ΙΣΡΑΗΛ: Στη Μέση Ανατολή, όπου η θρησκεία και η πολιτική συμπλέκονται δραματικά, μια μικρή αλλά ιδιότυπη κοινότητα, οι Δρούζοι, ξεχωρίζουν ως παράδοξο. Αραβόφωνοι, αλλά με ιδιαίτερη θρησκευτική ταυτότητα. Πολίτες του Ισραήλ, αλλά συγγενείς με τους Άραβες της Συρίας και του Λιβάνου.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Πιστοί στο κράτος του Ισραήλ, πολεμούν στους κόλπους του ισραηλινού στρατού – κι όμως, θεωρούνται αιρετικοί από το κυρίαρχο Ισλάμ.
Θρησκεία χωρίς τελετές, πίστη χωρίς ιερατεία
Η θρησκεία των Δρούζων δημιουργήθηκε τον 11ο αιώνα, στα χρόνια του Φατιμίδη χαλίφη Αλ-Χακίμ Μπι-Αμρ Αλλάχ. Από ένα κράμα ισμαηλιτικής διδασκαλίας, πλατωνικής φιλοσοφίας και γνωστικιστικών στοιχείων, γεννήθηκε μια εσωτερική πίστη που δεν προσηλυτίζει, δεν έχει δημόσιες τελετές και δεν αποκαλύπτεται στους έξω. Οι Δρούζοι δεν δέχονται νέους πιστούς, δεν παντρεύονται εκτός της κοινότητας και δεν αποκαλύπτουν τις θεολογικές τους απόψεις. Η πίστη τους βασίζεται στο απόρρητο ιερό βιβλίο Κιτάμπ αλ-Χικμά και στην πίστη σε μετενσάρκωση και μονοθεϊσμό.
Η κοινότητα διαιρείται σε μυημένους (ʿuqqāl) και αμύητους (juhhāl), με τους πρώτους να κατέχουν τα ιερά κείμενα και τους δεύτερους να ζουν απλώς με βάση ηθικές αρχές. Η απόλυτη πίστη στην τιμή, την πειθαρχία και την πνευματικότητα διαμορφώνει ένα εσωστρεφές αλλά στέρεο θεμέλιο ταυτότητας.
Από την ουδετερότητα στην ενσωμάτωση στο Ισραήλ
Στο Ισραήλ, οι Δρούζοι – που αποτελούν περίπου το 1,5% του πληθυσμού – έχουν αποκτήσει ένα μοναδικό καθεστώς. Από το 1956, η υπηρεσία στις Ένοπλες Δυνάμεις του Ισραήλ (IDF) είναι υποχρεωτική για τους Δρούζους άνδρες, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους Άραβες πολίτες. Η συνθήκη αυτή δεν τους επιβλήθηκε – τη διεκδίκησαν οι ίδιοι, σε μια προσπάθεια να ενσωματωθούν στο κράτος και να κερδίσουν σεβασμό και δικαιώματα.
Η στρατιωτική τους συνεισφορά αναγνωρίζεται: υπάρχουν Δρούζοι στρατηγοί, αστυνομικοί, βουλευτές, ακόμη και πράκτορες της Μοσάντ. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Άμυνας του Ισραήλ, περίπου 85% των Δρούζων στρατεύσιμων υπηρετούν, και μάλιστα σε μάχιμες μονάδες. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί Δρούζοι νέοι εντάσσονται με υπερηφάνεια στον στρατό, παρότι συχνά αντιμετωπίζουν εσωτερικά διλήμματα.
