Βέροια: Μνημόσυνο για τα θύματα της Μικρασιατικής καταστροφής

Ι.Μ. ΒΕΡΟΙΑΣ: Την Κυριακή 19 Σεπτεμβρίου το πρωί στον Ιερό Ναό των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης και Οσίου Νικοδήμου Βεροίας τελέστηκε Μνημόσυνο για τα θύματα της Γενοκτονίας του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας χοροστατούντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμονος και παρουσία των τοπικών πολιτικών και στρατιωτικών αρχών και της προέδρου και των μελών του Συλλόγου Μικρασιατών Ημαθίας.

Τον πανηγυρικό της ημέρας εκφώνησε ο Μικρασιάτης στην καταγωγή Ποιμενάρχης μας κ. Παντελεήμων.

Οι εκδηλώσεις για την 99η Επέτειο Μνήμης της Γενοκτονίας του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας ολοκληρώθηκαν με το τρισάγιο και την κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο Πεσόντων στην πλατεία Ωρολογίου, όπου τηρήθηκε ενός λεπτού σιγή και εψάλη ο Εθνικός Ύμνος.

Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Βεροίας κ. Παντελεήμων στον πανηγυρικό της ημέρας ανέφερε μεταξύ άλλων: Ενενήντα εννέα χρόνια έχουν περάσει από εκείνες τίς φοβερές ημέρες τής μεγάλης καταστροφής. Ενενήντα εννέα χρόνια έχουν περάσει από τήν ημέρα τού μαρ­τυ­ρικού θανάτου τού μητροπολίτου Σμύρνης Χρυσοστόμου αλλά καί τών σύν αυτώ αναιρεθέντων ιεραρ­χών. Ενενήντα εννέα χρόνια έχουν περάσει από τήν απίστευτο διωγμό καί ξεριζωμό πού υπέστη ο Ελληνισμός τής Ιωνίας καί τής Μικράς Ασίας αλλά καί από τίς φοβερές στιγμές πού εκτυλίχθη­καν στήν προκυμαία τής Σμύρνης. Ο Ελληνισμός όμως δέν έπαυσε νά θρηνεί γιά τή μεγάλη αυτή συμ­φορά, γιά τούς χιλιάδες νεκρούς, γιά τίς απερίγραπτες καταστροφές καί τά μαρτύρια πού υπέστη. Ενενήντα εννέα χρόνια, καί οι αναμνήσεις δέν σβύνουν καί οι πληγές δέν κλείνουν καί η λήθη αρνείται νά σκεπάσει τό παρελθόν.

Η Μικρασιατική καταστροφή θεω­ρείται η μεγαλύτερη συμφορά τού Ελληνισμού διαχρονικά. Καί αυτό δέν οφείλεται μόνο στίς διώ­ξεις καί τίς σφαγές τού ελληνικού πληθυσμού τής Μικράς Ασίας, αλλά καί στήν υποχρεωτική ανταλ­λαγή πληθυσμών, η οποία οδήγησε στήν εξαφάνιση τού Ελλη­νισμού τής Ανατολής μετά από περισσότερα από 2.500 χρόνια καί στή δημιουργία ενός τεραστίου κύματος προσφύγων, ενάμιση εκα­τομμυρίου ανθρώπων, πού έφθα­σαν, όσοι μπόρεσαν καί όσοι άντε­ξαν, κάτω από φοβερές συνθήκες στήν Ελλάδα, σέ μιά χώρα αδύ­ναμη, χρεοκοπημένη, εξαντλη­μέ­νη από τούς πολέμους, πού δέν είχε τή δυνατότητα νά περιθάλψει καί νά στεγάσει έναν τόσο μεγάλο αρι­θμό ανθρώπων.

Ο Ελληνισμός τής Μικράς Ασίας αποτελούσε τό 20% τού πληθυσμού της καί κυριαρχούσε οικονομικά. Καί ακόμη είχε κατορθώσει νά δια­τη­ρήσει τήν πολιτιστική του κλη­ρο­νομιά, παρότι αποτελούσε μειο­νότητα μέσα σέ ένα εχθρικό περι­βάλλον.

