Άγιος Νικόλαος εκ Μετσόβου: Το παρόν άρθρο συνιστά αφιέρωμα στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου του εκ Μετσόβου στην Κατοχή Ακαρνανίας επ’ αφορμή της υποδοχής της Τιμίας Κάρας του Θαυματουργού Αγίου στην ιστορική κωμόπολη την Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2026 και ώρα 18:00 μ.μ. παρουσία του Σεβασμιότατου Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ.κ. ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ
Το γραφικό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου χτίστηκε στον ομώνυμο λόφο, 10 χιλιόμετρα νότιο δυτικά της Κατοχής, μέσα στον κατάφυτο και απέραντο Κατοχιανό κάμπο. Ο πρώ-τος ναός ήταν κτίσμα του 19ου αιώνα με σαμαρωτή κεραμοσκεπή χωρίς δυστυχώς να γνωρίζουμε την ακριβή ημερομηνία κτίσης, τον πρώτο κτήτορα, ούτε το γεγονός που α-ποτέλεσε αφορμή για την ανέγερση του. Η πίστη και η αγάπη όμως των πιστών αναδια-μόρφωσε πολλές φορές την εξωτερική όψη του ναού που φρόντιζαν μέσω της ενορίας του Αγίου Δημητρίου να βελτιώνουν συνεχώς το κτίσμα στο οποίο πριν μερικές δεκαετίες προστέθηκε και Τρούλος.
Η παράδοση αναφέρει πως τον 19ο αιώνα βρέθηκε με Θαυματουργό τρόπο μικρή εικόνα του Αγίου στη κουφάλα του Μεγάλου Πουρναριού που βρίσκεται δίπλα απ’ το ναό και μέχρι πρόσφατα αγκάλιαζε τον Τρούλο του. Στο δέντρο αυτό μάλιστα, είχε φωλιά ένα πολύ μεγάλο φίδι το οποίο πολλοί παλαιότεροι είδανε να κινείται στο χώρο πολύ κοντά στους πιστούς χωρίς να επιτίθεται σε κανέναν. Ωστόσο μετά από μια σφοδρή κακοκαιρία το δέντρο αυτό, που είχε γίνει, σημείο εναπόθεσης ταμάτων, εικόνων και αφιερώσεων, έσπασε, κανείς όμως δεν το κόβει καθώς στο παρελθόν κάθε φορά που κάποιος επιχείρη-σε να το απομακρύνει από το χώρο, γίνονταν λόγος για εμφανίσεις του Αγίου στον ύπνο τους που τους προέτρεπε να αφήσουν το δέντρο ως έχει.
Ίσως το ναό τον έχτισαν οι Κατοχιανοί με υπόδειξη ή και την αρχική πρωτοβουλία Ηπει-ρωτών σκηνιτών που κάποτε εργάζονταν στη περιοχή μας και μερικοί εκ των οποίων ε-γκαταστάθηκαν μόνιμα στην Ακαρνανία αργότερα. Πολλοί βλαχοποιμένες ήδη απ την περίοδο της Τουρκοκρατίας κατέβαιναν άλλωστε από τα Βουνά της Πίνδου και των Α-γράφων και μετακινούσαν τα κοπάδια τους στα βοσκοτόπια της περιοχής για να ξεχειμω-νιάσουν ώσπου το Μάιο να επιστρέψου στα ορεινά ξανά.
Στον λόφο του Αγίου Νικολάου έβρισκαν καταφύγιο πολλοί τέτοιοι βοσκοί, έφτιαχναν λιθιές και ξύλινα καλυβάκια, και ανέβαζαν τα κοπάδια τους πάνω στα ψηλότερα σημεία, για να αποφύγουν τυχόν πνιγμούς απ τις κατεβασιές του Αχελώου που τότε ήταν ορμητι-κός και χειμαρρώδης και συμπαρέσυρε κοπάδια, κατασκευές, δέντρα ακόμη και άτυχους ανθρώπους στο πέρασμα του. Σύμφωνα με την παράδοση, οι ποιμένες έλεγαν πως ποτέ ούτε λύκος, ούτε τσακάλι, που αφθονούσαν στους υπόλοιπους Ξηρομερίτικους λόφους και τον δυσπρόσιτο τότε κάμπο που είχε ακόμη μεγάλα δάση, δεν πείραξε κοπάδι που βρίσκονταν στον Αι Νικόλα.