Γκολάν, Λίβανος, Συρία: τρεις πατρίδες, μία ταυτότητα
Ο πληθυσμός των Δρούζων είναι περίπου 1,5 εκατομμύριο παγκοσμίως. Ζουν κυρίως στη Συρία, τον Λίβανο και το Ισραήλ. Περισσότεροι από 20.000 κατοικούν στα Υψίπεδα του Γκολάν, τα οποία κατέλαβε το Ισραήλ από τη Συρία το 1967. Το Υπουργείο Εσωτερικών του Ισραήλ προσέφερε υπηκοότητα στους Δρούζους των Γκολάν – κάποιοι την αποδέχθηκαν, άλλοι την απέρριψαν, παραμένοντας σε νομική “γκρίζα ζώνη”.
Αυτό το διπλό αίσθημα ταυτότητας – μεταξύ Ισραήλ και Αραβικού κόσμου – τους φέρνει συχνά σε δύσκολη θέση. Στη Συρία, οι Δρούζοι διώχθηκαν από φανατικούς ισλαμιστές. Στο Λίβανο, έπαιξαν κομβικό ρόλο στον εμφύλιο πόλεμο, συχνά ερχόμενοι σε ρήξη με Χριστιανούς και Σιίτες. Όμως στο Ισραήλ, αποτελούν τη μοναδική αραβική ομάδα που θεωρείται εσωτερικά «σύμμαχος του κράτους».
Πολεμούν για το Ισραήλ, αλλά δεν παύουν να είναι Άραβες
Η αιματηρή επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, που συγκλόνισε το Ισραήλ, βρήκε και Δρούζους ανάμεσα στα θύματα. Πολλοί εγκατέλειψαν τις κοινότητές τους για να καταταγούν, δείχνοντας στρατιωτική αφοσίωση που δεν συναντάται σε καμία άλλη αραβική ομάδα. Ο Ερυθρός Σταυρός είχε καταγράψει μερικούς Δρούζους αιχμαλώτους. Σε δηλώσεις του στο Υπουργείο Εξωτερικών του Ισραήλ, αξιωματούχος ανέφερε πως «οι Δρούζοι είναι αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνίας μας, των δυνάμεών μας και της συνείδησης του κράτους μας».
Κι όμως, αυτή η ενσωμάτωση έχει και κόστος: κοινότητες στα σύνορα με Συρία και Λίβανο συχνά αντιμετωπίζουν τον διχασμό. Κάποιοι συγγενείς θεωρούν το Ισραήλ κατοχική δύναμη. Άλλοι βλέπουν τη στρατιωτική υπηρεσία των Δρούζων ως προδοσία. Αυτή η σύγκρουση ταυτότητας αποτυπώνεται ακόμη και στα σχολεία, όπου μαθαίνουν εβραϊκή ιστορία, αλλά δεν αποκόπτονται από την αραβική τους κουλτούρα.
Επιβίωση σε μια γεωπολιτική φωτιά
Η δύναμη των Δρούζων έγκειται στην προσαρμοστικότητα και στη σιωπή. Δεν φωνάζουν, δεν προκαλούν, αλλά επιβιώνουν – και συχνά, επιβάλλονται. Στο Ισραήλ, έχουν καταφέρει να γίνουν κάτι μοναδικό: πολιτογραφημένοι Άραβες στρατιώτες ενός εβραϊκού κράτους, που αναγνωρίζουν τη διαφορετικότητά τους χωρίς να την αρνούνται.
Στο εύθραυστο παζλ της Μέσης Ανατολής, η παρουσία των Δρούζων θυμίζει ότι οι μειονότητες δεν είναι πάντα θύματα – πολλές φορές είναι και παίκτες, σύμμαχοι, αλλά και καταλύτες αλλαγών.
Οι Δρούζοι δεν επιλέγουν στρατόπεδα τυχαία· λειτουργούν με βάση το ένστικτο της επιβίωσης, την πίστη στις αρχές τους και μια εκπληκτική ικανότητα να διατηρούν την εσωτερική τους αυτάρκεια σε εξωτερικά χαοτικά περιβάλλοντα. Μια αραβική μειονότητα που – με δική της βούληση – έγραψε ιστορία μέσα στο κράτος του Ισραήλ.
