ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ– Επίσκεψη με βαρύ εκκλησιαστικό φορτίο στις 10 Οκτωβρίου-Στο επίκεντρο της εκκλησιαστικής επικαιρότητας βρίσκεται η επικείμενη επίσκεψη του Επιφανίου, προκαθημένου της λεγόμενης Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ουκρανίας, στο Άγιον Όρος, η οποία – σύμφωνα με πληροφορίες του vimaorthodoxias.gr – θα πραγματοποιηθεί από 10 έως 12 Οκτωβρίου 2025.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης-ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Πρόκειται για ένα τριήμερο ταξίδι με ιδιαίτερη σημειολογική και εκκλησιολογική φόρτιση, που έχει προκαλέσει ήδη αντιδράσεις και έντονες συζητήσεις στους κόλπους της Αθωνικής Πολιτείας.
Κατά τη διάρκεια της παραμονής του, ο Επιφάνιος θα διανυκτερεύσει στη Μονή Ξενοφώντος, ενώ θα επισκεφθεί επίσης τη Μονή Παντοκράτορος και τη Σκήτη του Προφήτη Ηλία, δύο από τα μοναστικά κέντρα που διατηρούν φιλικές σχέσεις με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται και επίσκεψη στη Νέα Ιερά Κοινότητα (Ιερά Επιστασία), ωστόσο δεν πρόκειται να υπάρξει επίσημη υποδοχή, καθώς – όπως παραδέχονται οι ίδιοι οι Αγιορείτες – το Άγιον Όρος δεν έχει αναγνωρίσει επίσημα την εκκλησιαστική υπόσταση του Επιφανίου.
16 από τις 20 Μονές δεν τον αναγνωρίζουν
Το γεγονός αυτό αποτελεί την καρδιά της έντασης γύρω από την επικείμενη επίσκεψη. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το vimaorthodoxias.gr, 16 από τις 20 κυρίαρχες μονές της Αθωνικής Πολιτείας δεν έχουν αναγνωρίσει την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ουκρανίας και, συνεπώς, δεν αποδέχονται τον Επιφάνιο ως κανονικό προκαθήμενο. Η στάση αυτή συνδέεται άμεσα με τη βαθιά εκκλησιολογική διαφωνία που προέκυψε μετά τη χορήγηση του Τόμου Αυτοκεφαλίας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 2019, γεγονός που εξακολουθεί να προκαλεί ρήγματα στον ορθόδοξο κόσμο.
«Απορούμε πραγματικά», αναφέρουν μοναχοί που μίλησαν αποκλειστικά στο vimaorthodoxias.gr, «πώς επισκέπτεται ο Επιφάνιος το Άγιον Όρος, όταν η πλειονότητα των μονών δεν τον έχει αναγνωρίσει ως προκαθήμενο. Η επίσκεψη αυτή δημιουργεί περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις και μπορεί να προκαλέσει νέες εντάσεις».
Το παρασκήνιο της επίσκεψης – Διπλωματικές ισορροπίες και σιωπηλές αντιδράσεις
Η επίσκεψη του Επιφανίου, αν και παρουσιάζεται ως «προσκυνηματική», έχει έντονο εκκλησιαστικό και διπλωματικό χαρακτήρα. Πραγματοποιείται σε μια συγκυρία όπου το θέμα της ουκρανικής αυτοκεφαλίας παραμένει ανοικτή πληγή για την Ορθοδοξία, με πολλές τοπικές Εκκλησίες – μεταξύ αυτών και το Πατριαρχείο Μόσχας – να μην έχουν αποδεχθεί την απόφαση του Φαναρίου.
Ανώτεροι εκκλησιαστικοί κύκλοι σχολιάζουν ότι η παρουσία του Επιφανίου στο Άγιον Όρος ενδέχεται να ερμηνευτεί ως προσπάθεια «νομιμοποίησης» της θέσης του μέσω της έμμεσης αποδοχής της επίσκεψής του από ορισμένες μονές. Δεν είναι τυχαίο ότι οι στάσεις των μοναστηριών ποικίλουν: κάποιες μονές έχουν δηλώσει πως θα τον υποδεχθούν απλώς «ως προσκυνητή», άλλες επιλέγουν τη σιωπή, ενώ αρκετές δεν θα τον δεχθούν καθόλου.
Σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, οι ηγούμενοι ορισμένων μονών έχουν ήδη εκφράσει ανησυχία προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο, θεωρώντας ότι μια τέτοια επίσκεψη μπορεί να ερμηνευτεί ως αλλαγή στάσης εκ μέρους του Αγίου Όρους, κάτι που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.
«Δεν μπορούμε να υποδεχθούμε κάποιον που δεν αναγνωρίζουμε»
Το ζήτημα της αναγνώρισης αποτελεί το βασικό επιχείρημα των Αγιορειτών που αντιδρούν. «Δεν έχουμε αναγνωρίσει την εκκλησιαστική του υπόσταση. Δεν μπορούμε, επομένως, να του αποδώσουμε τιμές προκαθημένου», τονίζει σε δηλώσεις του στο vimaorthodoxias.gr έμπειρος Αγιορείτης μοναχός.
