“Φλογερό εργάτη της Εκκλησίας” και “εκλεκτό του Θεού” χαρακτηρίζει σε ανακοίνωσή του τον Αγιο Κοσμά τον Αιτωλό ο Μητροπολίτης Κονίτσης κ. Ανδρέας.
Συγκεκριμένα αναφέρει:
Αγαπητοί μου Χριστιανοί,
Λίγοι άνθρωποι εργάστηκαν τόσο πολύ για το Γένος των Ελλήνων, όσο ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, ο Ιερομάρτυρας και Εθναπόστολος. Κι’ όχι μόνο εργάστηκε, αλλά το καταπληκτικό του έργο το υπέγραψε με το αίμα της θυσίας του, στις 24 Αυγούστου 1779. Οι καιροί, τον 18ο αιώνα ήταν ιδιαίτερα δύσκολοι για τους Έλληνες. Η αμάθεια βασίλευε παντού, όχι μόνο στο θέμα των γραμμάτων, αλλά κυρίως στα ζητήματα της Πίστεως. Αλήθεια, τι πίστευαν και πόσο πίστευαν οι ραγιάδες στους Τούρκους ορθόδοξοι χριστιανοί; Ο,τι είχαν παραλάβει από γενιά σε γενιά, γεμάτα όμως από προλήψεις και δεισιδαιμονίες, ενώ συχνά κυριαρχούσαν τα πάθη της αμαρτίας και της εκδικητικότητας. Το ότι δε τότε είχαμε και αλλαξοπιστίες, φανερώνει, πέρα των άλλων, και την έλλειψη σταθερότητας στο θέμα της Πίστεως. Από το ένα μέρος η φτώχεια και η βαρειά φορολογία που επέβαλλαν οι κατακτητές, κι’ από το άλλο οι απειλές και οι φοβέρες των Τούρκων εναντίον των «γκιαούρηδων» (απίστων), έκαναν ωρισμένους να αρνούνται την Ορθοδοξία και να προσχωρούν στον μωαμεθανισμό, που εξαγόραζε τις συνειδήσεις με την προσφορά υλικών αγαθών.
Ήταν, πράγματι, σκληρός ο δέκατος όγδοος αιώνας για τους σκλαβωμένους Έλληνες, ιδιαίτερα για όσους ζούσαν στην περιοχή της σημερινής Βορείου Ηπείρου. Γιατί κινδύνευαν να χάσουν την «ταυτότητά» τους, την Ορθόδοξη και την Ελληνική. Τετρακόσια σχεδόν χρόνια υπόδουλοι σ’ ένα βάρβαρο και αδυσώπητο δυνάστη, ήσαν πάρα πολλά. Ίσως άλλοι λαοί, ζώντας στις ίδιες συνθήκες, να είχαν εξαφανισθή από το πρόσωπο της γης. Όμως ο Θεός, που για λόγους τους οποίους Εκείνος γνωρίζει, είχε επιτρέψει εκείνη την μεγάλη δοκιμασία, δεν άφησε το Γένος μας να χαθή. Εδιάλεξε ένα απλό Ιερομόναχο, ένα καλόγηρο, που εμόναζε στην Μονή Φιλοθέου του Αγίου Όρους. Ο Κοσμάς ο Αιτωλός ήταν ο εκλεκτός του Θεού, γι’ αυτό το τιτάνιο έργο για το οποίο τον προώριζε.
Ο άνθρωπος εκείνος του Θεού βρέθηκε σε δίλημμα: Να φύγη από το Περιβόλι της Παναγίας, να αρνηθή τους ασκητικούς ιδρώτες του και να αναλάβη μια εργασία επίπονη και επικίνδυνη, που δεν ήξερε ούτε που άρχιζε, ούτε που θα τελείωνε;
Αλλά το δίλημμα δεν κράτησε πολύ. Γιά την αγάπη των αδελφών του, που υπέφεραν τόσα δεινά, θα άφηνε την άσκηση και την ησυχία του και θα έβγαινε στον κόσμο. Καί πραγματικά: Με την ευλογία της Μονής της μετανοίας του και με την ολοπρόθυμη άδεια και παρότρυνση του τότε Οικουμενικού Πατριάρχου Σεραφείμ Β΄, επραγματοποίησε τέσσαρες μεγάλες ιεραποστολικές περιοδείες.
Ο λόγος του απλός, με τόση όμως δύναμη, έμπαινε βαθειά στις ψυχές των ανθρώπων, οι οποίοι έβλεπαν στην ασκητική του μορφή και στο τριμμένο του ράσο, ότι ο Κοσμάς ο Αιτωλός ήταν ένας φλογερός και γνήσιος εργάτης της Εκκλησίας. Έτσι, κατάργησαν τα παζάρια της Κυριακής, και τα μετέφεραν το Σάββατο, ώστε να μη χάνεται ο εκκλησιασμός · συμφιλιώνονταν μεταξύ τους, όσοι είχαν συγκρουσθή · εμπόλιαζαν άγρια δένδρα και τα έκαναν ήμερα · έδιναν χρυσαφικά και κοσμήματα για να κτισθούν σχολεία και να πληρώνωνται οι δάσκαλοι. «Αγρίανε το Γένος μας», είχε πη ο Άγιος Κοσμάς, όταν άρχιζε το έργο του. Ο ίδιος, όμως, θα ομολογήση αργότερα, σε γράμμα του προς τον αδελφό του Ιερομόναχο Χρύσανθο, Σχολάρχη στην Νάξο, ότι «δέκα χιλιάδες χριστιανοί με αγαπώσι και ένας με μισεί». Εκράτησε, λοιπόν, το Γένος όρθιο και ψυχωμένο. Καί είναι, σήμερα, κοινή η αναγνώριση ότι η Επανάσταση του 1821 έχει τις ρίζες της, βαθειές και γερές, στο έργο του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού.
Δίκαια, λοιπόν, η Μητρόπολή μας τιμά τον Ιερομάρτυρα και Εθνομάρτυρα Κοσμά. Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος, Θεού θέλοντος, θα λάβουν χώρα εορταστικές εκδηλώσεις, με επίκεντρο τον Ιερό Ναό του, στην Κόνιτσα, κατά το ακόλουθο
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
α) Την Παρασκευή, 23 Αυγούστου, παραμονή της εορτής, στις 7 το απόγευμα θα τελεσθή Μέγας Εσπερινός, στο τέλος του οποίου θα γίνη η λιτάνευση του ιερού λειψάνου και της Εικόνος του Αγίου, μέχρι την κεντρική πλατεία.
β) Το Σάββατο, 24 Αυγούστου, κυριώνυμη ημέρα της εορτής, θα γίνη πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία. Εν συνεχεία, οι μεν Σεβ/τοι Αρχιερείς θα μεταβούν στην Ι. Μ. Μολυβδοσκεπάστου για να τελέσουν τρισάγιο επί του τάφου του αοιδίμου Σεβαστιανού, οι δε προσκυνηταί θα πάρουν ένα καφέ στο Δημαρχιακό Μέγαρο. Χρόνια πολλά και καλά, άγια και ευλογημένα.
Διάπυρος προς Χριστόν ευχέτης
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
† Ο Δρυινουπόλεως, Πωγωνιανής και Κονίτσης ΑΝΔΡΕΑΣ
