Τουρκία: Οι ρωσικοί S-400 παραμένουν το ανυπέρβλητο εμπόδιο για την Άγκυρα, παρά τις θετικές δηλώσεις Τραμπ προς τον Ερντογάν – Τι εκτιμούν γεωστρατηγικοί αναλυτές από την Ουάσιγκτον και την Αθήνα
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Αμετάβλητη παραμένει η επίσημη θέση της Ουάσιγκτον απέναντι στο αίτημα της Τουρκίας να επιστρέψει στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35. Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών ξεκαθαρίζει ότι η Άγκυρα δεν πληροί τις προϋποθέσεις της ισχύουσας νομοθεσίας, καθώς εξακολουθεί να διαθέτει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400.
Σε επίσημη απάντηση προς το Κογκρέσο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επιβεβαίωσε ότι δεν έχει συντελεστεί καμία αλλαγή στο απαγορευτικό πλαίσιο που αποκλείει την Τουρκία από την απόκτηση των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενιάς. Η τοποθέτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς έρχεται μετά τις πρόσφατες θετικές αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ προς τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και τις προσδοκίες που καλλιεργεί η Άγκυρα για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Η απάντηση στην επιστολή του Γουέσλι Μπελ
Η επίσημη θέση της αμερικανικής διπλωματίας διατυπώθηκε σε απάντηση προς τον Δημοκρατικό βουλευτή Γουέσλι Μπελ, ο οποίος είχε ζητήσει ενημέρωση για τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, τις κυρώσεις CAATSA, το πρόγραμμα των F-35 και τις σχέσεις της Τουρκίας με οργανώσεις της Μέσης Ανατολής.
Το Γραφείο Νομοθετικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ κατέστησε σαφές ότι η πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών εξακολουθεί να διέπεται από το άρθρο 231 του νόμου CAATSA και από το άρθρο 1245 του αμερικανικού Νόμου Εθνικής Άμυνας για το οικονομικό έτος 2020.
Οι συγκεκριμένες διατάξεις δημιουργούν ένα αυστηρό νομικό πλαίσιο, το οποίο δεν μπορεί να παρακαμφθεί μόνο μέσω μιας πολιτικής απόφασης του Λευκού Οίκου. Για να αλλάξει ουσιαστικά το σημερινό καθεστώς, θα απαιτηθεί είτε συμμόρφωση της Τουρκίας με τις αμερικανικές απαιτήσεις είτε νομοθετική παρέμβαση με τη συμμετοχή του Κογκρέσου.
Οι S-400 στην καρδιά της αντιπαράθεσης
Το βασικό εμπόδιο παραμένει η κατοχή του ρωσικού συστήματος S-400 από την Τουρκία. Η αμερικανική πλευρά θεωρεί ότι η ταυτόχρονη λειτουργία των S-400 και των F-35 στο ίδιο αμυντικό περιβάλλον θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο κρίσιμα τεχνολογικά και επιχειρησιακά χαρακτηριστικά του μαχητικού.
Η Ουάσιγκτον φοβάται ότι τα προηγμένα ρωσικά ραντάρ θα μπορούσαν να συλλέξουν πληροφορίες για το ηλεκτρονικό ίχνος και τις δυνατότητες χαμηλής παρατηρησιμότητας των F-35. Τα δεδομένα αυτά θα ήταν δυνατόν να αξιοποιηθούν από τη Μόσχα για την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων συστημάτων εντοπισμού και αντιμετώπισης των αμερικανικών αεροσκαφών.
Η αγορά των S-400 είχε ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα Joint Strike Fighter και την επιβολή κυρώσεων στην τουρκική Διεύθυνση Αμυντικής Βιομηχανίας. Οι κυρώσεις είχαν επιβληθεί βάσει του CAATSA, επειδή η προμήθεια θεωρήθηκε σημαντική συναλλαγή με τον αμυντικό τομέα της Ρωσίας.
Οι δηλώσεις Τραμπ και τα όρια της προεδρικής παρέμβασης
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα εκφράσει την πρόθεσή του να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με τον Τούρκο πρόεδρο. Οι θετικές δηλώσεις του δημιούργησαν στην Άγκυρα την εντύπωση ότι μπορεί να υπάρξει ένας πολιτικός συμβιβασμός για τα F-35.