Η ίδια πηγή προσθέτει: «Ο Άθως είναι τόπος ενότητας και προσευχής. Όταν όμως εισέρχεται κάποιος που θεωρείται αντικανονικός από την πλειονότητα των μοναστηριών, τότε αυτή η ενότητα διασαλεύεται. Η παρουσία του Επιφανίου δεν μπορεί να είναι απλώς “προσκυνηματική”, όταν δεν αναγνωρίζεται ως προκαθήμενος».
Πίεση προς το Άγιον Όρος ή δοκιμασία για την ενότητά του;
Η επίσκεψη προκαλεί και βαθύτερα ερωτήματα για το μέλλον της αγιορειτικής ενότητας. Ενώ η Αθωνική Πολιτεία παραδοσιακά διατηρεί την αυτονομία της σε ζητήματα πνευματικής και εκκλησιαστικής τάξεως, οι γεωπολιτικές πιέσεις και οι εξελίξεις στον ορθόδοξο κόσμο δημιουργούν νέες προκλήσεις.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η επίσκεψη του Επιφανίου ενδέχεται να αποτελέσει δοκιμασία για την ενότητα του Αγίου Όρους: «Αν ορισμένες μονές επιλέξουν να τον υποδεχθούν επίσημα, ενώ άλλες τον απορρίψουν, τότε ο Άθως κινδυνεύει να διχαστεί εσωτερικά», αναφέρει χαρακτηριστικά πηγή προσκείμενη στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Την ίδια στιγμή, η Ιερά Κοινότητα έχει αποφύγει να λάβει συλλογική απόφαση, τονίζοντας ότι κάθε μονή είναι ελεύθερη να διαχειριστεί το ζήτημα σύμφωνα με τη συνείδησή της. Η επιλογή αυτή δείχνει τη λεπτή ισορροπία που επιδιώκει να διατηρήσει η Αθωνική Πολιτεία, χωρίς να διαταράξει τον πνευματικό της χαρακτήρα.
Η επίσκεψη ως αντανάκλαση του ευρύτερου εκκλησιαστικού ρήγματος
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το Άγιον Όρος. Αντικατοπτρίζει το βαθύ εκκλησιαστικό ρήγμα που έχει προκληθεί στον ορθόδοξο κόσμο μετά την αυτοκεφαλία της Ουκρανίας. Ορισμένες Εκκλησίες, όπως το Πατριαρχείο Μόσχας, έχουν διακόψει την ευχαριστιακή κοινωνία με το Φανάρι, ενώ άλλες – όπως το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και η Εκκλησία της Ελλάδος – έχουν αναγνωρίσει την ουκρανική αυτοκεφαλία.
Η κατάσταση αυτή έχει δημιουργήσει μια πρωτόγνωρη πολυδιάσπαση, με τον Άθω να βρίσκεται στο μέσον αυτής της κρίσης, προσπαθώντας να παραμείνει τόπος προσευχής και ενότητας. Ωστόσο, όπως τονίζουν μοναχοί, η επίσκεψη του Επιφανίου χωρίς προηγούμενη αναγνώριση μπορεί να βαθύνει περαιτέρω τις πληγές.
Επίσκεψη με περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις
Η επίσκεψη του Επιφανίου στο Άγιον Όρος από τις 10 έως τις 12 Οκτωβρίου δεν είναι μια απλή πνευματική επίσκεψη. Είναι ένα γεγονός που δοκιμάζει τις αντοχές και την ενότητα της Αθωνικής Πολιτείας, αναδεικνύει τις εκκλησιαστικές αντιθέσεις και προκαλεί εύλογα ερωτήματα:
• Πώς μπορεί να επισκέπτεται την Αγιορείτικη Πολιτεία κάποιος που δεν αναγνωρίζεται από την πλειονότητα των μονών;
• Ποια είναι η εκκλησιολογική βαρύτητα μιας επίσκεψης χωρίς επίσημη υποδοχή;
• Και τελικά, μήπως αυτή η επίσκεψη σηματοδοτεί μια προσπάθεια σταδιακής «κανονικοποίησης» μιας κατάστασης που πολλοί θεωρούν αντικανονική;
Όπως και να έχει, η παρουσία του Επιφανίου στον Άθω θα αποτελέσει ένα ιστορικό γεγονός με ευρύτερες προεκτάσεις για την Ορθοδοξία. Και το ερώτημα που θέτουν μοναχοί στο vimaorthodoxias.gr παραμένει επίκαιρο και αιχμηρό: «Αν δεν τον έχουμε αναγνωρίσει ως προκαθήμενο, πώς μπορεί να επισκέπτεται την Αγιορείτικη Πολιτεία;»
