Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κοινωνική προειδοποίηση που γίνεται όλο και δυσκολότερο να αγνοήσει: πολίτες βγαίνουν στους δρόμους, νέοι αμφισβητούν τις προοπτικές τους και νοικοκυριά αισθάνονται ότι εργάζονται περισσότερο για να ζουν χειρότερα.
ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ – Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Από τη Γαλλία μέχρι την Ιταλία και την Πορτογαλία, οι κινητοποιήσεις έχουν διαφορετικές αφετηρίες, αλλά συναντώνται στην πίεση του κόστους ζωής, στη στεγαστική ασφυξία και στην υποβάθμιση δημόσιων υπηρεσιών.
Η εικόνα είναι πολιτικά εκρηκτική. Η Ευρώπη μοιάζει να ξυπνά στις πλατείες, την ώρα που αρκετές ηγεσίες εξακολουθούν να απαντούν με τη γλώσσα των ανακοινωθέντων. Εκεί όπου ο πολίτης μιλά για ενοίκιο, λογαριασμό και μισθό, ακούει δεσμεύσεις χωρίς ορατό αντίκρισμα στην καθημερινότητά του.
Η Γαλλία εκπέμπει σήμα κινδύνου
Τα τελευταία γεγονότα στη Γαλλία αποτυπώνουν τη σοβαρότητα της κρίσης. Μετά τις συγκρούσεις, τους εμπρησμούς και τις λεηλασίες του Σαββατοκύριακου, οι αρχές επέβαλαν τοπικούς περιορισμούς κυκλοφορίας. Στο Παρίσι, η νυχτερινή απαγόρευση της Δευτέρας αφορούσε την πλατεία Ρεπουμπλίκ και την περιοχή Λε Αλ, ενώ περιορισμοί ανακοινώθηκαν και σε άλλες πόλεις. Σύμφωνα με το Associated Press, οι συλλήψεις ξεπέρασαν τις 2.400.
Τη Δευτέρα διαδηλωτές απέκλεισαν και την είσοδο του Λούβρου. Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιέν Λεκορνί δεν απέκλεισε περαιτέρω έκτακτα μέτρα, ενώ οι οργανωτές προανήγγειλαν νέες κινητοποιήσεις για το επόμενο Σάββατο. Το πρόβλημα, επομένως, δεν εξαντλείται σε ένα βίαιο διήμερο.
Ο Εμανουέλ Μακρόν απέρριψε την προσφορά παραίτησης του υπουργού Εσωτερικών Λοράν Νουνέζ και ζήτησε διαφάνεια για τις αστοχίες στον σχεδιασμό της αστυνόμευσης. Οι αρχικές μαθητικές διαμαρτυρίες για τις συνθήκες εκπαίδευσης συναντήθηκαν με ευρύτερη αγανάκτηση για την ακρίβεια και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Η καταστροφή καταστημάτων και οι επιθέσεις δεν προσφέρουν λύση. Πίσω από κάθε σπασμένη βιτρίνα υπάρχει συχνά ένας επαγγελματίας που αντιμετωπίζει τις ίδιες οικονομικές δυσκολίες. Όμως η καταδίκη της βίας δεν απαλλάσσει τις κυβερνήσεις από την υποχρέωση να ακούσουν όσους διαδηλώνουν ειρηνικά.
Διαφορετικές χώρες, κοινή ανασφάλεια
Στην Ιταλία, οι κινητοποιήσεις συνοδεύτηκαν από σοβαρά επεισόδια στο Μιλάνο και σε άλλες πόλεις. Στο Βέλγιο, η κοινωνική δυσαρέσκεια συνδέεται και με τις αντιδράσεις στην εκπαιδευτική πολιτική και στη λιτότητα. Στην Ισπανία και στην Πορτογαλία, η πρόσβαση στην κατοικία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των διαμαρτυριών.
Δεν πρόκειται για μια ενιαία ευρωπαϊκή εξέγερση με κοινό κέντρο. Πρόκειται για διαφορετικές κοινωνίες που συναντούν παρόμοια αδιέξοδα: ακριβή κατοικία, πιεσμένη αγοραστική δύναμη, ενεργειακό κόστος και αβεβαιότητα για το αύριο. Αυτή η σύμπτωση προβλημάτων θα έπρεπε να απασχολεί τις ευρωπαϊκές ηγεσίες περισσότερο από την επικοινωνιακή διαχείριση κάθε διαδήλωσης.
