Ουκρανία: Πρόσφατα ο επικεφαλής της αυτοκέφαλης Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας, Επιφάνιος Ντουμένκο, ολοκλήρωσε την τριήμερη επίσκεψή του (Παρασκευή ως Δευτέρα, 10 – 13 Οκτωβρίου 2025) στο Άγιο Όρος, την οποία διακαώς ποθούσε να πραγματοποιήσει εδώ και πολλά χρόνια, μετά την εκλογή του στις 15 Δεκεμβρίου 2018 και την απόδοση του Τόμου Αυτοκεφαλίας στην Ουκρανία στις 6 Ιανουαρίου 2019.
Του Βασίλειου Ευσταθίου, Δρ. Φυσικού, Θεολόγου, MEd – Για το ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Δεν θα επιμείνουμε εδώ στο ποια ήταν αρχικά τα κίνητρά του για μια τέτοια επίσκεψη τότε, τα οποία και ενδεχομένως μπορεί να διαφοροποιήθηκαν από τότε μέχρι σήμερα είτε λίγο, είτε πολύ, δεδομένης της μεγάλης κλιμάκωσης του πολέμου από τις 24 Φεβρουαρίου του 2022 με την ειδική στρατιωτική επιχείρηση της Ρωσίας στην Ουκρανία, ο οποίος όμως στην πραγματικότητα ήταν σε εξέλιξη από τις 20 Φεβρουαρίου 2014.
Ο επισκέπτης παρουσιάζεται από τον Πρωτεπιστάτη του Αγίου Όρους π. Αβραάμ ότι είχε εκφράσει την επιθυμία να προσέλθει «ως προσκυνητής», για να προσευχηθεί «έμπροσθεν της Παναχράντου Μητρός του Θεού» και να λάβει «ευλογίαν εκ των Αγίων Σεβασμάτων του Άθω, όπου επί δέκα και πλέον αιώνας αναπέμπονται αδιαλείπτως προσευχαί υπέρ πάσης της οικουμένης».
Και πράγματι η όλη επίσκεψη πραγματοποιήθηκε αθόρυβα, με λίγους μόνο μοναχούς σε κάθε μονή που πέρασε, όπως αποκαλύπτουν οι φωτογραφίες, σαν να γίνεται πράγματι αυτή για προσκυνηματικούς λόγους και όχι για έμμεση αναγνώριση του μη αναγνωρισμένου εκκλησιαστικού καθεστώτος της Ουκρανίας μετά τη χορήγηση του Τόμου το 2019, το οποίο δεν αναγνωρίζει η μεγάλη πλειοψηφία του Ορθόδοξου Χριστιανικού κόσμου.
Ο ίδιος ο επισκέπτης από την πλευρά του δήλωσε στη μία Ιερά Μονή που επισκέφτηκε τα εξής: «Πιστεύουμε ότι οι προσευχές μας και οι ελπίδες μας για τη νίκη της αλήθειας και για την ειρήνη στην Ουκρανία θα εκπληρωθούν με τη βοήθεια του Θεού». Τα περί «νίκης της αλήθειας» θα τα αφήσουμε ασχολίαστα, γιατί ίσως όντως πιστεύει ότι έχει δίκιο (λαμβάνοντας υπόψη και τι ακούει από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τις Ιερές Μονές Ξενοφώντος και Παντοκράτορος), και θα υπογραμμίσουμε την πίστη και την προσδοκία που εκφράζει ότι οι προσευχές τους (και δικές μας βέβαια προσευχές) «για την ειρήνη στην Ουκρανία θα εκπληρωθούν με τη βοήθεια του Θεού».
Ο Πρωτεπιστάτης δε στα τελευταία του λόγια τονίζει την ανάγκη για καταλλαγή και παρακάτω την εύχεται: «Εντός του ησυχίου τούτου Περιβολίου της Θεοτόκου, πάσα ψυχή επιζητεί την ενότητα εν Αγίω Πνεύματι και την καταλλαγή εν Χριστώ, ως απαρχήν της αληθινής ειρήνης του κόσμου. Ευχόμεθα ταπεινώς ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, δι’ ευχών της Υπεραγίας Θεοτόκου, να στερεοί την διακονίαν Σας και να χαρίζη ειρήνην, καταλλαγήν και χάριν εις τον ευσεβή λαόν της Εκκλησίας Σας». Και πρόκειται βέβαια τόσο για την καταλλαγή σε πολιτικοστρατιωτικό επίπεδο, όσο και για την καταλλαγή σε εκκλησιαστικό επίπεδο.
