ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ- Το Άγιο Όρος, ως φάρος της Ορθοδοξίας και της ελληνικής παράδοσης, έπαιξε καθοριστικό ρόλο κατά την Επανάσταση του 1821.
Του Γιώργου Θεοχάρη – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Παρά το γεγονός ότι βρισκόταν υπό τον έλεγχο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι μοναχοί όχι μόνο υποστήριξαν τον αγώνα για την απελευθέρωση αλλά συμμετείχαν ενεργά, τόσο στρατιωτικά όσο και οικονομικά.
Η Επανάσταση στο Άγιο Όρος και η ηρωική αντίσταση
Με το ξέσπασμα της Ελληνικής Επανάστασης, οι Οθωμανοί επιτέθηκαν στο Άγιο Όρος, καθώς οι μοναχοί είχαν ταχθεί ανοιχτά υπέρ του αγώνα. Η Ιερά Κοινότητα είχε ανακηρύξει τον Εμμανουήλ Παπά ως αρχηγό της επανάστασης στη Μακεδονία. Η Μονή Εσφιγμένου, υπό τον ηγούμενο Ευθύμιο, ο οποίος ήταν μέλος της Φιλικής Εταιρείας, πρωτοστάτησε στην εξέγερση μαζί με άλλες μονές.
Στις 23 Μαΐου 1821, πραγματοποιήθηκε πανηγυρική δοξολογία στο Πρωτάτο και στη συνέχεια σύναξη στη Μονή Κουτλουμουσίου, όπου αποφασίστηκε η ενεργός συμμετοχή των μοναχών. Συγκροτήθηκαν δύο ένοπλα σώματα με συνολικά 4.000 πολεμιστές, εκ των οποίων οι 1.000 ήταν μοναχοί και Μαντεμοχωρίτες. Οι επαναστάτες κατάφεραν να αντισταθούν για έξι μήνες, καθυστερώντας έτσι την προέλαση των τουρκικών στρατευμάτων προς τη νότια Ελλάδα, δίνοντας πολύτιμο χρόνο στους αγωνιζόμενους Έλληνες.
Ωστόσο, η εξέγερση κατεστάλη στις 30 Οκτωβρίου 1821 από τα οθωμανικά στρατεύματα, τα οποία κατέστρεψαν τη Χαλκιδική και επέβαλαν σκληρά αντίποινα στο Άγιο Όρος. Οι μονές υποχρεώθηκαν να πληρώνουν υπέρογκους φόρους, ενώ πολλές λεηλατήθηκαν.
Η συμβολή των Ιερών Μονών στον Αγώνα
Παρά την καταστολή της επανάστασης, οι Ιερές Μονές του Αγίου Όρους δεν σταμάτησαν να υποστηρίζουν την απελευθέρωση. Εκτός από τη συμμετοχή των μοναχών στα ένοπλα σώματα, οι μονές προσέφεραν υλική και οικονομική βοήθεια, στηρίζοντας τον αγώνα με εφόδια, πολεμοφόδια και χρήματα.
1. Η Ιερά Μονή Ιβήρων
Η Μονή Ιβήρων διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο, τόσο στη φιλοξενία οπλαρχηγών όσο και στη χρηματοδότηση της Επανάστασης. Διέθεσε μεγάλο αριθμό αργυρών αντικειμένων, αξίας 60.000 δραχμών, για την ενίσχυση του αγώνα. Το ποσό αυτό χρησιμοποιήθηκε αργότερα για την αγορά της ναυαρχίδας του ελληνικού στόλου.
2. Η Ιερά Μονή Διονυσίου
Οι μοναχοί της Μονής Διονυσίου συμμετείχαν ενεργά στις μάχες, με αποτέλεσμα αρκετοί να φυλακιστούν και να πεθάνουν από τις κακουχίες στον Λευκό Πύργο της Θεσσαλονίκης.
3. Η Ιερά Μονή Δοχειαρίου
Το μετόχι της Μονής Δοχειαρίου αποτέλεσε ασφαλές ορμητήριο των επαναστατών, καθώς φιλοξενούσε οπλαρχηγούς που δρούσαν στην Ανατολική Μακεδονία και τη Χαλκιδική. Εκτός από την πολεμική συνεισφορά, η Μονή είχε τεράστια κοινωνική προσφορά, ενισχύοντας σχολεία, ναούς και μοναστήρια, καθώς και το Οικουμενικό Πατριαρχείο.