Όταν ο μισθός τελειώνει πριν από τον μήνα
Η κοινωνική κρίση γίνεται κατανοητή στο τραπέζι μιας οικογένειας. Πρώτα πληρώνεται το σπίτι, μετά το ρεύμα, ακολουθούν τρόφιμα, μετακινήσεις και υποχρεώσεις. Η αποταμίευση μετατρέπεται σε πολυτέλεια και μια έκτακτη ανάγκη αρκεί για να ανατρέψει τον προϋπολογισμό.
Για τους νεότερους, το πρόβλημα είναι βαθύτερο. Πώς θα δημιουργήσουν οικογένεια όταν η ανεξάρτητη κατοικία απομακρύνεται; Πώς θα πιστέψουν στην κοινωνική άνοδο όταν οι σπουδές δεν εξασφαλίζουν αξιοπρεπή διαβίωση; Η αίσθηση ότι η επόμενη γενιά θα ζήσει δυσκολότερα αποτελεί πολιτικό καμπανάκι.
Το ίδιο ισχύει για την ενέργεια. Ο πολίτης χρειάζεται προβλέψιμο κόστος θέρμανσης και μετακίνησης. Η μικρή επιχείρηση χρειάζεται λογαριασμούς που να επιτρέπουν τη λειτουργία της. Καμία στρατηγική μετάβασης δεν θα αποκτήσει κοινωνική αποδοχή αν παρουσιάζεται ως υποχρέωση διαρκών θυσιών χωρίς δίκαιη κατανομή του βάρους.
Μεταναστευτικό χωρίς υπεκφυγές
Στην ίδια συζήτηση ανήκει το μεταναστευτικό, χωρίς να αποδίδεται συλλήβδην στους μετανάστες η ευθύνη για τη στεγαστική ή την οικονομική κρίση. Το ζητούμενο είναι η επάρκεια των κυβερνητικών πολιτικών: αποτελεσματικό άσυλο, εφαρμογή των κανόνων, φύλαξη συνόρων, νόμιμες διαδικασίες και ουσιαστική ένταξη.
Οι τοπικές κοινωνίες δικαιούνται απαντήσεις για σχολεία, στέγαση, υγεία και ασφάλεια. Και οι άνθρωποι που δικαιούνται προστασία χρειάζονται οργανωμένες δομές. Η εγκατάλειψη και των δύο πλευρών τροφοδοτεί την ανασφάλεια και προσφέρει χώρο σε όσους εμπορεύονται πολιτικά τον φόβο.
Η Ουκρανία και η συζήτηση για τις προτεραιότητες
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία γίνεται αντικείμενο κριτικής.
«Η Ευρώπη δεν έπρεπε να εμπλακεί στον πόλεμο στην Ουκρανία», τονίζει διπλωματική πηγή από την Αθήνα στο vimaorthodoxias.gr.
Η θέση αυτή θέτει ζήτημα στρατηγικής επιλογής. Η συζήτηση χρειάζεται ακρίβεια: οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν προσφέρει οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη στο Κίεβο και έχουν επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία· αυτό διαφέρει από άμεση συμμετοχή ευρωπαϊκών στρατών στις μάχες.
Το πολιτικό ερώτημα, ωστόσο, παραμένει θεμιτό: πόσο καθαρά εξηγούνται στους πολίτες οι στόχοι, το κόστος και η διπλωματική προοπτική αυτής της πολιτικής; Η εξωτερική στρατηγική χρειάζεται κοινωνική αντοχή στο εσωτερικό.
Η Ευρώπη οφείλει να υπερασπίζεται τις αρχές της και να επιδιώκει την ειρήνη, αλλά παράλληλα να εξασφαλίζει ότι οι πολίτες της μπορούν να ζήσουν αξιοπρεπώς. Οι πλατείες στέλνουν προειδοποίηση. Αν οι ηγεσίες ακούν μόνο τον θόρυβο των επεισοδίων, κινδυνεύουν να χάσουν το μήνυμα της κοινωνίας.
