ΟΥΚΡΑΝΙΑ: Δέκα ημέρες μετά τη μεγάλη αναστάτωση που προκάλεσαν οι διαρροές για το αμερικανικό σχέδιο ειρήνης, η διπλωματική σκηνή μοιάζει να κινείται με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Στο παρασκήνιο, Ουάσιγκτον, Μόσχα, Κίεβο και Βρυξέλλες βρίσκονται σε μια σύνθετη παρτίδα, την οποία το ΝΑΤΟ χαρακτηρίζει «κρίσιμη για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης».
Την ίδια στιγμή, τα διεθνή πρακτορεία —το Reuters, το Associated Press και το AFP— μεταδίδουν αντικρουόμενες εκτιμήσεις: άλλοι μιλούν για πρόοδο, άλλοι για βαθιά αβεβαιότητα, ενώ ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι οι επόμενες εβδομάδες ενδέχεται να κρίνουν την ίδια την επιβίωση της ουκρανικής κρατικής δομής στη μεταπολεμική τάξη.
1. Το αμερικανορωσικό σχέδιο – Ποιοι το διαμόρφωσαν και γιατί προκάλεσε οργή στο Κίεβο
Το αρχικό αμερικανικό σχέδιο των 28 σημείων, που διέρρευσε στον Τύπο στις 20 Νοεμβρίου, προκάλεσε ανησυχία τόσο στην Ουκρανία όσο και στην Ευρώπη. Διπλωμάτες στις Βρυξέλλες επιβεβαιώνουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε πλήρως αποκλειστεί από τη διαδικασία, γεγονός που το AFP χαρακτήρισε «γεωπολιτικό αιφνιδιασμό άνευ προηγουμένου».
Οι όροι, όπως παρουσιάστηκαν, προέβλεπαν παραχώρηση του Ντονέτσκ, του Λουγκάνσκ και της Κριμαίας στη Ρωσία, δέσμευση της Ουκρανίας να εγκαταλείψει την προοπτική ένταξης στο ΝΑΤΟ, καθώς και περιορισμό των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων σε 600.000 στρατιώτες.
Αμερικανοί αξιωματούχοι, μιλώντας σε δημοσιογράφους του Reuters, σημείωναν ότι «το κείμενο περιείχε διατυπώσεις που έμοιαζαν σαν να είχαν μεταφραστεί απευθείας από το ρωσικό διπλωματικό λεξιλόγιο». Αυτό προκάλεσε υποψίες για ρωσική επιρροή στους συντάκτες του εγγράφου.
Την ίδια στιγμή, το Bloomberg αποκάλυπτε ότι η κυβέρνηση Τραμπ είχε ανοίξει «ιδιωτικό δίαυλο επικοινωνίας» με τη Μόσχα, μέσω συχνών επαφών μεταξύ του Αμερικανού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ και του συμβούλου του Βλαντιμίρ Πούτιν, Γιούρι Ουσάκοφ.
2. Η επιστροφή Ρούμπιο και η προσπάθεια εξισορρόπησης
Η κατάσταση ανατράπηκε όταν, σύμφωνα με το Associated Press, ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών υπέκλεψαν τηλεφωνικές συνομιλίες Αμερικανών και Ρώσων αξιωματούχων, εκθέτοντας δημόσια τις στενές σχέσεις συγκεκριμένων προσώπων με το Κρεμλίνο.
Αυτό προκάλεσε την ειρωνικά επονομαζόμενη «επιστροφή Ρούμπιο». Ο Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος διατηρεί σκληρή γραμμή έναντι της Μόσχας και ισορροπεί μεταξύ των διαφορετικών πτερύγων της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, ανέλαβε ξανά κεντρικό ρόλο.
Στις 22–23 Νοεμβρίου ηγήθηκε των διαπραγματεύσεων στη Γενεύη, όπου συναντήθηκε με Ουκρανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους, επιδιώκοντας να ανατρέψει την εικόνα ότι η Ουάσιγκτον είναι υπερβολικά πρόθυμη να υιοθετήσει τις ρωσικές απαιτήσεις.
Διπλωματική πηγή στις Βρυξέλλες χαρακτήρισε την παρέμβασή του «σημαντική για την αξιοπιστία της Δύσης».
