Δημογραφικό: Σε καμπή ιστορικών διαστάσεων βρίσκεται η χώρα ως προς το δημογραφικό, με τις γεννήσεις να κινούνται σε χαμηλά επίπεδα και τη γήρανση να επιταχύνεται.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Στο vimaorthodoxias.gr μίλησαν ειδικά στελέχη του Υπουργείο Εσωτερικών, τονίζοντας ότι «οι δημογραφικές εξελίξεις έως το 2050 είναι σε μεγάλο βαθμό προδιαγεγραμμένες, όμως το εύρος των απωλειών μπορεί να περιοριστεί με στοχευμένες, μόνιμες πολιτικές».
Τα ίδια στελέχη κάνουν λόγο για «εθνική προτεραιότητα με ορίζοντα δεκαετιών», που απαιτεί συναίνεση, αποκέντρωση και σύνδεση κοινωνικής πολιτικής με αναπτυξιακές παρεμβάσεις.
Τα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ και το «εκρηκτικό κοκτέιλ»
Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία της Ελληνική Στατιστική Αρχή, ο μόνιμος πληθυσμός την 1η Ιανουαρίου 2025 ανήλθε σε 10.372.335 άτομα, με φυσική μείωση 57.564 το 2024. Οι άνω των 65 ετών αντιστοιχούν στο 23,7%, ενώ τα παιδιά 0–14 μόλις στο 12,8%. Ο δείκτης γονιμότητας κινείται γύρω στο 1,24 παιδιά ανά γυναίκα – από τους χαμηλότερους στην Ευρώπη. Το «κοκτέιλ» χαμηλής γονιμότητας, λιγότερων γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας και ταχείας γήρανσης, προδιαγράφει συνέχιση της συρρίκνωσης.
Στελέχη του ΥΠΕΣ επισημαίνουν ότι «ακόμη και αν αυξηθεί ο δείκτης γονιμότητας, οι γεννήσεις δεν θα εκτοξευθούν, διότι οι ηλικιακές δεξαμενές είναι μικρότερες». Η μέση ηλικία πρώτου παιδιού πλησιάζει τα 32 έτη, με αστικά κέντρα να συγκεντρώνουν νέους αλλά να εμφανίζουν χαμηλή τεκνοποίηση λόγω κόστους στέγασης και εργασιακής πίεσης.
Τα 3 σενάρια για το 2050
Με βάση προβολές που εξετάζουν γονιμότητα, μετανάστευση και προσδόκιμο ζωής, διαμορφώνονται τρία σενάρια για τις γεννήσεις:
1. Χωρίς ουσιαστικά μέτρα: οι γεννήσεις μπορεί να υποχωρήσουν προς τις 40.000ετησίως μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2050.
2. Με περιορισμένες παρεμβάσεις: σταθεροποίηση γύρω στις 55.000.
3. Με ισχυρό, συντονισμένο εθνικό σχέδιο: προσέγγιση των 70.000–72.000γεννήσεων.
«Ακόμη και στο αισιόδοξο σενάριο, η μείωση του πληθυσμού δεν ανατρέπεται πλήρως· μετριάζεται», τονίζουν από το ΥΠΕΣ. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η αναλογία ενεργού προς μη ενεργό πληθυσμό, με άμεσες επιπτώσεις σε αγορά εργασίας, πανεπιστήμια και ασφαλιστικό.
Περιφέρειες που εκπέμπουν SOS
Η γεωγραφία του προβλήματος είναι άνιση. Ανατολική Μακεδονία–Θράκη, Ήπειρος, ορεινές περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και τμήματα της Πελοποννήσου εμφανίζουν έντονη φυσική μείωση και εσωτερική μετανάστευση προς Αθήνα–Θεσσαλονίκη. Στον Βόρειο Έβρο, η αναλογία γεννήσεων προς θανάτους παραμένει δραματική. Αντίθετα, τμήματα του Νοτίου Αιγαίου και η Κρήτη εμφανίζουν σχετική ανθεκτικότητα.
Τα στελέχη του ΥΠΕΣ συνδέουν την ερημοποίηση με την έλλειψη σταθερών θέσεων εργασίας, σχολικών μονάδων και δομών υγείας. «Η αποκέντρωση δεν είναι σύνθημα, είναι δημογραφική πολιτική», σημειώνουν, προτείνοντας μεταφορά υπηρεσιών, φορολογικά κίνητρα και στεγαστικά προγράμματα για νέα ζευγάρια στην περιφέρεια.
Πολιτικές πέρα από τα επιδόματα
Η κυβέρνηση έχει ενεργοποιήσει εργαλεία μέσω του Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, όπως επίδομα γέννησης και ενίσχυση παιδικών σταθμών. Ωστόσο, «τα επιδόματα είναι αναγκαία αλλά όχι επαρκή», επιμένουν οι ειδικοί. Απαιτούνται:
• Στεγαστική πολιτική (κοινωνική κατοικία, χαμηλό ενοίκιο, αξιοποίηση δημόσιας γης).
• Σταθερή εργασία με αξιοπρεπείς μισθούς και ευέλικτα ωράρια για γονείς.
• Δομές φροντίδας (βρεφονηπιακοί σταθμοί, ολοήμερα σχολεία).
• Ενεργός γήρανση και παραμονή άνω των 65 στην αγορά εργασίας όπου επιθυμούν.
Παράλληλα, η οργανωμένη μετανάστευση, σε συντονισμό με τις ανάγκες της αγοράς και με πολιτικές ένταξης (γλώσσα, πιστοποίηση δεξιοτήτων), μπορεί να συμβάλει – χωρίς να αποτελεί από μόνη της λύση. «Καμία δυτική κοινωνία δεν επιβιώνει χωρίς μετανάστευση, αλλά χρειάζεται σχέδιο», αναφέρουν.
Οι συνέπειες αν δεν δράσουμε
Χωρίς παρεμβάσεις, ο ενεργός πληθυσμός θα κληθεί να στηρίξει ολοένα περισσότερους ηλικιωμένους. Πανεπιστήμια θα αντιμετωπίσουν μείωση εισακτέων, σχολεία θα συγχωνεύονται στην ύπαιθρο και οι επιχειρήσεις θα δυσκολεύονται να βρουν εξειδικευμένο προσωπικό. Το ζήτημα δεν είναι μόνο αριθμητικό· είναι κοινωνικό και εθνικό.
Η πρόκληση είναι μακροπρόθεσμη. Όπως επισημαίνουν από το ΥΠΕΣ, «οι αποφάσεις της επόμενης τριετίας θα καθορίσουν την εικόνα της χώρας το 2050». Η Ελλάδα μπορεί να μην αναστρέψει πλήρως την πορεία, αλλά μπορεί να περιορίσει την ένταση της συρρίκνωσης, να ενισχύσει την περιφέρεια και να δημιουργήσει συνθήκες ώστε η απόφαση για παιδί να μην αναβάλλεται επ’ αόριστον.
Το δημογραφικό δεν λύνεται με ένα μέτρο. Λύνεται με εθνικό σχέδιο, πολιτική συναίνεση και συνέπεια. Και ο χρόνος, όπως δείχνουν οι αριθμοί, δεν είναι με το μέρος μας.
