Το μνημείο της περιοχής Θεραπνών, που επιβάλλει τα Χρύσαφα σε πνευματικό κέντρο και τα αναδεικνύει σε πόλη και «τιμιωτάτη χώρα» είναι το μοναστήρι των Αγίων Τεσσαράκοντα, με κορύφωση της ακμής του τον ΙΖ΄ αιώνα.
Στις αρχές του ΙΔ΄ αιώνα θεμελιώθηκε η αρχική μονή των Αγίων Τεσσαράκοντα, με τα κελιά της σφηνωμένα στα βράχια και το καθολικό μέσα σε σπήλαιο.
Σχετικά με την αγιογράφηση της μονής το πρώτο τεκμήριο αποτελεί μια δέηση για τον ίδιο ιστοριογράφο Κωνσταντίνο Μανασή και τη συμβία του Ειρήνη.
Επιβεβαίωση σχετικά με την ίδρυση και την αγιογράφηση της μονής είναι το δεύτερο, έγκυρο, αυθεντικό γραπτό μνημείο, η κτιτορική επιγραφή που αναφέρει ως έτος ιδρύσεως το 1305.
{youtube}3lI32iHlieM{/youtube}
){kind=link}