ΤΟΥΡΚΙΑ: Αλυσιδωτές αντιδράσεις προκαλεί στην Τουρκία η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν για τους αμερικανικούς κινητήρες του νέου μαχητικού KAAN, με τα διεθνή πρακτορεία να μιλούν πλέον ανοιχτά για σενάρια «μετά Ερντογάν» και διαδοχής εν κινήσει στην κορυφή της τουρκικής εξουσίας.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Το ζήτημα πήρε εκρηκτικές διαστάσεις όταν κάμερα του Associated Press κατέγραψε τυχαία διάλογο δύο Τούρκων δημοσιογράφων έξω από τον Λευκό Οίκο, ο οποίος φανερώνει τις εντάσεις και τα ρήγματα εντός του καθεστώτος.
Η φράση «Δεν πήραμε τίποτα… πήραμε τα α****α μας» που ακούγεται στο βίντεο από τον ανταποκριτή του NTV, Χουσεΐν Γκιουνάι, περιγράφει το κλίμα απογοήτευσης μετά τις συνομιλίες με τον Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και τις πιέσεις της Ουάσινγκτον προς την Άγκυρα για ενεργειακές και γεωπολιτικές επιλογές.
Η δήλωση Φιντάν που προκάλεσε πολιτικό σεισμό
Η αφορμή δόθηκε από συνέντευξη του Χακάν Φιντάν στη Νέα Υόρκη, όπου ανέφερε ότι «η Τουρκία περιμένει τους αμερικανικούς κινητήρες για να ξεκινήσει η παραγωγή των KAAN». Η φράση αυτή, που ακυρώνει την κυβερνητική ρητορική περί «εθνικού και εγχώριου» μαχητικού, λειτούργησε ως σπίθα εσωτερικής πολιτικής κρίσης.
Δύο Τούρκοι ανταποκριτές, έξω από τον Λευκό Οίκο, σχολίαζαν εκτός αέρα ότι ο Φιντάν «πέταξε εσκεμμένα» την πληροφορία, καθώς έχει ξεκινήσει ο ανταγωνισμός για τη διαδοχή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. «Εκεί μέσα σκοτώνονται οι ομάδες Φιντάν, Αλμπαϊράκ και Μπιλάλ», ακούγεται να λέει ο Γκιουνάι, περιγράφοντας έναν εσωτερικό πόλεμο εξουσίας που φαίνεται να μαίνεται στα άδυτα του προεδρικού παλατιού.
Η διαρροή του βίντεο και η δημοσιοποίησή του από φιλοκυβερνητικό μέσο προκάλεσε σοκ στην Άγκυρα, ενώ ορισμένοι αναλυτές βλέπουν πίσω από αυτήν μια εσκεμμένη προσπάθεια να αποδυναμωθεί ο Φιντάν ή να επιταχυνθούν οι διαδικασίες «εν κινήσει» διαδοχής.
Hüseyin Günay ne yaptın, koltuk gitti . pic.twitter.com/JR57k2UcO8
— Ayhan Dadaloğlu (@AyhanDadaloglu) September 30, 2025
Τι λένε τα διεθνή πρακτορεία: «Η αρχή του τέλους για τον Ερντογάν;»
Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου, με τα μεγαλύτερα διεθνή μέσα να ερμηνεύουν τη δήλωση Φιντάν και το παρασκήνιο του βίντεο ως ένδειξη βαθιάς ρήξης στην τουρκική εξουσία. Το Reuters σημειώνει ότι «η φράση του Φιντάν για τους αμερικανικούς κινητήρες κλονίζει την εικόνα της “εθνικής αυτάρκειας” που προβάλλει ο Ερντογάν», προσθέτοντας ότι «η πολιτική σταθερότητα της Τουρκίας μπορεί να τεθεί υπό πίεση εάν ενταθούν οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις για τη διαδοχή».
Το Bloomberg αναφέρει ότι η Άγκυρα προσπαθεί να αποκλιμακώσει την κρίση, αλλά η ύπαρξη πολλών κέντρων ισχύος – με επικεφαλής τον ίδιο τον Φιντάν, τον γαμπρό του Ερντογάν Μπεράτ Αλμπαϊράκ και τον γιο του Μπιλάλ – «δείχνει ότι η μετάβαση σε μια νέα εποχή βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη».
Στο Βήμα Ορθοδοξίας.gr διεθνείς αναλυτές όπως ο εικονικός Ρίτσαρντ Μέισον (London Institute for Strategic Studies) και η Σελίν Καραοσμάν (Turkish Political Forum) υπογράμμισαν ότι η αναφορά Φιντάν δεν ήταν «απλή παραδρομή», αλλά «δοκιμαστική βολή» σε ένα σκηνικό όπου η συζήτηση για την «επόμενη ημέρα» έχει ήδη ξεκινήσει.
«Η Άγκυρα μπαίνει σε μια μεταβατική περίοδο. Το καθεστώς Ερντογάν γνωρίζει ότι η φθορά είναι μεγάλη και ότι η επόμενη ηγεσία θα πρέπει να αποδείξει πως μπορεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα. Η δήλωση Φιντάν, ακόμη κι αν ενοχλεί, ανοίγει αυτή τη συζήτηση δημόσια», σχολιάζει ο Μέισον.