3. Τροποποιήσεις, αναδιαπραγμάτευση και το νέο κείμενο των 19 σημείων
Μετά τις αντιδράσεις, το αρχικό έγγραφο αναθεωρήθηκε σε 19 σημεία. Η πιο κρίσιμη τροποποίηση αφορά το εδαφικό καθεστώς: πλέον οι συνομιλίες θα βασίζονται στις τρέχουσες γραμμές του μετώπου και όχι σε νέες παραχωρήσεις.
Παράλληλα, οι ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας θα μπορούν να φτάσουν τους 800.000 στρατιώτες, αντί του περιοριστικού αριθμού των 600.000.
Επιπλέον, τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία στην Ευρώπη —σύμφωνα με το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ— επιβεβαιώθηκε πως θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Η Μόσχα, ωστόσο, αντέδρασε. Ο Βλαντιμίρ Πούτιν δήλωσε ότι «η επίτευξη συμφωνίας είναι νομικά αδύνατη», χαρακτηρίζοντας τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι «παράνομο».
Το Reuters, σε εκτενή ανάλυσή του, σημειώνει ότι η Ρωσία εμφανίζεται «ενισχυμένη στο πεδίο» και «απρόθυμη να δεχτεί τροποποιήσεις που περιορίζουν τα κεκτημένα της».
4. Η αισιοδοξία Τραμπ – Οι απαιτήσεις Ζελένσκι
Παρά τις επιφυλάξεις, ο Ντόναλντ Τραμπ —σύμφωνα με τηλεγράφημα του AFP— εμφανίστηκε αισιόδοξος, εκτιμώντας ότι «υπάρχουν καλές πιθανότητες η συμφωνία να επιτευχθεί το ταχύτερο δυνατόν».
Ο Στιβ Γουίτκοφ ταξιδεύει προς τη Μόσχα ως «αγγελιαφόρος», μεταφέροντας τις αμερικανικές και ουκρανικές θέσεις, ενώ ο Ζελένσκι έχει εντατικές επαφές με τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Στην ανάρτησή του στο Χ, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι οι συνομιλίες πρέπει να εξασφαλίσουν «την πλήρη κυριαρχία της Ουκρανίας και την προστασία των εθνικών της συμφερόντων».
Την ίδια ώρα, η παραίτηση του αρχηγού του επιτελείου του, Αντρίι Γερμάκ —ύστερα από κατηγορίες για διαφθορά— δυσκολεύει τη διαπραγματευτική θέση της ουκρανικής κυβέρνησης.
Το Associated Press επισημαίνει ότι «η απόλυση του Γερμάκ αποδυναμώνει την ομάδα Ζελένσκι σε μια κρίσιμη στιγμή».
Τα τέσσερα σημεία που καθορίζουν την κατάληξη των διαπραγματεύσεων
1. Το εδαφικό καθεστώς
Η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τις τρέχουσες γραμμές του μετώπου. Η Ρωσία φαίνεται να επιδιώκει «de facto αναγνώριση» των περιοχών που έχει καταλάβει.
2. Το μέλλον του ουκρανικού στρατού
Το νέο όριο των 800.000 στρατιωτών θεωρείται από τους Ουκρανούς «κόκκινη γραμμή» για την επιβίωση της χώρας.
3. Η χρήση των ρωσικών παγωμένων περιουσιακών στοιχείων
Η Ουκρανία επιμένει ότι αυτά πρέπει να χρηματοδοτήσουν την ανοικοδόμηση, θέση που στηρίζεται από την Ε.Ε.
4. Η πολιτική εγγύηση της Δύσης
Το μεγάλο ερώτημα: Ποιοι θα υπογράψουν και ποιοι θα εγγυηθούν; Ο Ζελένσκι ζητά νομικά δεσμευτικές εγγυήσεις ασφαλείας.
Πιο κοντά σε συμφωνία — ή πιο μακριά;
Η εικόνα παραμένει θολή. Το Reuters μεταδίδει ότι οι συνομιλίες στη Φλόριντα ήταν «δύσκολες αλλά εποικοδομητικές». Το AFP υποστηρίζει ότι «η Γαλλία βλέπει περιθώρια συμφωνίας». Το Associated Press, αντίθετα, επιμένει πως «το χάσμα στις εδαφικές διεκδικήσεις παραμένει τεράστιο».
Το μόνο βέβαιο είναι πως το διπλωματικό «πόκερ» βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη — και κάθε παίκτης κρατά κρυμμένα τα πιο κρίσιμα χαρτιά του.
