Μητροπολίτης Παροναξίας: Η τουριστική ανάπτυξη, το στεγαστικό πρόβλημα, οι προκλήσεις της εποχής, η σχέση των νέων με την Εκκλησία και η κοινωνική διακονία βρίσκονται στο επίκεντρο της συνέντευξης που παραχώρησε στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» ο Μητροπολίτης Παροναξίας κ. Καλλίνικος.
Από τον ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΣΠΥΡΟΥ*
Με λόγο που συνδυάζει την ποιμαντική ευθύνη με τον κοινωνικό προβληματισμό, ο Σεβασμιώτατος στέλνει το μήνυμα ότι «η Εκκλησία δεν είναι μία ελίτ εκλεκτών ή φτασμένων πνευματικά Χριστιανών, αλλά ένα θεραπευτήριο ψυχών, ένας χώρος αγωνιζομένων αμαρτωλών όπου κανείς δεν εξαιρείται και όλοι έχουν θέση».
Σεβασμιώτατε, η Μητρόπολή σας περιλαμβάνει νησιά που βρίσκονται στην κορυφή του παγκόσμιου τουριστικού ενδιαφέροντος. Το καλοκαίρι ο πληθυσμός πολλαπλασιάζεται και οι ρυθμοί γίνονται εξαντλητικοί, ενώ τον χειμώνα τα νησιά επιστρέφουν στην ησυχία τους. Πώς βιώνει η Εκκλησία αυτή τη διπλή πραγματικότητα και πώς καταφέρνει να κρατά τις πνευματικές ισορροπίες των μόνιμων κατοίκων;
Πράγματι, τα νησιά που ανήκουν στην μητροπολιτική μας περιφέρεια, η Νάξος, η Πάρος και η Αντίπαρος δηλαδή, αποτελούν πόλο έλξης για πολύ μεγάλο αριθμό τουριστών. Και είναι όντως γεγονός ότι την περίοδο του καλοκαιριού οι ρυθμοί αυξάνονται κατακόρυφα σε αντίθεση με την περίοδο του χειμώνα. Η τοπική μας Εκκλησία βιώνει αυτή τη διπλή πραγματικότητα με αίσθημα ευθύνης, αλλά και με βαθιά εμπιστοσύνη στην πνευματική ποιότητα των κατοίκων των νησιών μας. Εργαζόμαστε και προσπαθούμε να είμαστε παρόντες, σε κάθε περίπτωση, με διάκριση, φιλόξενη διάθεση και αγάπη, χωρίς να χάνεται ο πνευματικός μας προσανατολισμός μέσα στον έντονο κοσμικό παλμό που μεταφέρει μαζί του ο τουρισμός. Τον χειμώνα, όταν οι ρυθμοί πέφτουν και τα νησιά επιστρέφουν στην ηρεμία τους, η ποιμαντική ζωή αποκτά ένα διαφορετικό χαρακτήρα, περισσότερο προσωπικό και ουσιαστικό. Τότε έχουμε τη δυνατότητα να βρεθούμε πιο κοντά στους ανθρώπους, να ακούσουμε τις αγωνίες τους, να στηρίξουμε οικογένειες, ηλικιωμένους και νέους βοηθώντας όπως μπορούμε. Η Εκκλησία σε καμία περίπτωση δεν αρνείται την ανάπτυξη ή την πρόοδο των νησιών μας, αλλά τονίζει ότι η αληθινή ζωή δεν εξαντλείται στην οικονομική δραστηριότητα και στην εξωτερική ευημερία.