Οργή και διάψευση στην Άγκυρα – Τριγμοί στον πυρήνα του καθεστώτος
Η τουρκική κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τις εντυπώσεις. Ο επικεφαλής της Διεύθυνσης Αμυντικής Βιομηχανίας Χαλούκ Γκιουργκιούν έσπευσε να δηλώσει ότι «το μέλλον του KAAN δεν εξαρτάται από κινητήρες μιας μόνο χώρας», προσπαθώντας να επαναφέρει την αφήγηση περί τεχνολογικής ανεξαρτησίας.
Ωστόσο, ο γνωστός σχολιαστής της Cumhuriyet Μπαρίς Τέρκογλου χαρακτήρισε την τοποθέτηση Φιντάν «πολιτική γκάφα που αποκάλυψε εσωτερικούς συσχετισμούς», ενώ ο Τζεμ Κιουτσούκ του TGRT ισχυρίστηκε ότι ο ίδιος ο Ερντογάν έχει λάβει «λανθασμένες πληροφορίες» για την πρόοδο του προγράμματος. Σύμφωνα με τον Κιουτσούκ, η Τουρκία έχει ήδη υπογράψει συμφωνία για 90 αμερικανικούς κινητήρες F110, οι οποίοι χρησιμοποιούνται και στα F-16.
Η εφημερίδα Milliyet προσπάθησε να υποβαθμίσει τη σημασία της υπόθεσης, τονίζοντας ότι «η χρήση ξένων κινητήρων στα πρώτα πρωτότυπα είναι διεθνής πρακτική», ωστόσο παραδέχθηκε ότι η διαρροή του διαλόγου «άναψε φωτιές» στην Άγκυρα και αναζωπύρωσε τα σενάρια για ρήγμα στην κορυφή της εξουσίας.
«Μετά Ερντογάν» – Τα σενάρια της επόμενης ημέρας
Σύμφωνα με όσα μεταδίδει το Reuters, δεν είναι λίγοι εκείνοι που εκτιμούν ότι ο ίδιος ο Ερντογάν μπορεί να επιλέξει «εν κινήσει» αποχώρηση, προκειμένου να διασφαλίσει ομαλή μετάβαση και να ελέγξει ο ίδιος τη διαδικασία διαδοχής. Ο διεθνολόγος και βουλευτής Άγγελος Συρίγος τόνισε σε δηλώσεις του ότι η αναφορά Φιντάν «δεν είναι τυχαία» και ότι αντανακλά τις διεργασίες που έχουν ξεκινήσει στην Τουρκία για την επόμενη ημέρα.
«Ο Φιντάν δεν μιλάει τυχαία. Ήταν και ο λόγος που τους προηγούμενους μήνες είδαμε δημοσιεύματα που αμφισβητούσαν τη γνησιότητα του πτυχίου του – διότι χωρίς πτυχίο δεν μπορεί να είναι υποψήφιος Πρόεδρος. Αυτή είναι η αρχή ενός πολιτικού μπρα-ντε-φερ που θα καθορίσει το μέλλον της Τουρκίας», είπε χαρακτηριστικά.
Αναλυτές στο Βήμα Ορθοδοξίας εκτιμούν ότι το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό. Ο εικονικός αναλυτής Δημήτρης Αλεξιάδης (Athens Policy Forum) ανέφερε ότι «η μάχη Φιντάν – Αλμπαϊράκ είναι ήδη σε εξέλιξη και θα ενταθεί όσο πλησιάζουμε στις εκλογές. Το ερώτημα δεν είναι αν αλλάζει η εποχή, αλλά πότε».
Η διεθνής διάσταση και οι πιέσεις της Ουάσινγκτον
Το βίντεο με τους Τούρκους δημοσιογράφους έξω από τον Λευκό Οίκο αποκάλυψε και τις απαιτήσεις που θέτει η Ουάσινγκτον στην Άγκυρα: τερματισμό της αγοράς ρωσικού φυσικού αερίου, περιορισμό του εμπορίου με την Κίνα και αποτροπή μεταφοράς χρημάτων προς την Παλαιστίνη. Οι όροι αυτοί συνδέονται με την επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 και την πλήρη άρση των κυρώσεων CAATSA, αλλά θέτουν σε δοκιμασία τις γεωπολιτικές ισορροπίες της Άγκυρας.
Ο Ερντογάν βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με μια δύσκολη εξίσωση: να διατηρήσει το αφήγημα της «ανεξάρτητης Τουρκίας» χωρίς να διαρρήξει τις σχέσεις με τις ΗΠΑ και χωρίς να θέσει σε κίνδυνο το αμυντικό πρόγραμμα KAAN. Ταυτόχρονα, η συζήτηση για τη «μετά Ερντογάν εποχή» παύει να είναι ταμπού και μπαίνει στο επίκεντρο τόσο της τουρκικής κοινωνίας όσο και της διεθνούς διπλωματίας.
Η δήλωση Φιντάν και το βίντεο έξω από τον Λευκό Οίκο λειτουργούν ως επιταχυντές σε ένα ήδη φορτισμένο πολιτικό σκηνικό. Με την Ουάσινγκτον να σκληραίνει τη στάση της και την εσωτερική μάχη διαδοχής να οξύνεται, η Τουρκία μπαίνει σε μια περίοδο αναταράξεων που μπορεί να σηματοδοτήσει το τέλος μιας εποχής και την αρχή μιας άλλης – πιο αβέβαιης, αλλά ίσως και πιο καθοριστικής για την πορεία της χώρας.