Ωστόσο, η απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δείχνει ότι η πολιτική βούληση του Λευκού Οίκου δεν αρκεί από μόνη της για την άρση του αποκλεισμού. Το ζήτημα είναι νομικό, τεχνικό και στρατηγικό, ενώ το Κογκρέσο διατηρεί αποφασιστικό ρόλο σε οποιαδήποτε διαδικασία μεταφοράς προηγμένων οπλικών συστημάτων.
Η αμερικανική νομοθετική εξουσία έχει υποστηρίξει διαχρονικά, με ευρεία διακομματική συναίνεση, ότι η Τουρκία δεν μπορεί να αποκτήσει τα F-35 όσο διατηρεί τους S-400. Η στάση αυτή βασίζεται στην ανάγκη προστασίας της τεχνολογίας του αεροσκάφους και της συνοχής των αμυντικών συστημάτων του ΝΑΤΟ.
Η μάχη μεταφέρεται στο Κογκρέσο
Μετά την επίσημη απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις διεργασίες στη Βουλή των Αντιπροσώπων και στη Γερουσία. Μέλη και των δύο κομμάτων αναμένεται να πιέσουν για τη διατήρηση των κυρώσεων και για την αποτροπή οποιασδήποτε συμφωνίας που δεν θα περιλαμβάνει την πλήρη απομάκρυνση των ρωσικών συστημάτων.
Στις σχετικές πρωτοβουλίες συμμετέχουν Αμερικανοί νομοθέτες οι οποίοι υποστηρίζουν ότι η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα θα έστελνε λανθασμένο μήνυμα προς τους συμμάχους των ΗΠΑ. Παράλληλα, ελληνοαμερικανικές και κυπριακές οργανώσεις εντείνουν την ενημέρωση των μελών του Κογκρέσου, επικαλούμενες τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η κινητικότητα αυτή αποκτά μεγαλύτερη ένταση λόγω των πολιτικών ισορροπιών στις Ηνωμένες Πολιτείες και της προσπάθειας τόσο των Δημοκρατικών όσο και των Ρεπουμπλικανών να εμφανιστούν αυστηροί απέναντι στη Ρωσία και στην προστασία των αμερικανικών αμυντικών τεχνολογιών.
Τι εκτιμούν αναλυτές σε Αθήνα και Ουάσιγκτον
Στο vimaorthodoxias.gr μίλησαν γεωστρατηγικοί αναλυτές από την Αθήνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίοι εκτιμούν ότι το αδιέξοδο δύσκολα θα αρθεί χωρίς μια σαφή και επαληθεύσιμη λύση για τους S-400.
Η πρώτη εκτίμηση είναι ότι η Άγκυρα θα επιχειρήσει να προτείνει ενδιάμεσα σενάρια, όπως η αποθήκευση των συστημάτων, η μη ενεργοποίησή τους ή η τοποθέτησή τους υπό ελεγχόμενο καθεστώς. Ωστόσο, στην Ουάσιγκτον υπάρχει ισχυρή δυσπιστία για το κατά πόσο τέτοιες λύσεις μπορούν να εφαρμοστούν και να ελεγχθούν αποτελεσματικά.
Η δεύτερη εκτίμηση αφορά την Ελλάδα. Η απόκτηση των F-35 από την Πολεμική Αεροπορία ενισχύει σταδιακά την ελληνική αποτρεπτική δυνατότητα και δημιουργεί ένα νέο επιχειρησιακό πλεονέκτημα στην περιοχή. Η πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα θα επηρέαζε μακροπρόθεσμα την ισορροπία αεροπορικής ισχύος, χωρίς όμως να αναιρεί τις επενδύσεις της Αθήνας σε εκπαίδευση, υποδομές και διαλειτουργικότητα.
Το «μπλόκο» παραμένει ισχυρό
Η Άγκυρα εξακολουθεί να επιδιώκει την επιστροφή της στο πρόγραμμα, χρησιμοποιώντας ως διαπραγματευτικά εργαλεία τη γεωγραφική της θέση, τον στρατιωτικό της ρόλο στο ΝΑΤΟ και τη συνεργασία της σε περιφερειακές κρίσεις.
Ωστόσο, το μήνυμα από την αμερικανική διπλωματία είναι σαφές: όσο οι S-400 παραμένουν στην κατοχή της Τουρκίας χωρίς λύση που να ικανοποιεί πλήρως τις απαιτήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ, το «μπλόκο» στα F-35 θα εξακολουθήσει να βρίσκεται σε ισχύ. Η τελική μάχη δεν θα δοθεί μόνο μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας, αλλά μέσα στο ίδιο το αμερικανικό Κογκρέσο.