Παράλληλα, όμως Σεβασμιώτατε, βλέπουμε μια ακόμη οδυνηρή αντίφαση: από τη μία τα νησιά μας να «βουλιάζουν» από πλούτο και τουρίστες, και από την άλλη νέοι γιατροί, δάσκαλοι και αστυνομικοί να αρνούνται να έρθουν στην Πάρο και στη Νάξο επειδή οι τιμές είναι απλησίαστες και δεν βρίσκουν ένα σπίτι να νοικιάσουν. Ακόμα και τοπικές οικογένειες πιέζονται ασφυκτικά. Μήπως η μεγάλη τουριστική επιτυχία μάς οδηγεί σε μια βαθιά κοινωνική κρίση, όπου ο συνάνθρωπος θυσιάζεται για το εύκολο κέρδος της σεζόν; Πώς μπορεί η τοπική κοινωνία να ξαναβρεί την αλληλεγγύη της;
Πράγματι, αυτή είναι μία πραγματικότητα η οποία μας προβληματίζει έντονα και θεωρώ πως τα αίτια είναι βαθιά πνευματικά. Όσο ο άνθρωπος απομακρύνεται από την σχέση του με τον Θεό αναπόφευκτα απομακρύνεται και από τη σχέση με τους συνανθρώπους του αφού, όπως μας διδάσκει και ο Ευαγγελικός λόγος, τον Θεό τον συναντάμε στα πρόσωπα των αδελφών μας των ελαχίστων. Και φυσικά όταν απουσιάζουν τα πνευματικά κριτήρια, ο πλούτος και η σωστή διαχείρισή του καθίσταται πολύ δύσκολη υπόθεση. Βέβαια, οφείλω να πω πως ναι μεν ο τουρισμός επιφέρει εισροή χρημάτων στα νησιά μας αλλά, μιλώντας τουλάχιστον για την Μητροπολιτική μας περιφέρεια και με βάση τη γενικότερη δυσκολία και οικονομική κρίση που υπάρχει παγκοσμίως, ο όρος «βουλιάζουν από πλούτο» είναι υπερβολικός. Σε κάθε περίπτωση όμως η τουριστική ανάπτυξη είναι ευλογία όταν υπηρετεί τον άνθρωπο. Συνεπώς όταν το οικονομικό συμφέρον γίνεται το μοναδικό κριτήριο, τότε κινδυνεύουμε να χάσουμε το μέτρο. Η απάντηση βρίσκεται στην επανασύνδεσή μας με τον Θεό που είναι η αγάπη και την επαναφορά της έννοιας του κοινού καλού. Αν ξαναθυμηθούμε ότι ο συνάνθρωπος δεν είναι εμπόδιο στο κέρδος αλλά αδελφός μας εν Χριστώ, τότε η κοινωνία μας μπορεί να ξαναβρεί την ισορροπία και την αλληλεγγύη που πάντοτε χαρακτήριζαν τον τόπο μας.
Πίσω από τη βιτρίνα της τουριστικής ευημερίας, υπάρχουν και στα νησιά ευάλωτες οικογένειες, μοναχικοί ηλικιωμένοι, αλλά και προβλήματα υποδομών (π.χ. στην υγεία). Πώς έρχεται η Μητρόπολη Παροναξίας, μέσα από τα Φιλόπτωχα Ταμεία και τις κοινωνικές της δομές, να καλύψει αυτά τα κενά, ειδικά τους δύσκολους χειμερινούς μήνες;
Οπως συμβαίνει με όλη την Εκκλησία της Ελλάδος, έτσι και στη Μητρόπολη Παροναξίας προσπαθούμε σε καθημερινή βάση να ανταποκρινόμαστε, όπως μπορούμε, και να καλύπτουμε τις ανάγκες των συνανθρώπων μας διότι όπως πολύ σωστά επισημάνατε η τουριστική ευημερία είναι όντως βιτρίνα πίσω από την οποία υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι που αντιμετωπίζουν ποικίλες δυσκολίες. Δυστυχώς, η Μητρόπολή μας δεν είναι από τις πιο εύρωστες οικονομικά, γεγονός που δεν μας επιτρέπει να κάνουμε όσα πραγματικά θα θέλαμε. Όμως με τη βοήθεια του Θεού και τη συμπαράσταση του πιστού λαού αγωνιζόμαστε, χειμώνα καλοκαίρι, με κάθε τρόπο. Βέβαια στον τομέα της δημόσιας υγείας που αναφέρατε δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά αφού είναι κυρίως θέμα της πολιτείας. Αρκετές φορές όμως συνδράμουμε καλύπτοντας κάποιες ανάγκες των Νοσηλευτικών Ιδρυμάτων των νησιών μας ή βοηθώντας κάποιους ασθενείς στην κάλυψη της ιατροφαρμακευτικής τους περίθαλψης. Σε αρκετές δε περιπτώσεις οι ενορίες προσφέρουν χώρο ως εξεταστήρια στους αγροτικούς ιατρούς που επισκέπτονται τα χωριά μας. Οι ανάγκες δυστυχώς δεν εκλείπουν ποτέ και παρακαλούμε να προσεύχεσθε να μας αξιώνει ο Θεός να καλύπτουμε όσο δυνατόν περισσότερες, ει δυνατόν και όλες.
