Συρία: Η “διπλωματία των θρησκειών” αναλαμβάνει δράση

Του Κώστα Ράπτη

Στη Ρώμη, ο χρόνος μοιάζει από μία άποψη να έχει γυρίσει δέκα χρόνια πίσω, όταν ο Πάπας Ιωάννης-Παύλος Β΄ κινητοποιούσε όλες του τις δυνάμεις για να αποτρέψει τον πόλεμο στο Ιράκ.

Ο τωρινός ποντίφηκας, κατά κόσμον Jorge Mario Bergoglio, δείχνει να τον μιμείται. Κήρυξε το Σάββατο 7 Σεπτμβρίου ημέρα νηστείας και προσευχής για την ειρήνη στη Συρία, τη Μέση Ανατολή και όλο τον κόσμο, απευθυνόμενος σε Καθολικούς και μη.

Όμως η Εκκλησία της Ρώμης δεν περιορίζεται στην προσευχή: ο Γραμματέας επί των Σχέσεων με τα Κράτη (“υπουργός Εξωτερικών”) αρχιεπίσκοπος Dominique Mamberti συγκέντρωσε όλους τους διαπιστευμένους στην Αγία Έδρα πρεσβευτές για να τους διανείμει ένα non paper το οποίο αποτυπώνει τη γραμμή της βατικάνειας διπλωματίας στην συριακή κρίση: μία γραμμή η οποία τονίζει όχι μόνο την ανάγκη να αποφευχθεί η κλιμάκωση της ένοπλης αντιπαράθεσης, αλλά και να διαφυλαχθεί η ενότητα της συριακής επικράτειας και να προστατευθούν τα ανθρώπινα δικαιώματα στην περιοχή, με πρώτο αυτό της θρησκευτικής ελευθερίας.

Με δεδομένη τη μαζική φυγή των Χριστιανών από το Ιράκ, η οποία δείχνει τώρα να επαναλαμβάνεται στη Συρία, η ανησυχία για τις αρχαίες, πλην περισσότερο ευάλωτες από ποτέ, χριστιανικές κοινότητες στην ιστορική κοιτίδα του Χριστιανισμού είναι προφανής. Το αναδεικνύει χαρακτηριστικά η είδηση των ημερών ότι τέθηκε υπό πολιορκία ισλαμιστών ανταρτών η κωμόπολη Ma΄alula στην πλαγιά του Αντιλιβάνου, η οποία κατοικείται από Ελληνορθοδόξους, Ελληνοκαθολικούς και Μουσουλμάνους που μιλούν ακόμη την Δυτική Αραμαϊκή, ήτοι τη γλώσσα του Ιησού.

Για το Βατικανό, ωστόσο, η περίσταση αποτελεί αφορμή και για να επανενεργοποιηθεί η διπλωματική του υπηρεσία, η αρχαιότερη στον κόσμο, η οποία είχε χάσει τη δυνατότητά της να δημιουργεί γεγονότα κατά την περίοδο της “πρωθυπουργίας” του (διορισμένου από τον Πάπα Βενέδικτο Ιστ΄) καρδιναλίου Bertone, που αντικαθίσταται στις 15 Οκτωβρίου από τον νυν νούντσιο στο Καράκας Pietro Parolin.

Αξιοποιώντας την θετική εικόνα που έχει καλλιεργήσει στην διεθνή κοινή γνώμη στους πέντε μήνες από την εκλογή του, ο Πάπας Φραγκίσκος εγκαταλείπει την προηγούμενη εσωστρέφεια και επιχειρεί να προβάλει εκ νέου το διπλωματικό κύρος της Αγίας Έδρας στη συριακή κρίση.

Το τι θα επιτύχει είναι βέβαια συζητήσιμο. Όπως παραμένει ανοιχτό ερώτημα το αν σκοπεύει να μιμηθεί άλλες κινήσεις του Ιωάννη-Παύλου Β΄, ο οποίος στις παραμονές της επίθεσης στο Ιράκ απέστειλε τον Γάλλο καρδινάλιο Roger Etchegaray στη Βαγδάτη, προκειμένου να πείσει τον Saddam Hussein να συνεργασθεί με τους επιθεωρητές του ΟΗΕ, και τον καρδινάλιο Pio Laghi (πρώην νούντσιο στις ΗΠΑ και φίλο της οικογένειας Bush) στη Ουάσιγκτον, για να μεταπείσει τον τότε πλανητάρχη. (Η αμερικανική κυβέρνηση απάντησε κινητοποιώντας γνωστούς νεοσυντηρητικούς καθολικούς διανοουμένους, όπως ο Michael Novak ο οποίος μετέβη στη Ρώμη για σειρά επαφών και συνεντεύξεων).

Όπως συμβαίνει τώρα, έτσι και τότε, ο ίδιος ο Ποντίφηκας περιοριζόταν σε εκκλήσεις γενικού περιεχομένου υπέρ της ειρήνης και άφηνε τους υφισταμένους του να ασκήσουν τη σκληρότερη κριτική. Ο τότε Γραμματέας επί των Σχέσεων με τα Κράτη και νυν καρδινάλιος είχε χαρακτηρίσει “παράνομο” έναν πόλεμο στο Ιράκ και είχε προβλέψει με μεγάλη εκρίβεια τις επιπτώσεις του για τον άμαχο πληθυσμό και την ενίσχυση του εξτρεμισμού. Ο τότε δογματικός υπεύθυνος (και μετέπειτα Πάπας) καρδινάλιος Ratzinger είχε παρατηρήσει ξερά ότι “η έννοια του προληπτικού πολέμου δεν υπάρχει στην Κατήχηση της Καθολικής Εκκλησίας”…

Ανάμεσα στο 2003 και το σήμερα υπάρχει μία σοβαρή διαφορά: τότε, η υπεράσπιση της παπικής γραμμής από τους Αμερικανούς επισκόπους ήταν χλιαρή, καθώς η αμερικανική κοινή γνώμη τελούσε υπό το σοκ της 11ης Σεπτεμβρίου, ο Λευκός Οίκος του Bush θεωρούνταν φίλια δύναμη προς την Εκκλησία, ενώ η ρωμαιοκαθολική ιεραρχία βρισκόταν στη δίνη του σκανδάλου των παιδόφιλων ιερέων.

Σήμερα, ο πρόεδρος της Συνέλευσης Αμερικανών Καθολικών Επισκόπων καρδινάλιος Dolan της Νέας Υόρκης κινητοποιείται αποστέλλοντας επιστολή σε όλα τα μέλη του ταλαντευόμενου Κογκρέσου όπου τονίζει ότι μία επέμβαση στη Συρία θα είναι αντιπαραγωγική. Το να κάνει άλλη μία φορά δυσκολότερη τη ζωή του Barack Obama είναι κάτι που δελεάζει ιδιαιτέρως την αμερικανική ιεραρχία…