Η ιερά Μονή της Παναγίας της Εικοσιφοίνισσας είναι ένας από τους ιερούς χώρους της Ανατολικής Μακεδονίας που συνεχίζει και σήμερα να αποτελεί πόλο έλξης πλήθους πιστών, που έρχονται να προσκυνήσουν την «αχειροποίητο εικόνα της Θεοτόκου» και να ηρεμήσουν μέσα στο γαλήνιο περιβάλλον της.
Βρίσκεται στον δρόμο Καβάλας – Σερρών, στα όρια των δύο Νομών, αμέσως μετά την Κορμίστα, στην βόρεια πλευρά του Παγγαίου σε μια κατάφυτη τοποθεσία, σε υψόμετρο 743μ.
Το όνομα της Μονής, κατά μια από τις τρεις εκδοχές, οφείλεται σε μια χειροποίητη εικόνα που χάρισε η ίδια η Παναγία στον Άγιο Γερμανό.
Πρόκειται για μια εικόνα θαυματουργή που έλαμπε σε «φοινικούν» φως. Γι’ αυτό και η μονή ονομάστηκε Εικοσιφοίνισσα: Εικών φοινίσουσσα – Εικών – φοίνισσα – Εικοσιφοίνισσα.
Λέγεται ότι ο Άγιος Γερμανός έχτισε τη μονή τον 5ο αι. μ.Χ. ή τον 8ο αι. μ.Χ., για να στεγάσει τη θαυματουργή εικόνα.
Η μονή, ιδίως την περίοδο της Τουρκοκρατίας, πρόσφερε πάρα πολλά για την διατήρηση της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, ώστε δίκαια προκάλεσε την οργή, αρχικά των Τούρκων και κατόπιν των Βούλγαρων.
Αντιμετώπισε επανειλημμένα τις καταστροφικές επιδρομές τους και ανέδειξε πλήθος μαρτύρων.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο επίσκοπος Φιλίππων Σώζων που έλαβε μέρος στη Δ΄ Οικουμενική Σύνοδο (451 μ.Χ.)
ίδρυσε ναό και μοναστικό οικισμό στη θέση Βίγλα, 50 μέτρα ανατολικά της σημερινής Μονής, όπου τα σωζόμενα ερείπια τείχους και πύργου μαρτυρούν την ύπαρξη αρχαίου μεγάλου φρουρίου.
Αρχαιολογικές ενδείξεις οδηγούν στο Συμπέρασμα ότι κατά τον 11ο αιώνα χτίστηκε το «Καθολικό» της Μονής. Κατά την περίοδο αυτή η Μονή έγινε «Σταυροπηγιακή», δηλ. εξαρτιόταν απ’ ευθείας από τον Οικουμενικό Πατριάρχη.
Η ανοικοδόμηση της Μονής άρχισε πραγματικά το έτος 1965 και μέσα σε μια 15ετία κατόρθωσε να έχει την σημερινή της εμφάνιση. Το 1997 η Μονή αριθμούσε 25 Μοναχές.
Γιορτάζει στις 15 Αυγούστου στη μνήμη της Παναγίας Θεοτόκου, στις 14 Σεπτεμβρίου στη μνήμη του Τιμίου Σταυρού Ι.Μ. Παναγίας Εικοσιφοίνισσας και στις 21 Νοεμβρίου στη μνήμη των Εισοδίων της Θεοτόκου.