Τα νησιά προσφέρουν στους νέους πολλές σειρήνες και εύκολο κέρδος κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, κάτι που συχνά τους αποπροσανατολίζει από τις σπουδές ή τις βαθύτερες αναζητήσεις. Γιατί πιστεύετε ότι πολλοί νέοι σήμερα κρατούν μια απόσταση από την Εκκλησία; Έχει μερίδιο ευθύνης ο τρόπος που ο εκκλησιαστικός λόγος φτάνει στα αυτιά τους;
Η ερώτησή σας αυτή θα έλεγα ότι έχει δύο σκέλη. Το πρώτο αφορά στον περισπασμό από σημαντικά ζητήματα όπως οι σπουδές και η πνευματική αναζήτηση που δημιουργεί στους νέους η έντονη κινητικότητα και η πυκνή δραστηριότητα που υπάρχει στα νησιά κατά την τουριστική περίοδο του καλοκαιριού. Θεωρώ πως η οικογένεια, μέσα από τη σωστή επικοινωνία των μελών της, είναι αυτή που πρωτίστως πρέπει να προστατεύσει τους νέους παρέχοντας υψηλές αξίες και πνευματικά εφόδια που θα λειτουργούν ως ανάχωμα σε αυτόν τον περισπασμό. Εμείς ως Εκκλησία επικουρικά θα συνδράμουμε την προσπάθεια των γονέων. Το δεύτερο σκέλος της ερωτήσεώς σας έχει να κάνει με την απόσταση που κρατούν πολλοί νέοι από την ζωή της Εκκλησίας. Όπως ήδη αναφέρατε, στη σύγχρονη εποχή υπάρχουν πολλές σειρήνες που δυστυχώς αποπροσανατολίζουν τους νέους από την πνευματική ζωή και την μετοχή τους στη ζωή της Εκκλησίας καλλιεργώντας στους νέους μια νοοτροπία αντίθετη από αυτή που χρειάζονται για να οδηγηθούν στην αναζήτηση μιας βαθύτερης πνευματικότητας όπως αυτής που προσφέρεται και βιώνεται μέσα στη Εκκλησία. Ομως δεν αποποιούμαι και την ευθύνη που ως ποιμαίνουσα Εκκλησία έχουμε, διότι και αυτή υπάρχει. Πράγματι κάποιες φορές ο λόγος μας παραμένει δογματικός και ξύλινος και σε αρκετές περιπτώσεις καθόλου σύγχρονος. Δεν θα αλλάξουμε ούτε κατ’ ελάχιστον τον Ευαγγελικό λόγο ή την Ιερά μας Παράδοση καθώς ως θεματοφύλακές τους ούτε μπορούμε ούτε έχουμε αυτό το δικαίωμα. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε και να προσαρμόσουμε στη σύγχρονη πραγματικότητα τον τρόπο με τον οποίο θα εργαστούμε και θα μιλήσουμε στους νέους. Νομίζω ότι η νέα γενιά των κληρικών μας, χωρίς να απουσιάζει και μεγάλη μερίδα των παλαιοτέρων, είναι ήδη προσανατολισμένη σε αυτή την κατεύθυνση και αυτό είναι και παρήγορο και ευοίωνο.