Αυτά τά δύο στοιχεία ήταν πού ενοχλούσαν τούς Τούρκους καί ήθελαν μέ κάθε τρόπο νά εξαφα­νίσουν τόν Ελληνισμό, αλλά καί ό,τι ακόμη τόν θύμιζε από τή Μικρά Ασία.

Ανείπωτα ήταν τά εγκλήματα εναντίον του, σύμφωνα καί μέ τίς μαρτυρίες τών Δυτικών αυτοπτών μαρτύρων, οι οποίοι συχνά δυστυ­χώς παρέμεναν απλοί θεατές τής καταστροφής τού Ελληνισμού. Μαζικές πυρπολήσεις κτιρίων καί ανθρώπων, σφαγές, εκτελέσεις, κα­ταστροφές εκκλησιών, μέ απο­κο­­ρύφωμα τήν πυρπόληση τής ελληνικής καί τής αρμενικής συνοι­­κίας τής Σμύρνης, πού οδή­γησε στόν αφανισμό καί όσους ακό­μη είχαν κατορθώσει νά σω­θούν από τούς διωγμούς πού προηγήθηκαν.

Η ήττα τών Τούρκων στούς βαλκανικούς πολέμους τού 1912­­-14 τούς έκανε νά μιμήσουν ακόμη περισσότερο τούς χριστιανούς, καί έτσι τόν Μάϊο τού 1914 άρχισε ο μεγάλος διωγμός κατά τών Ελ­λήνων τής Μικράς Ασίας.

Φώκαια, Πέργαμος, Φιλαδέλφεια, Κρήνη, Μενεμένη, εκατοντάδες ελληνικά χωριά, κωμοπόλεις καί πόλεις ερημώνονται καί λεηλα­τούνται. Η είδηση τού διωγμού τών Ελλήνων φθάνει στή Σμύρνη από τίς χιλιάδες προσφύγων πού αναζητούν εκεί καταφύγιο.

Ο ηρωικός μητροπολίτης Σμύρ­νης Χρυσόστομος εμψυχώνει τόν λαό καί οργανώνει τήν περίθαλψη τών προσφύγων. Απευθύνεται στούς προξένους τών Μεγάλων Δυνάμεων καί στούς αρχηγούς τών άλλων χριστιανικών ομολογιών καί επιτυγχάνει νά ξεσηκώσει τόν χριστιανικό κόσμο κατά τής τουρ­κικής θηριωδίας.

Οι ενέργειες τού μητροπολίτου Σμύρνης, πού ήταν γνωστός καί από τήν προηγούμενη δράση του, όταν ήταν μητροπολίτης Δράμας, εξοργίζουν, όπως ήταν αναμενό­μενο, τόν Τούρκο διοικητή τής Σμύρνης. Τόν καλεί στό γραφείο του καί τόν απειλεί νά σταματήσει τήν εκστρατεία κατά τών Τούρ­κων, όπως τήν ονομάζει.

Ο Χρυσόστομος δέν απαντά. Τόν αφήνει νά ολοκληρώσει τίς απει­λές του καί στή συνέχεια απαντά θαρραλέα. «Δέν φοβούμαι τόν δυνά­στην», τού λέγει, «τήν οργήν τού Κυρίου μου φοβούμαι πού θά πέσει δικαία επ’ εμού, εάν δέν υψώ­σω φωνήν διαμαρτυρίας διά τούς διωγμούς τών χριστιανών».

Ο διοικητής δέν μπορεί νά αντι­δράσει εκείνη τή στιγμή, αλλά λίγο αργότερα, όταν κηρύσσεται ο πρώ­τος παγκόσμιος πόλεμος, θά βρεί τήν ευκαιρία νά εκδικηθεί τόν Μη­τροπολίτη τής Σμύρνης, εκτοπίζο­ντάς τον στήν Κωνσταντινούπολη.