Μπορεί και ο ίδιος ο επισκέπτης, όσο και ο Μητροπολίτης Μιλήτου να παρουσίασαν το εκκλησιαστικό πρόβλημα λήξαν (Μητρ. Μιλήτου: «Μέσω του Τόμου της Αυτοκεφαλίας διορθώθηκαν προηγούμενες αδυναμίες της Εκκλησιαστικής ζωής και αποκαταστάθηκε η τάξη εκεί που υπήρχαν διαφωνίες και διαιρέσεις»), ωστόσο την ώρα που μιλούσαν δημοσιεύονταν άρθρα όπως: «Οι Ουκρανικές Αρχές προχώρησαν στην κατάσχεση Καθεδρικού Ναού στο Βολίν» και «Νέες έρευνες διεξήχθησαν στη Λαύρα του Ποτσάεφ».
Δηλαδή άρθρα που περιγράφουν τον συνεχή διωγμό κατά της Κανονικής Εκκλησίας υπό τον Μητροπολίτη Ονούφριο και που όμοιά τους δημοσιεύονται καθημερινά στα μέσα ενημέρωσης (είναι ενδιαφέρον να θυμηθούμε εδώ και την προσευχή παραπάνω «για τη νίκη της αλήθειας»!). Καταλαβαίνουμε την ανάγκη του προσκυνήματος του εξ Ουκρανίας επισκέπτη μπροστά στην τραγική εμπόλεμη κατάσταση που βρίσκεται η χώρα του, όμως μήπως τουλάχιστον όσον αφορά το εκκλησιαστικό ζήτημα σε αυτή, η στάση του είναι επιεικώς παντελώς απαράδεκτη υπό το χριστιανικό πρίσμα;
Ή μήπως «δεν ξέρει τίποτα αυτός για τον φόνο;» (μεταφορικά, αλλά και κυριολεκτικά) τη στιγμή που οι άνθρωποι του ποιμνίου του μεταξύ άλλων διώκουν απηνώς τους πιστούς της κανονικής Εκκλησίας υπό του Μητροπολίτη Ονούφριου σε μια πλήρη συνεργασία με την ηγεσία της Ουκρανίας, η οποία απαγόρευσε την κανονική Εκκλησία και δια νόμου (και να μην ξεχνάμε αυτήν την Εκκλησία αναγνωρίζει η μεγάλη πλειοψηφία των Ορθοδόξων και μέχρι το 2018 αυτή ήταν η μοναδική Ορθόδοξη Εκκλησία στην Ουκρανία).
Μήπως όμως υπερβάλλουμε; Υπερβολή είναι τα προαναφερθέντα άρθρα; Ας αναφέρουμε ενδεικτικά και την εξής απεγνωσμένη δήλωση, που έκανε ο Μητροπολίτης Μπορισπόλ Αντώνιος, πρωτοσύγκελος της κανονικής Εκκλησίας, στις 18 Σεπτεμβρίου: «Μας αφαιρούν τους ναούς μας με επινοημένα προσχήματα, οι αρχιερείς συκοφαντούνται, φυλακίζονται, ξυλοκοπούνται, οι πιστοί μας με απειλές και ξυλοδαρμούς εκδιώκονται από τα ιερά προσκυνήματα. Δεν εισακούεται καθόλου η φωνή της Εκκλησίας. Μας έχουν στερήσει πρόσβαση στα μέσα μαζικής ενημέρωσης της Ουκρανίας.
Όμως, γιατί σιωπούν όσοι έχουν εντολή από τον Θεό να λένε την αλήθεια; Γιατί δεν εκδηλώνουν την προθυμία να βλέπουν την πραγματική εικόνα, τις γινόμενες παραβιάσεις και να πουν τα πράγματα με τα ονόματά τους; Διώξεις υφίσταται η πλέον πολυπληθέστερη ομολογία της χώρας μας, μια καθόλου ευκαταφρόνητη μερίδα της κοινωνίας και του ουκρανικού λαού;».
Άλλωστε μην ξεχνάμε και επανειλημμένες συναντήσεις με θερμές χειραψίες του Οικουμενικού Πατριάρχη, στον οποίο ο επισκέπτης οφείλει την «εκκλησία του» και τον «θρόνο του», με τον Ουκρανό πρόεδρο, στις οποίες ούτε κουβέντα για τις διώξεις που σχεδιάζει και εκτελεί με ζήλο ο δεύτερος κατά των ομόθρησκων αδελφών μας στη χώρα του. Για να μην πούμε από τον τρόπο που βλέπουμε τον πρώτο να υποδέχεται πάντα τον δεύτερο ότι τον επιβραβεύει κιόλας. Το χειρότερο όμως όλων ήταν το «Слава Україні» (Σλάβα Ουκραΐνα) που ακούσαμε από τα πατριαρχικά χείλη στις 24 Σεπτεμβρίου 2025 και σημαίνει «Δόξα στην Ουκρανία».
