Τουρκία: Νέο πεδίο έντασης διαμορφώνεται στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, με την Τουρκία να επιμένει ότι τα δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» που ανακήρυξε στις 15 Αυγούστου 2026 βρίσκονται σε περιοχές που, κατά την τουρκική θέση, εμπίπτουν στη δική της θαλάσσια δικαιοδοσία.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει τις συγκεκριμένες κινήσεις ως μέτρα προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Ωστόσο, πίσω από την περιβαλλοντική διάσταση, η Αθήνα βλέπει μία σαφή προσπάθεια επαναφοράς και εμπέδωσης τουρκικών θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες, με ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία για το Αιγαίο και την περιοχή του Καστελλόριζου.
Η επίσημη ελληνική αντίδραση υπήρξε άμεση και ιδιαίτερα αυστηρή. Το Υπουργείο Εξωτερικών ξεκαθάρισε ότι τα τουρκικά πάρκα εκτείνονται πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων και, στον βαθμό που καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα ή περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας, δεν παράγουν κανένα έννομο αποτέλεσμα.
Η Άγκυρα επιμένει στη δική της «θαλάσσια δικαιοδοσία»
Σύμφωνα με την τουρκική προσέγγιση, η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος δεν περιορίζεται αποκλειστικά εντός των χωρικών υδάτων ενός κράτους.
Τουρκικές διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι μπορούν να λαμβάνονται περιβαλλοντικά μέτρα και σε ευρύτερες θαλάσσιες περιοχές, εφόσον ένα κράτος θεωρεί ότι διαθέτει εκεί δικαιώματα ή δικαιοδοσία.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο βρίσκεται και η ουσία της διαφωνίας με την Ελλάδα.
Για την Αθήνα, δεν μπορεί μία μονομερής περιβαλλοντική ρύθμιση να χρησιμοποιηθεί ως όχημα για την έμμεση προβολή κυριαρχικών δικαιωμάτων σε περιοχές όπου δεν υπάρχει συμφωνημένη οριοθέτηση ή όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι διαθέτει δικαιώματα βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Η ελληνική πλευρά χαρακτηρίζει παράνομη τη μονομερή εγκαθίδρυση προστατευόμενων ζωνών σε διεθνή ύδατα εκτός εθνικής δικαιοδοσίας και υπογραμμίζει ότι μια τέτοια κίνηση δεν μπορεί να παράγει τετελεσμένα.
Το ένα πάρκο απέναντι από το Καστελλόριζο
Ιδιαίτερη γεωστρατηγική βαρύτητα έχει η θέση του πρώτου θαλάσσιου πάρκου.
Η περιοχή εκτείνεται μεταξύ Φετιγιέ και Κας, στις νοτιοδυτικές ακτές της Τουρκίας, απέναντι από το Καστελλόριζο.
Πρόκειται για μία από τις πλέον ευαίσθητες θαλάσσιες ζώνες των ελληνοτουρκικών σχέσεων, καθώς συνδέεται άμεσα με τις διαφορετικές αντιλήψεις Αθήνας και Άγκυρας ως προς την επήρεια των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες ζώνες.
Το δεύτερο πάρκο εντοπίζεται στο βόρειο Αιγαίο και εκτείνεται από την περιοχή της χερσονήσου της Καλλίπολης προς την Ανατολική Θράκη και την Τεκιρντάγ.
Η επιλογή των δύο συγκεκριμένων περιοχών είναι εκείνη που προκαλεί τον μεγαλύτερο προβληματισμό στην Αθήνα, καθώς δεν θεωρείται αποκομμένη από τη συνολική τουρκική στρατηγική στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική απάντηση: «Δεν παράγεται κανένα έννομο αποτέλεσμα»
Στην ανακοίνωση της 16ης Αυγούστου, η ελληνική διπλωματία ήταν απολύτως σαφής.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι, όπου τα τουρκικά πάρκα εκτείνονται σε διεθνή ύδατα, η μονομερής ανακήρυξή τους είναι παράνομη, ενώ αντίστοιχη θέση διατυπώνει και για τμήματα που θεωρεί ότι βρίσκονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Η κυβέρνηση επισημαίνει επίσης ότι τα ελληνικά εθνικά θαλάσσια πάρκα στο Ιόνιο και το Αιγαίο έχουν σχεδιαστεί αποκλειστικά εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, επιχειρώντας έτσι να καταδείξει τη διαφορά με την τουρκική πρακτική.