Ο ιεράρχης θά επιστρέψει στή Μητρόπολή του τέσσαρα χρόνια αργότερα, λίγο πρίν νά εισέλθει στή Σμύρνη ο ελληνικός στρατός. Καί τότε αναδεικνύεται ο αδιαμ­φισβήτητος εθνάρχης τού μικρα­σιατικού Ελληνισμού πού τρεφό­ταν από τόν μύχιο πόθο τής δημι­ουργίας ενός αυτονόμου μικρασια­τικού κράτους. Γιά τόν λόγο αυτό απεδοκίμασε τά σχέδια τών Μεγά­λων Δυνάμεων νά εκκενωθεί η Μι­κρά Ασία από τόν ελληνικό πλη­θυσμό, όταν κατέρρευσε τό μικρα­σιατικό μέτωπο.

Δέν υπήρχαν όμως πλέον χρονικά περι­θώρια, καθώς οι Τούρκοι είχαν εισβάλει στή Σμύρνη, ενώ οι τελευ­ταίοι Έλληνες στρατιώτες έφευ­γαν, παίρνοντας μαζί τους καί όσους Έλληνες μπορούσαν.

Πολ­λοί είναι εκείνοι πού παρα­καλούσαν τόν Μητροπολίτη Σμύρ­νης Χρυσόστομο νά φύγει γιά τήν Ελλάδα, όπως κάποιοι αρχιερείς τής Ανατολής πού είχαν διαφύγει τό μαρτύριο, αλλά εκείνος προτιμά νά βαδίσει στά ίχνη τού ιερο­μάρ­τυρος Πατριάρχου Γρηγορίου τού Ε/, πού καί αυτός είχε ξεκινήσει από τή Σμύρνη, καί είχε αρνηθεί πρίν από ενενήντα εννέα χρόνια, τό 1821, νά εγκαταλείψει τήν Κωνσταντινούπολη γιά νά σωθεί.

Αρνείται ο Σμύρνης Χρυσόστομος καί τίς παρακλήσεις τών προυχό­ντων καί τίς προσπάθειες τού αρ­χιεπισκόπου τών καθολικών, ο οποί­ος τού είχε εξασφαλίσει καί θέση σέ ένα πλοίο, προκειμένου νά αποφύγει τό μαρτύριο, τό οποίο όλοι έβλεπαν νά έρχεται.

Η απόφασή του είναι αμετά­κλη­τη. «Παράδοσις τού ιερού μας κλή­ρου», λέγει στόν καθολικό αρχιε­πίσκοπο, «αλλά καί υποχρέωση τού καλού ποιμένος είναι νά παρα­μείνει μέ τό ποίμνιό του». Καί αυτό κάνει ο Χρυσόστομος Σμύρνης. Μένει πιστός άχρι θανάτου όχι μόνο στόν Χριστό αλλά καί στό ποίμνιο πού Εκείνος τού εμπι­στεύ­θηκε.

Η αγάπη στόν Χριστό αλλά καί στούς ανθρώπους δέν αφήνει τόν φόβο νά εισχωρήσει στήν ψυχή του. Μέ απόλυτη συναίσθηση τού χρέους του αλλά καί τής σημασίας πού είχε η παρουσία του ανάμεσα στόν Ελληνισμό τής Σμύρνης καί τής Ιωνίας, τόν κρατά όρθιο καί αποφασιστικό μέχρι τέλους. Καί ακόμη καί τίς τελευταίες ημέρες ο Μητροπολίτης Σμύρνης δέν ανη­συχεί γιά τόν εαυτό του, δέν ανη­συχεί τί πρόκειται νά συμβεί στόν ίδιο καί στούς άλλους αρχιερείς μέ τούς οποίους συζητά, αλλά τί θά γίνουν «τόσοι απροστάτευτοι χρι­στι­ανοί μας, πού αφέθησαν εις τή μανία τού τουρκικού πλήθους».