Ηλικιωμένοι Κατοχιανοί κυρίως ποιμένες, κτηματίες και εργαζόμενοι γύρω από το λόφο διηγούνται πολλές ιστορίες για το ναό και τον άγιο. Είναι γνωστό ότι παλιότερα ο ναός γιόρταζε στις 10 Μαΐου στην μνήμη του Αγίου Νικολάου Μύρων της Λυκίας. Οι κάτοι-κοι της περιοχής αναφέρουν τον Άγιο να εμφανίζεται και να βοηθά θαυματουργικά ντό-πιους που βρίσκονταν σε κίνδυνο, καθοδηγώντας ξένους που χάθηκαν στον δύσβατο τότε κάμπο που ήταν γεμάτος μονοπάτια μέσα στη πυκνή βλάστηση, κανάλια και έλη, ενώ άλ-λες φορές όπως τότε με τη γυναίκα που χρησιμοποιούσε το λάδι της εκκλησίας για τον εαυτό της και έλεγε ότι θα το επέστρεφε αλλά δεν το έκανε ποτέ, ο άγιος εμφανίστηκε διαπαιδαγωγικά και την προειδοποίησε να μην το ξανακάνει καθώς εκμεταλλεύονταν το λάδι – αφιέρωμα του ναού προς όφελος της.
Στο Ναό υπάρχουν αρκετές αγιογραφίες που δώρισαν οι ντόπιοι.
Στην πιο μικρή εικόνα, που βρέθηκε Θαυματουργικά πριν το χτίσιμο του ναού, ο Άγιος εικονίζεται με διακονική στολή , σε πρώιμη νεαρή ηλικία χωρίς γενειάδα με την επιγραφή «Άγιος Μάρτυς Νικόλαος ο εκ Μετζόβου» χωρίς να αναγράφει χρονολογία φιλοτέχνησης ούτε όνομα δημιουργού.
Η κύρια εικόνα του Ναού, με μεγάλες διαστάσεις, 80χ52 εκατοστά εικονίζει τον Άγιο ο-λόσωμο, και φέρει την επιγραφή «Ο Άγιος Μάρτυς Νικόλαος ο εκ Μετσόβου». Ο Άγιος φοράει Μετσοβίτικη, βλάχικη, ενδυμασία, στο πρόσωπο έχει ελαφριά γενειάδα και είναι αφιέρωμα τη οικογένειας του Βασιλείου του Θεοδώρου Καραβία που διέθετε κτήματα στη περιοχή γύρω από τον Λόφο του Αγίου Νικολάου, φιλοτεχνημένη από τον διάσημο Μεσολογγίτη αγιογράφο, Άγγελο Δ. Κασόλα με έτος δημιουργίας το 1963.
Λέγεται ότι ο Βασίλειος Καραβίας, μαζί με έναν από τα αδέρφια του, το Δημήτριο Καραβία τη δεκαετία του 50’, στο τέλος κάποιων εργασιών σε κτήματα της ιδιοκτησίας τους στη περιοχή της Λεύκας (τον κάμπο γύρω από το Λόφο του Αγίου), οδηγούσαν ένα φορτηγό φορτωμένο με εργάτες τους οποίους μετέφεραν προς την Κατοχή, όταν σε ένα παρακλάδι του Αχελώου, ο τόπος είχε πλημμυρίσει, το φορτηγό αναποδογύρισε και όλοι οι επιβαίνοντας βρέθηκαν στο νερό όπου παρά το βάθος δεν χάθηκε κανείς και δεν κατα-πλακώθηκε από το φορτηγό, Θαύμα που απέδωσαν στην κοντινή παρουσία του Αγίου.
Ενώ υπάρχει και νεότερη εικόνα του Αγίου, έργο του 1999 με νεότερη τεχνοτροπία φιλο-τεχνημένη από τον αιτωλικιώτη αγιογράφο Μιχαήλ Κότσαρη όπου ο Άγιος απεικονίζεται ολόσωμος με Μετσοβίτικη κάπα. Είναι δέηση της οικογένειας Αθανασίου του Ιωάννου Τσάμη.