Τι προβλέπει το διεθνές πλαίσιο
Το ζήτημα αποκτά πρόσθετη νομική σημασία μετά την έναρξη ισχύος, στις 17 Ιανουαρίου 2026, της διεθνούς συμφωνίας BBNJ για την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας σε περιοχές πέραν της εθνικής δικαιοδοσίας.
Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός επισημαίνει ότι η UNCLOS αποτελεί το βασικό πλαίσιο που καθορίζει τα δικαιώματα και τη δικαιοδοσία των κρατών στις διάφορες θαλάσσιες ζώνες, ενώ η προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος σε διεθνή ύδατα εντάσσεται σε διεθνείς μηχανισμούς και κανόνες συνεργασίας.
Με άλλα λόγια, η υποχρέωση προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος είναι γενική, αλλά δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε δικαίωμα ενός κράτους να ασκεί μονομερή κυριαρχική δικαιοδοσία πέρα από εκεί όπου αυτή αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο.
Γεωστρατηγικοί αναλυτές στο vimaorthodoxias.gr: «Το περιβάλλον γίνεται εργαλείο γεωπολιτικής»
Γεωστρατηγικοί αναλυτές που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr εκτιμούν ότι η κίνηση της Άγκυρας δεν πρέπει να εξετάζεται αποκλειστικά μέσα από την περιβαλλοντική της διάσταση.
Όπως επισημαίνουν, όταν ένα κράτος θεσπίζει ζώνες προστασίας σε αμφισβητούμενες ή μη οριοθετημένες θαλάσσιες περιοχές, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο τι περιβαλλοντικά μέτρα θα εφαρμόσει, αλλά και ποια εικόνα δικαιοδοσίας επιχειρεί να δημιουργήσει στην πράξη.
Κατά τις ίδιες εκτιμήσεις, η Τουρκία φαίνεται να επιδιώκει να συνδέσει σταδιακά περιβαλλοντικές, διοικητικές και χαρτογραφικές πρωτοβουλίες με το ευρύτερο αφήγημά της για τις θαλάσσιες ζώνες.
Γιάννης Μπακατζής στο vimaorthodoxias.gr: «Το κρίσιμο είναι να μην παγιωθεί εικόνα δικαιοδοσίας»
Ο γεωστρατηγικός αναλυτής Γιάννης Μπακατζής, μιλώντας στο vimaorthodoxias.gr, σημείωσε ότι το ζήτημα πρέπει να αντιμετωπιστεί όχι μόνο νομικά αλλά και στρατηγικά.
Κατά την εκτίμησή του, το βασικό σημείο προσοχής για την ελληνική πλευρά είναι να μην επιτραπεί η σταδιακή δημιουργία μιας εικόνας «κανονικότητας» γύρω από τουρκικές πράξεις που θα μπορούσαν αργότερα να προβληθούν ως άσκηση δικαιοδοσίας.
Όπως τόνισε, η Άγκυρα έχει πολλές φορές χρησιμοποιήσει διοικητικές πράξεις, χάρτες και θεσμικές πρωτοβουλίες για να ενισχύσει πολιτικά τις θέσεις της, χωρίς αυτές από μόνες τους να μεταβάλλουν το νομικό καθεστώς.
Η Αθήνα, από την πλευρά της, στέλνει μήνυμα ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί καμία μονομερή ενέργεια που θα μπορούσε να επηρεάσει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Το νέο επεισόδιο με τα θαλάσσια πάρκα δείχνει ότι ακόμη και η προστασία του περιβάλλοντος μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, σε μία περιοχή όπου κάθε χάρτης, κάθε διοικητική πράξη και κάθε αναφορά σε «δικαιοδοσία» αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
