκεται η πολύ μεγαλύτερη μάχη για τις θαλάσσιες ζώνες, τα νησιά, την Ανατολική Μεσόγειο και το ποιος θα επιβάλει τη δική του νομική και γεωπολιτική ανάγνωση στην περιοχή.