Τι απαντάτε σε έναν νέο άνθρωπο που σας λέει: «Σεβασμιώτατε, εγώ πιστεύω στον Θεό, αλλά δεν νιώθω την ανάγκη να πάω στην εκκλησία ή να ακολουθήσω τον θεσμό»; Πώς μπορεί η Εκκλησία να του μιλήσει στη γλώσσα του, χωρίς να χάσει την παράδοσή της;
Η απάντηση που θα έδινα στο νέο αυτό άνθρωπο αλλά και σε κάθε άνθρωπο που πιστεύει στο Θεό αλλά μένει μακριά από την Εκκλησιαστική ζωή είναι να του εξηγήσω τί είναι η Εκκλησία, διότι εκεί θεωρώ ότι βρίσκεται το πρόβλημα. Στην άγνοια ή την λάθος εντύπωση. Η Εκκλησία δεν είναι απλώς ένας θεσμός ή ένας ακόμα κοινωνικός φορέας ούτε ένας χώρος εντυπωσιακών τελετών και τήρησης εθίμων και παραδόσεων. Πολύ περισσότερο δεν είναι ένα ηθικοπλαστικό σωματείο που προσπαθεί να κάνει καλούς ανθρώπους. Η Εκκλησία είναι το Θεανθρώπινο σώμα του Χριστού στον κόσμο. Όταν μετέχουμε στην Εκκλησιαστική ζωή, δηλαδή στην λατρεία της Εκκλησίας, γινόμαστε μέλη αυτού του Σώματος και εκφράζουμε την μεταξύ μας ενότητα και αγάπη που απορρέει από την σχέση μας με τον Θεό. Στον Εκκλησιασμό συναντάμε τον συνάνθρωπό μας, τον αδελφό μας. Στεκόμαστε δίπλα στον φτωχό, στον ανήμπορο, στον ασθενή, σε αυτόν που πενθεί, που δοκιμάζεται από προβλήματα και δυσκολίες και γινόμαστε ένα μαζί του. Προσευχόμαστε γι’ αυτόν στη δύσκολη αλλά και στην ευχάριστη στιγμή του όπως θα κάνει και εκείνος στη δική μας δύσκολη ή ευχάριστη στιγμή. Αυτό όλο είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να σχετίζεται κάποιος με τον Θεό αφού οι ζωντανές εικόνες του Θεού στον κόσμο είναι οι συνάνθρωποί μας. Συνεπώς χωρίς μετοχή στην Εκκλησιαστική ζωή μπορεί να υπάρχει αποδοχή της ύπαρξης του Θεού αλλά όχι ουσιαστική πίστη και σχέση μαζί Του. Εξάλλου χωρίς Εκκλησιασμό απουσιάζει το σημαντικότερο στοιχείο σε αυτή την σχέση που είναι η προσωπική κοινωνία μαζί Του κάτι που επιτυγχάνεται μόνο μέσω της μεταλήψεως του Σώματος και Αίματός Του δηλαδή της Θείας Κοινωνίας. Η Εκκλησία δεν είναι μία ελίτ εκλεκτών ή φτασμένων πνευματικά Χριστιανών αλλά ένα θεραπευτήριο ψυχών, ένας χώρος αγωνιζομένων αμαρτωλών όπου κανείς δεν εξαιρείται και όλοι έχουν θέση. Νομίζω λοιπόν πως η γνώση της αλήθειας για την ουσία της Εκκλησίας μπορεί να δώσει την απάντηση που χρειάζεται ο οποιοσδήποτε έχει πνευματικά κίνητρα και αναζητήσεις για να κατανοήσει και την σπουδαιότητα αλλά και την αναγκαιότητα της στη σχέση του με τον Θεό και στη ζωή του γενικότερα.