4. Η Ιερά Μονή Γρηγορίου
Η Μονή Γρηγορίου υπέστη σοβαρές καταστροφές, καθώς οι Οθωμανοί την κατέλαβαν για δέκα χρόνια. Οι μοναχοί βασανίστηκαν και εκδιώχθηκαν, ενώ η περιουσία της λεηλατήθηκε. Παρ’ όλα αυτά, η Μονή εξακολούθησε να στηρίζει τον Αγώνα, διαθέτοντας 500.300 τουρκικές λίρες στη Διεύθυνση Εθνικού Αγώνα στη Θεσσαλονίκη.
5. Η Ιερά Μονή Εσφιγμένου
Η Μονή Εσφιγμένου ήταν από τις πλέον δραστήριες στην υποστήριξη της Επανάστασης. Οι μοναχοί της όχι μόνο πολέμησαν αλλά και μετέφεραν πυρίτιδα και όπλα από το Άγιο Όρος στις επαναστατημένες περιοχές.
Η φυγάδευση των ιερών κειμηλίων
Οι Τούρκοι προχώρησαν σε λεηλασίες ανυπολόγιστης αξίας, καταστρέφοντας χειρόγραφα και εκκλησιαστικά κειμήλια. Για να τα διασώσουν, οι μοναχοί μετέφεραν πολλά από αυτά σε ασφαλή μέρη εκτός Αγίου Όρους.
Μεταξύ των κειμηλίων που φυγαδεύτηκαν ήταν:
• Τα Δώρα των Μάγων της Ι.Μ. Αγίου Παύλου, τα οποία μεταφέρθηκαν σε νησιά.
• Η Χρυσή Λεμονιά της Μονής Ιβήρων, δώρο των κατοίκων της Μόσχας.
• Το Τίμιο Ξύλο της Μονής Ξηροποτάμου.
• Κειμήλια της Ι.Μ. Γρηγορίου, τα οποία φυγαδεύτηκαν στην Ύδρα.
Δυστυχώς, αρκετά από τα κειμήλια πουλήθηκαν για την ενίσχυση του αγώνα, ενώ άλλα χάθηκαν κατά τη μεταφορά.
Η συνέχεια της προσφοράς του Αγίου Όρους
Μετά την Επανάσταση του 1821, το Άγιο Όρος συνέχισε να αποτελεί προπύργιο του Ελληνισμού. Κατά την Επανάσταση του 1853, υπό τον Τσάμη Καρατάσιο, 200 μοναχοί ένωσαν τις δυνάμεις τους με τους επαναστάτες. Στον Μακεδονικό Αγώνα, τα μετόχια των μονών χρησιμοποιήθηκαν ως καταφύγια και κέντρα ανεφοδιασμού των Μακεδονομάχων.
Ειδικότερα, το Μετόχι Παρθενών της Μονής Γρηγορίου στη Σιθωνία αποτέλεσε κέντρο ανεφοδιασμού των ελληνικών δυνάμεων, παρέχοντας όπλα, τρόφιμα και περίθαλψη στους τραυματίες.
Το Άγιο Όρος δεν υπήρξε απλός παρατηρητής της Επανάστασης του 1821. Οι μοναχοί έδωσαν το αίμα τους, την περιουσία τους και την πνευματική τους δύναμη για την ελευθερία του ελληνικού έθνους. Παρά τις καταστροφές και τις διώξεις, η προσφορά τους υπήρξε ανεκτίμητη, διατηρώντας άσβεστη τη φλόγα της πίστης και του Ελληνισμού.
Οι θυσίες των μοναχών του Αγίου Όρους αξίζουν την αναγνώριση και τον σεβασμό, καθώς η συμβολή τους στην Εθνική Παλιγγενεσία αποτελεί φωτεινό παράδειγμα αυταπάρνησης και αγάπης για την πατρίδα.
Η αναδημοσίευση επιτρέπεται μόνο εάν προσθέσετε ενεργό σύνδεσμο στη πηγή του άρθρου