Ο Άγιος Νικόλαος ο εκ Μετσόβου ανακηρύχθηκε άγιος από το Οικουμενικό Πατριαρχείο στις 28 Οκτωβρίου του 1988 και έκτοτε γιορτάζεται στις 17 Μαΐου κάθε έτους. Η Κατοχή ως δεύτερο σπίτι του Αγίου έχει την τιμή να υποδέχεται την Τιμία Κάρα του, η οποία είχε έρθει ξανά το 2008 με μέριμνα του τότε Μητροπολίτου Αιτωλίας και Ακαρνανίας κ.κ. Κόσμα, του Μητροπολίτη Σταγών και Μετεώρων κ.κ. Σεραφείμ και του Ηγούμενου της Μονής Βαρλαάμ π. Ισιδώρου. Το λείψανο του αγίου φυλάσσεται από το 1618 στο Μονα-στήρι Βαρλαάμ Μετεώρων.
Δύο αιώνες και πλέον λοιπόν οι Κατοχιανοί, ευλαβούνται και γιορτάζουν τον άγιο, πέραν της λειτουργίας, οι παλαιότεροι, την ημέρα της γιορτής του αγίου διοργάνωναν εκεί φα-γοπότι με μουσικά όργανα, οι ποιμένες της περιοχής έψηναν αρνιά και μοσχάρια, ενώ σήμερα προσφέρονται μετά την θεια λειτουργία γλυκίσματα και αναψυκτικά συνιστώντας ένα σημείο συνάντησης για τους πιστούς και τους επισκέπτες. Στο ξωκλήσι πολλοί κατο-χιανοί βαφτίζουν τα παιδιά τους, το ανοίγουν για θείες λειτουργίες ενώ παλαιότερα τε-λούσαν και γάμους.
Βιογραφία Αγίου Νικολάου του εκ Μετσόβου
Ο νεομάρτυς Νικόλαος Μπασδάνης ή Βλαχονικόλας ή Εξηντατρίχης, όπως αλλιώς ονο-μάζεται, γεννήθηκε στο Μέτσοβο της Ηπείρου από φτωχούς, αλλά πολύ πιστούς γονείς. Έζησε σε μία περίοδο δύσκολη και ταραγμένη, αφού μετά την αποτυχία των επαναστατι-κών κινημάτων του Μητροπολίτου Τρίκκης Διονυσίου του Φιλοσόφου, οι διώξεις και οι πιέσεις των μουσουλμάνων κατά των χριστιανών είχαν φτάσει στο αποκορύφωμά τους.
Σε νεαρή ηλικία πήγε στα Τρίκαλα της Θεσσαλίας, όπου εργαζόταν σε τούρκικο αρτο-ποιείο. Ύστερα από λίγο χρονικό διάστημα οι Τούρκοι χρησιμοποιώντας τρομοκρατικές μεθόδους, τον ανάγκασαν να εξισλαμιστεί. Όταν όμως συνειδητοποίησε το μεγάλο αυτό χριστιανικό και εθνικό του ολίσθημα, επέστρεψε στο Μέτσοβο, όπου ζούσε χριστιανικά.
Η φτώχεια όμως και οι δύσκολες συνθήκες διαβιώσεως τον ανάγκασαν να ξαναπάει στα Τρίκαλα για να πουλήσει δαδί. Εκεί έγινε αντιληπτός από κάποιον Τούρκο κουρέα, ο ο-ποίος τον κατηγόρησε ότι πρόδωσε το Ισλάμ. Ο Νικόλαος, επειδή φοβήθηκε τις συνέ-πειες, έδωσε στον τούρκο κουρέα το φόρτωμα του δαδιού και δεσμεύθηκε να του φέρνει κάθε χρόνο από ένα φόρτωμα δαδί. Ύστερα από αυτή τη συμφωνία, ο τούρκος άφησε ε-λεύθερο το Νικόλαο.
Επιστρέφοντας στο Μέτσοβο, ο Νικόλαος έκανε αυστηρή αυτοκριτική και συνειδητοποίησε ότι οι συνεχείς αυτές πνευματικές πτώσεις και οι ένο-χοι συμβιβασμοί δεν είναι γνωρίσματα των γνησίων μαθητών του Ιησού. Τότε πήρε τη μεγάλη απόφαση να μην ξανασυμβιβασθεί σε θέματα πίστεως και αν χρειαστεί, να θυσιάσει και αυτήν ακόμη τη ζωή του για την αγάπη του Χριστού.