Συμπληρώνετε 18 χρόνια στο τιμόνι αυτής της ιστορικής Μητρόπολης. Διαχειρίζεστε μνημεία παγκόσμιας εμβέλειας, όπως η Παναγία η Εκατονταπυλιανή, και ιστορικά μοναστήρια που απαιτούν τεράστια φροντίδα και πνευματική καθοδήγηση. Πόσο δύσκολο είναι για έναν σύγχρονο Μητροπολίτη να είναι ταυτόχρονα ο «φύλακας» αυτής της βαριάς πολιτιστικής κληρονομιάς, ο διοικητής μιας νησιωτικής Μητρόπολης και ο πνευματικός πατέρας που πρέπει να τρέξει από νησί σε νησί για το ποίμνιό του;
Η αλήθεια είναι ότι η διακονία σε μια ιστορική και νησιωτική Μητρόπολη αποτελεί μια μεγάλη ευθύνη και συγχρόνως μια διαρκή ευλογία. Τα δεκαοκτώ αυτά χρόνια μου έδωσαν τη δυνατότητα να γνωρίσω βαθύτερα όχι μόνο την ιστορία και την πνευματική παράδοση των νησιών μας, πράγματα που ως Νάξιος εν πολλοίς τα εγνώριζα, αλλά κυρίως τους ανθρώπους τους, τις αγωνίες, τις χαρές και τις δυσκολίες της καθημερινότητάς τους. Ένας Επίσκοπος στη σύγχρονη εποχή καλείται να ανταποκριθεί σε πολλούς και διαφορετικούς ρόλους. Ασφαλώς στο δύσκολο αυτό έργο το κύριο βάρος σηκώνουν οι 60 καλοί μας κληρικοί και οι εκλεκτοί συνεργάτες τους, που με ενθουσιασμό και αυταπάρνηση εργάζονται προς δόξαν Θεού και ωφέλεια του λαού Του. Ο Επίσκοπος παραμένει πνευματικός πατέρας που, σε συνεργασία με τον κλήρο της Μητροπόλεώς του αγωνίζεται για την σωτηρία του ποιμνίου του. Αυτό είναι το ουσιαστικότερο μέρος της αποστολής του.
Αν μπορούσατε να στείλετε ένα μήνυμα στους ανθρώπους που ζουν στα νησιά αλλά αισθάνονται κουρασμένοι, μόνοι ή απογοητευμένοι, ποιο θα ήταν;
Θα ήθελα πρώτα απ’ όλα να τους πω να μην αισθάνονται μόνοι. Πίσω από τα χαμόγελα της καθημερινότητας, πίσω από τη φαινομενική ευημερία και τους γρήγορους ρυθμούς της εποχής, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που κουβαλούν κούραση, αγωνία, απογοήτευση και εσωτερική μοναξιά. Ιδιαίτερα στα νησιά μας, όπου οι απαιτήσεις της ζωής και της εργασίας γίνονται συχνά πολύ πιεστικές, πολλοί άνθρωποι εξαντλούνται σωματικά και ψυχικά χωρίς να βρίσκουν εύκολα χώρο να εκφράσουν όσα αισθάνονται. Θα ήθελα λοιπόν να τους πω να μη χάσουν την πίστη τους στο Θεό και την ελπίδα τους. Η Εκκλησία επιθυμεί να είναι ένα ανοιχτό καταφύγιο για κάθε άνθρωπο που κουράστηκε, που πληγώθηκε ή που αισθάνεται ότι έχασε τον προσανατολισμό του. Οσο σκοτεινή κι αν φαίνεται κάποιες φορές η καθημερινότητα, πάντοτε υπάρχει φως όταν ο άνθρωπος κρατά ζωντανή την πίστη του στο Θεό, την ελπίδα και την αγάπη.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