Στή Μητρόπολη τής Σμύρνης, στήν Αγία Φωτεινή, προσεύχεται γονατιστός μαζί μέ τούς πρόσφυ­γες, ανάμεσα στούς οποίους ήταν καί ο πατέρας μου, πού είχαν καταφύγει εκεί γιά νά βρούν προστασία καί προτιμά γιά άλλη μία φορά αυτή τήν κατα­νυκτική προσευχή από τήν πρότα­ση τού Αμερικανού προξένου πού τόν επισκέφθηκε στό γραφείο του γιά νά τού πεί ότι ένα αμερικανικό αντιτορπιλλικό τόν περιμένει στήν προκυμαία τής Σμύρνης καί ότι εκείνος θά τόν συνόδευε μέχρι εκεί γιά νά επιβιβασθεί μέ ασφάλεια καί νά φύγει.

Τότε λέγεται ότι ο Χρυσόστομος Σμύρνης σηκώθηκε από τή θέση του, πήρε τόν Αμερικανό πρόξενο από τό χέρι καί τόν οδήγησε στό παράθυρο, από όπου έβλεπε κανείς τήν αυλή τού Μητροπολιτικού ναού καί τό πλήθος τών προσφύ­γων πού βρισκόταν εκεί. Στή συ­νέχεια γύρισε πρός τόν πρόξενο καί τού επανέλαβε ό,τι είχε πεί στόν αρχιεπίσκοπο τών καθολι­κών καί ό,τι επαναλάμβανε σέ όλους τούς συνομιλητές του.

«Δέν μπορώ νά φύγω. Πού θά αφήσω τό ποίμνιό μου χωρίς ποι­μέ­να. Τό καθήκον μου είναι νά μεί­νω εδώ μεταξύ τών χριστιανών μου».

Ο Αμερικανός πρόξενος συγκινη­μένος έσκυψε τό κεφάλι του καί είπε «Εύχομαι εις τόν Θεόν νά σάς προστατεύει».

Οι εξελίξεις τής ιστορίας είναι γνωστές, καί αναρίθμητες είναι οι μαρτυρίες εκείνων πού έζησαν τίς τελευταίες ημέρες. Οι Τούρκοι, άλ­λωστε, ακολουθούσαν πάντοτε τήν ίδια τακτική. Θεωρούσαν υπεύ­θυνο γιά τόν Ελληνισμό τόν Μητροπολίτη καί αυτόν προέβα­λαν στόν φανατισμένο όχλο ως αίτιο τής δήθεν συμφοράς πού υπέ­στησαν οι Τούρκοι. Τό μαρτύριο τού Μητροπολίτου Σμύρνης αλλά καί τών άλλων εθνομαρτύρων ιε­ραρχών Αμβροσίου Μοσχονησίων, Γρηγορίου Κυδωνιών, Προκοπίου Ικονίου καί Ευθυμίου Ζήλων, ήταν η αρχή τής τελευταίας πρά­ξεως τής Μικρασιατικής καταστρο­φής. Κάποιοι από αυτούς, όπως ο Χρυσόστομος Σμύρνης σύρθηκαν προπηλακιζόμενοι στούς δρόμους καί κακοποιούμενοι από ανθρώ­πους πού διψούσαν γιά εκδίκηση καί γιά αίμα, από ανθρώπους πού η ηρεμία καί η γενναιότητα μέ τήν οποία αντιμετώπιζαν οι αρχιερείς τό μαρτύριο τούς έκανε ακόμη πιό βάναυσους καί πιό απάνθρωπους. Κάποιοι άλλοι, όπως ο Κυδωνιών Γρηγόριος καί ο Μοσχονησίων Αμβρόσιος, τάφηκαν ζωντανοί. Ούτε όμως τό δικό τους μαρτύριό δέν κατεύνασε τό μίσος τών Τούρ­κων, μάλλον τό επέκτεινε σέ μία σφαγή μέ χιλιάδες θύματα κάθε ηλικίας, αθώα θύματα, πού ποτέ δέν ενόχλησαν κανένα, παρά μό­νον όσους ενοχλούντο από τήν παρουσία τού Ελληνισμού στήν Μικρά Ασία καί ήθελαν πάση θυσία νά τήν εξαλείψουν.

Καί μπορεί νά τήν εξάλειψαν σέ ό,τι αφορά τήν ανθρώπινη παρου­σία, μπορεί νά τήν εξάλειψαν γκρε­μίζοντας καί καίοντας ναούς καί σπίτια, αλλά δέν μπόρεσαν καί δέν θά μπορέσουν νά εξαλείψουν τήν παρουσία τού Ελληνισμού ποτέ από τή Μικρά Ασία, γιατί τήν μαρ­τυρούν καί θά τήν μαρτυρούν αιώνια ακόμη καί τά ερείπια τών μνημείων τής ιστορίας του μέ τίς ελληνικές επιγραφές τους. Τήν μαρτυρούν καί θά τήν μαρτυρούν οι αναμνήσεις πού παραμένουν στίς ψυχές τών απογόνων τών Μικρασιατών τόσο στήν Ελλάδα όσο καί σέ όλο τόν κόσμο, πού τιμούν τή μνήμη τών πατέρων τους, πού μνημονεύουν τή μεγάλη καταστροφή όχι γιά νά αναμο­χλεύουν τίς πληγές καί νά καλ­λιερ­γούν μίση καί πάθη, αλλά γιά νά μήν ξεχνούν τήν ιστορία καί τήν αλήθεια καί γιά νά μήν βρί­σκονται κατά καιρούς ορισμένοι ανιστόρητοι ιστορικοί πού θά ισχυρίζονται ότι η Μικρασιατική καταστροφή δέν ήταν καταστροφή αλλά συνωστισμός στήν παραλία τής Σμύρνης.

Μνημονεύουμε, λοιπόν, σήμερα τών ιερομαρτύρων ιεραρχών Χρυ­σο­στόμου Σμύρνης, Αμβροσίου Μο­σχονησίων, Γρηγορίου Κυδω­νιών, Προκοπίου Ικονίου καί Ευ­θυμίου Ζήλων καί τών σύν αυτοίς αναιρεθέντων χιλιάδων πατέρων καί μητέρων μας, αλλά καί όλων τών προσφύγων τής Μι­κρα­σια­τικής καταστροφής πού έφθασαν στήν ελληνική πατρίδα, αφήνο­ντας πίσω τά πάντα, πού έφθα­σαν κατατρεγμένοι καί διωγμένοι καί έπρεπε νά στήσουν τά πάντα από τήν αρχή μέσα σέ ανυπέρβλητες δυ­σκολίες. Καί όμως τά κατάφεραν πλουτίζοντας μέ τήν παρουσία τους, μέ τόν πολιτισμό τους, μέ τήν παράδοση καί τήν αρχοντιά τους τό ελεύθερο ελληνικό κράτος, τήν πατρίδα μας.

Μνημονεύουμε τή θυσία καί τά μαρτύριά τους, αλλά καί τή γεν­ναιότητα καί τό θάρρος τους, γιατί δέν μπορούμε νά ξεχάσουμε αυτή τή μαρτυρική σελίδα τής ιστορίας τού Ελληνισμού, αλλά καί γιατί δέν επιτρέπεται νά τήν ξεχάσουμε. Διότι οι υγιείς σχέσεις μεταξύ τών λαών δέν μπορούν νά στηριχθούν παρά μόνο επάνω στήν αλήθεια καί στήν παραδοχή τών ιστορικών λαθών. Διαφορετικά δέν μπορεί νά υπάρξει ούτε συνεν­νόηση ούτε συνεργασία. Καί είναι χρέος μας νά αγωνισθούμε γιά νά μήν ξεχασθεί η αληθινή ιστορία αλλά νά ανα­γνω­ρι­σθεί καί από τήν άλλη πλευ­ρά η γενοκτονία τού Μικρασιατικού Ελληνισμού, γιατί αυτό θά αποτελεί ανα­γνώριση τής θυσίας τών πατέρων μας, αναγνώριση όλων τών θυμάτων τής Μι­κρα­σιατικής καταστροφής.

ΓΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