Το να δοξάζεις τη χώρα σου, όταν δεν πιστεύεις στο Θεό, μπορεί να θεωρηθεί στην επιεικέστερη περίπτωση εθνικισμός και στη χειρότερη περίπτωση σοβινισμός ή, δεδομένου του παρελθόντος της συγκεκριμένης χώρας κατά τον Β΄ ΠΠ, εθνικοσοσιαλισμός. Το να δοξάζεις όμως μια χώρα (στη συγκεκριμένη περίπτωση μάλιστα δεν είναι και η πατρίδα του εκφέροντος τη φράση), όταν όχι μόνο πιστεύεις στο μόνο αληθινό Θεό, αλλά σε έχει αξιώσει και να είσαι Αρχιερέας Του και Πατριάρχης, θεολογικά αποτελεί αίρεση, καθώς «τω Θεώ μόνο πρέπει δόξα». Κανείς δεν δοξάζεται παρά μόνο ο Κύριος των κυρίων και Βασιλέας των βασιλευόντων.
Ο Κύριος μπορεί να δοξάσει όποιον θέλει, και το κάνει σε όποιον Τον δοξάζει, όμως εμείς δοξάζουμε μόνο Αυτόν, ενώ στους Αγίους Αυτού αποδίδουμε τιμή. Το ίδιο μνημονεύουμε τιμητικά και τους εθνικούς μας ήρωες (που ήταν και πιστοί Χριστιανοί, παρόλα τα όποια λάθη τους που ως άνθρωποι έπραξαν), αλλά και τη χώρα μας. Ποτέ δεν δοξάζουμε τη χώρα μας, την οποία όσο και να την αγαπάμε, ποτέ δεν ξεχνάμε ότι τη μέλλουσα πατρίδα επιζητούμε, την Άνω Ιερουσαλήμ.
Και αν ο πνευματικός οδηγός αστοχεί με τέτοιο τραγικό τρόπο, πώς θα δώσει την ωφέλιμη συμβουλή και το καλό παράδειγμα στον κυριολεκτικά πνευματικά «τυφλό» συνομιλητή του για να καταλάβει το μεγάλο λάθος του («τυφλός δε τυφλόν εάν οδηγή, αμφότεροι εις βόθυνον πεσούνται», Μτ. 15, 14); Και είναι λάθος, γιατί δεν το θέλει ο Θεός, αφού δεν είναι δυνατόν να θέλει να δοξάζουμε μια επίγεια χώρα αντί γι’ Αυτόν, και μάλιστα να ακολουθούμε ιδεολογίες θεοποιώντας τες οι οποίες θα μπορούσαν να γίνουν η ολοσχερής καταστροφή μας (όπως ο ναζισμός προκάλεσε τον Β΄ ΠΠ, αφήνοντας δεκάδες εκατομμύρια θύματα και ανείπωτο ανθρώπινο πόνο).
Τελικά, ευχόμαστε πραγματικά αυτή η μεγάλη δοκιμασία στην Ουκρανία να βρει κάποιο διέξοδο, όσο μακριά κι αν αυτή ακόμα φαντάζει μετά τα ήδη πάνω από τρεισήμισι χρόνια σκληρού πολέμου.
Όμως αν θέλει πραγματικά ο σημερινός εξ Ουκρανίας επισκέπτης του Αγίου Όρους να εισακουστεί η προσευχή του για την ειρήνη στη χώρα του, μήπως θα πρέπει πρώτα να σταματήσει να έχει μερίδιο ηθικού αυτουργού στον μισάδελφο διωγμό κατά των Ορθόδοξων Χριστιανών πιστών υπό του Μητροπολίτη Ονούφριου, που γίνεται με το πρόσχημα ότι είναι ρωσόφιλοι – πώς τότε θυσιάζουν και αυτοί τις ζωές τους στο μέτωπο κατά της Ρωσίας και υπέρ της χώρας τους Ουκρανίας, στρατολογώντας μάλιστα η ουκρανική ηγεσία ακόμα και τους ιερωμένους της κανονικής Εκκλησίας;
Και επειδή ο σημερινός Ουκρανός πρόεδρος έχει και εβραϊκή καταγωγή, να υπενθυμίσουμε στον επικεφαλή της αυτοκέφαλης εκκλησίας στην Ουκρανία και σε όλους τους διώκτες της κανονικής Εκκλησίας εκεί, ότι οι Φαρισαίοι και οι Αρχιερείς της εποχής του Χριστού επιδίωκαν να εξασφαλίσουν την ειρήνη στη χώρα τους, πράγμα όμως που προσπάθησαν να το πετύχουν σταυρώνοντας τον Χριστό, και τελικά αυτό που κατάφεραν ήταν η εκ θεμελίων καταστροφή της χώρας τους και του Ιερού Ναού τους μόλις λίγες δεκαετίες αργότερα.
