Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Εκρηκτικό θρησκευτικό τοπίο στην Ουκρανία
Μία από τις μεγαλύτερες θρησκευτικές τραγωδίες της σύγχρονης εποχής διαδραματίζεται στο έδαφος της Ουκρανίας, με αποκορύφωμα τις μαζικές επιθέσεις και κατασχέσεις σε μοναστήρια και ναούς που υπάγονται στο Πατριαρχείο Μόσχας.
Πλέον, δεν πρόκειται απλώς για μια διαμάχη εκκλησιαστικής δικαιοδοσίας.
Πρόκειται για έναν ακήρυχτο θρησκευτικό εμφύλιο που μαίνεται παράλληλα με τον πόλεμο, έχοντας ως θύματα κληρικούς, μοναχούς και πιστούς της Κανονικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ουκρανίας υπό τον Μητροπολίτη Ονούφριο.
Η Ουκρανική κυβέρνηση, με τη σιωπηρή (ή και ρητή) ευλογία του Επιφανίου, ηγέτη της νέας «Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας», εκδιώκει βίαια μοναχούς, κατάσχει λείψανα και εκκλησιαστικά κειμήλια, και εγκαθιστά δικές της δομές ακόμα και σε ιερούς τόπους όπως η Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου.
Λείψανα αρπάζονται, μοναχοί εκδιώκονται
Οι εικόνες που μεταδίδονται από διεθνή πρακτορεία όπως το Reuters και το Associated Press αποκαλύπτουν σκηνές λεηλασίας και προσβολής ιερών χώρων. Ουκρανοί αστυνομικοί συνοδεύουν εκπροσώπους της “νέας εκκλησίας” σε μοναστήρια που εκκενώνονται δια της βίας. Ιερές εικόνες, λείψανα Αγίων και χειρόγραφα βυζαντινής εποχής μεταφέρονται χωρίς καμία διαφάνεια, χωρίς καμία διεθνή εποπτεία, με σαφείς πολιτικές εντολές και εκκλησιαστική ανοχή.
Σύμφωνα με πληροφορίες από εκκλησιαστικούς κύκλους της Ουκρανίας και τη Μόσχα, πρόκειται για σχέδιο πλήρους απορωσοποίησης της Ορθοδοξίας στην Ουκρανία, υπό την επίφαση της “αποκοπής” από τον Πούτιν. Ωστόσο, η εκδίωξη του κανονικού κλήρου και η βεβήλωση ιερών λειψάνων συνιστούν πρωτοφανές χτύπημα στην Ορθόδοξη Παράδοση.
Η σιωπή της Ελλάδας και της Εκκλησίας της Ελλάδος
Κι όμως, απέναντι σε αυτή τη θρησκευτική καταστροφή, η Ελλάδα σιωπά. Ούτε το Υπουργείο Εξωτερικών, ούτε η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδος έχουν προχωρήσει σε σαφή καταδίκη ή έκφραση ανησυχίας για όσα διαδραματίζονται. Ακόμα και η Ιερά Κοινότητα του Αγίου Όρους, που στο παρελθόν είχε εκφράσει έντονα την αντίθεσή της προς τη στάση Επιφανίου και το ουκρανικό “αυτοκέφαλο”, πλέον περιορίζεται σε διακριτικές παρεμβάσεις.
Τι εξηγεί αυτή τη σιωπή; Εκκλησιαστικοί παρατηρητές μιλούν για πιέσεις και φόβο διπλωματικής απομόνωσης, καθώς η αναγνώριση της Εκκλησίας του Επιφανίου από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και κατ’ επέκταση από την Εκκλησία της Ελλάδος, δημιουργεί δεσμεύσεις που φιμώνουν τη φωνή της Ορθοδοξίας. Μάλιστα, σε πρόσφατη συνομιλία με ανώτατο εκκλησιαστικό στέλεχος της Ελλάδας, μας μεταφέρθηκε ότι «είναι λεπτές οι ισορροπίες και δεν μπορούμε να συγκρουστούμε ευθέως»
Η οργή του λαού και οι εκκλήσεις κληρικών
Ωστόσο, ο πιστός λαός της Ελλάδας παρακολουθεί με απορία και αγανάκτηση. Σε πολλές ενορίες και ιερά ησυχαστήρια, ιδίως στη Βόρεια Ελλάδα, μοναχοί και ιερείς προσεύχονται καθημερινά για την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας, εκφράζοντας ανησυχία για την απόλυτη έλλειψη αντίδρασης. Οι αναρτήσεις σε ιστοσελίδες όπως το «Βήμα Ορθοδοξίας» και άλλα ορθόδοξα πρακτορεία καταγράφουν πολλαπλές μαρτυρίες για την καταπίεση του κανονικού κλήρου, αλλά και την κρατική καταστολή κάθε έκφρασης διαφορετικής άποψης στην Ουκρανία.
Ανώνυμος ιερομόναχος από γνωστό μοναστήρι του Αγίου Όρους δηλώνει στο ρεπορτάζ μας:
«Ζούμε έναν θρησκευτικό διωγμό. Είναι ντροπή που η Ορθοδοξία δεν αντιδρά. Θα κριθούμε όλοι».
Πού είναι η Διπλωματία της Πίστης;
Την ίδια στιγμή, στην Αθήνα κανένα πολιτικό κόμμα δεν έχει εκφράσει δημόσια θέση για τα γεγονότα. Στα μέσα ενημέρωσης, η είδηση αυτή έχει θαφτεί, με ελάχιστες εξαιρέσεις. Ερωτήματα τίθενται ακόμα και για τη στάση του Υπουργείου Εξωτερικών, που δείχνει να αποδέχεται αδιαμαρτύρητα αυτή τη «θρησκευτική εκκαθάριση» που θυμίζει άλλες σκοτεινές εποχές. Υπάρχει μία άτυπη «γραμμή» ώστε να μην θιγεί το αφήγημα της “καλής Ουκρανίας” και να μην διαταραχθεί η διπλωματική γραμμή της Ε.Ε.
⸻
Και όμως, η καταστολή συνεχίζεται
Το τραγικό είναι πως η Κανονική Εκκλησία υπό τον Μητροπολίτη Ονούφριο δεν είναι πολιτικό κόμμα, ούτε έχει σχέσεις με την Κρεμλίνοκρατία, όπως υποστηρίζεται. Έχει καταδικάσει δημοσίως τη ρωσική εισβολή, έχει υποστεί διώξεις, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί την πλειοψηφία των Ορθοδόξων πιστών στην Ουκρανία. Και όμως, δέχεται τη σκληρότερη μορφή κρατικού θρησκευτικού μπούλινγκ, χωρίς διεθνείς εγγυήσεις, χωρίς λόγο, μόνο με το αιτιολογικό της «σχέσης με το Πατριαρχείο Μόσχας».
Ένα ερώτημα που πονάει
Η τελική ερώτηση πλανάται σαν θλιβερό σύννεφο πάνω από την Ορθοδοξία:
Γιατί σιωπά η Εκκλησία της Ελλάδος; Γιατί δεν μιλά το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας; Πού είναι η πνευματική φωνή της Ανατολής όταν οι εκκλησίες μας καταπατώνται;
Το 2024–2025 δεν είναι μεσαίωνας. Και όμως, στον πυρήνα της Ευρώπης, καταστρέφονται ναοί, λεηλατούνται λείψανα, εκδιώκονται μοναχοί. Και κανείς δεν μιλά.