«Αυτές οι μεταπτώσεις, όσο απλές και αν φαίνονται, είναι ωστόσο αρκετά δραματικές και παρουσιάζουν τον ψυχογραφικό πίνακα ενός ανθρώπου, που πορεύεται από την ομιχλώδη ατμόσφαιρα προς το φως. Στην περίπτωση του Νικολάου παρακολουθούμε τη διαλεκτική πορεία μιας ψυχής, που ανακαλύπτει κλιμακωτά τον εαυτό της. Γι’ αυτό και συγκινεί ι-διαίτερα τις αδύνατες, ασθενικές ψυχές μας. Είναι μια μορφή, που ζητάει τον Ευρυπίδη της Ορθοδοξίας».
Με την ευχή του πνευματικού του πήγε για άλλη μια φορά στα Τρίκαλα για να δώσει ό-μως τώρα «την καλήν μαρτυρίαν Ιησού Χριστού». Εκεί τον αντιλαμβάνεται ο Τούρκος κουρέας, ο οποίος εκνευρισμένος τον ρωτάει για το δαδί που του είχε υποσχεθεί. Στην αρνητική απάντηση του Νικολάου, ο κουρέας τον καταγγέλλει στις τουρκικές αρχές για αλλαξοπιστία.
Στις ερωτήσεις και απειλές των Τούρκων δικαστών ο Νικόλαος απαντάει: «Χριστιανός εγεννήθην, Χριστιανός είμαι και Χριστιανός θέλω να αποθάνω». Ακολουθούν άγριοι ξυ-λοδαρμοί, σκόπιμη στέρηση της τροφής και του νερού, σαδιστικές και απάνθρωπες ενέρ-γειες. Τέλος με εντολή τους ανάβεται μεγάλη πυρκαϊά στην κεντρική αγορά των Τρικά-λων, πάνω στην οποία με μανία και πάθος ρίχνουν τον Νικόλαο. Ο άγιος με θαυμαστή γαλήνη και ηρεμία αντιμετώπισε το μαρτύριο, δοξολογώντας τον Χριστό, γιατί αξιώθη-κε να θανατωθεί για την αγάπη Του. Έτσι την 17η Μαΐου 1617 ο νεομάρτυς Νικόλα-ος παρέδωσε την αγιασμένη του ψυχή στον Αρχηγό της ζωής και του θανάτου.
Η κάρα του, που σώθηκε με τρόπο θαυμαστό, φυλάγεται σήμερα στην Ιερά Μονή Βαρ-λαάμ των Μετεώρων, ευωδιάζουσα και θαυματουργούσα. Εκτός από την αγία κάρα σώ-ζονται τεμάχια των χεριών του αγίου στην Ιερά Μονή Ελεούσης Ιωαννίνων και στον Ιερό Ναό αγίου Νικολάου Σκαμνελίου Ιωαννίνων, καθώς και δόντι του στην Ιερά Μονή Κοι-μήσεως Θεοτόκου Μετσόβου. Ενώ ανά κάποια χρόνια με μέριμνα των εκκλησιαστικών αρχών τμήματα του λειψάνου του, φιλοξενούνται στην ιστορική κωμόπολη της Κατοχή Ξηρομέρου στην Ακαρνανία όπου υπάρχει ναός του Αγίου που κτίστηκε μετά από Θαυ-ματουργή εμφάνιση της εικόνας του το 19ο αιώνα.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για την συγγραφή του άρθρου:
- 1. Ο “Κατοχιανός” άγιος Νικόλαος Μετσοβίτης, Κωνσταντίνος Ρόμπολας, Εκδόσεις: Ασημακόπουλος, 2009, Μεσολόγγι
- 2. Βιογραφία, Άγιος Νικόλαος εκ Μετσόβου, Ορθόδοξος Συναξαριστής, προσπελά-στηκε 18/10/26 ώρα 2:10 μ.μ.
- 3. Επίσημη ιστοσελίδα Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου Κατοχής,agiosdimitrioskatochi.org, πεδίο: Εκκλησιαστική Κληρονομιά, «Εξωκκλήσι Αγίου Νικολάου του Μετσοβί-τη», προσπελάστηκε 18/10/26 και ώρα 2:20 μ.μ.
Εκ του Γραφείου Τύπου «Οινιαδών Ανάπτυξις» – ΑΜΚΕ
