ΒΟΡΕΙΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ: Σημαντικές εξελίξεις στο παρασκήνιο των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Βόρειας Μακεδονίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση καταγράφουν τις τελευταίες ώρες βουλγαρικά και διεθνή πρακτορεία ειδήσεων.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Όπως αποκάλυψαν χθες Πέμπτη βουλγαρικά μέσα ενημέρωσης, αλλά και σύμφωνα με ανάρτηση του ευρωβουλευτή του ΕΛΚ Αντρέι Κοβάτσεφ, αφαιρέθηκαν οι όροι «μακεδονική ταυτότητα» και «μακεδονική γλώσσα» από το τελικό κείμενο της Ετήσιας Έκθεσης Προόδου της Βόρειας Μακεδονίας, η οποία αναμένεται να τεθεί προς ψήφιση στην Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου την ερχόμενη εβδομάδα.
Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο στα Σκόπια όσο και στις Βρυξέλλες, ενώ φέρνει εκ νέου στο προσκήνιο την εύθραυστη σχέση της Βόρειας Μακεδονίας με τη Βουλγαρία – μία σχέση που βρίσκεται σε οριακό σημείο εδώ και δεκαετίες.
Η παρέμβαση της Βουλγαρίας και η συμφωνία στο ΕΚ
Όπως ανέφερε ο Αντρέι Κοβάτσεφ, με πρωτοβουλία του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και συμφωνία των άλλων δύο μεγάλων ομάδων – της Σοσιαλιστικής Ομάδας (S&D) και της Renew Europe, αποφασίστηκε να αφαιρεθούν οι επίμαχες διατυπώσεις για τη «μακεδονική εθνική ταυτότητα» και τη «μακεδονική γλώσσα», σε μια προσπάθεια να αποτραπούν «μονόπλευρες διατυπώσεις» σε ένα κείμενο που αφορά την ευρωπαϊκή προοπτική μιας υποψήφιας χώρας.
«Η Έκθεση αφορά την πρόοδο, όχι τις διαμάχες για εθνική ταυτότητα», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Κοβάτσεφ, σύμφωνα με το επίσημο δελτίο Τύπου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου(europarl.europa.eu).
Η απόφαση αυτή ήρθε ως απάντηση στις έντονες ενστάσεις των Βούλγαρων ευρωβουλευτών, οι οποίοι είχαν εξαρχής χαρακτηρίσει την προηγούμενη μορφή της Έκθεσης «προκλητική» και «ιστορικά ανακριβή». Το γεγονός ότι οι τροπολογίες υιοθετήθηκαν πριν καν την ψήφιση στην Ολομέλεια δείχνει το εύρος της πίεσης που ασκήθηκε από τη Σόφια, με τη στήριξη ευρύτερων πολιτικών ομάδων.
Οργισμένη η αντίδραση του Μίτσκοσκι
Ο πρωθυπουργός της Βόρειας Μακεδονίας, Χρίστιαν Μίτσκοσκι, σχολίασε με ένταση την εξέλιξη, κάνοντας λόγο για «ταλιμπανικές μεθόδους» από πλευράς της Βουλγαρίας. Σε δημόσια δήλωσή του σημείωσε:
«Με μεθόδους που παραπέμπουν σε Ταλιμπάν αφαιρέθηκαν από την ευρωπαϊκή Έκθεση Προόδου η μακεδονική ταυτότητα και η μακεδονική γλώσσα. Το βιώσαμε και αυτό ως λαός, στον 21ο αιώνα».
Η τοποθέτηση του Μίτσκοσκι, αν και προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας του, δεν ήταν η πρώτη φορά που υιοθετεί επιθετική ρητορική απέναντι στη Βουλγαρία και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Υπενθυμίζεται ότι ο ίδιος, ως αρχηγός του VMRO-DPMNE, είχε απορρίψει την τροποποίηση του Συντάγματος της χώρας για την ενσωμάτωση της βουλγαρικής μειονότητας, προκαλώντας εμπλοκή στις διαπραγματεύσεις ένταξης.
Το ιστορικό: από το «βέτο» στη στασιμότητα
Το καλοκαίρι του 2022, με πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τη μεσολάβηση της Γαλλικής Προεδρίας του Συμβουλίου, η Σόφια συμφώνησε να άρει το βέτο στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Βόρειας Μακεδονίας, υπό την προϋπόθεση ότι τα Σκόπια θα εντάξουν συνταγματικά τους Βούλγαρους πολίτες της χώρας, αναγνωρίζοντας την εθνική τους ταυτότητα.
Η τότε κεντροαριστερή κυβέρνηση της Βόρειας Μακεδονίας αποδέχθηκε την πρόταση, όμως δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη πλειοψηφία 2/3 στη Βουλή. Η έλευση του Μίτσκοσκι στην εξουσία τερμάτισε κάθε προσπάθεια συνταγματικής μεταρρύθμισης και έκτοτε η διαδικασία ένταξης έχει παγώσει.
Διεθνείς αντιδράσεις και τι μεταδίδουν τα πρακτορεία
Σύμφωνα με το Politico Europe, η συμμαχία Βουλγαρίας–ΕΛΚ κατάφερε να επηρεάσει το κείμενο της Έκθεσης, υποχρεώνοντας τους εισηγητές να «αποπολιτικοποιήσουν» αναφορές που θεωρούνται προσβλητικές ή μονομερείς. Το Euractiv, από την πλευρά του, επισημαίνει ότι η απόφαση αυτή «θα βαθύνει το χάσμα εμπιστοσύνης ανάμεσα στην Ε.Ε. και τη Βόρεια Μακεδονία» και «θα ενισχύσει την εσωστρέφεια στα Βαλκάνια».
Το Γαλλικό Πρακτορείο AFP, σε σημερινό του ρεπορτάζ, επισημαίνει πως η στάση της Βουλγαρίας ενδέχεται να θέσει σε δοκιμασία την πολιτική διεύρυνσης της Ε.Ε., καθώς η Σόφια φαίνεται να συνδέει ζητήματα ταυτότητας με τις θεσμικές διαδικασίες ένταξης.
Η στάση των ευρωπαϊκών θεσμών και το μέλλον
Ο Αυστριακός ευρωβουλευτής Τόμας Βάιτς, εισηγητής της Έκθεσης και μέλος της πολιτικής ομάδας των Πρασίνων, κατηγορήθηκε από τη Βουλγαρική πλευρά για «προφανή μεροληψία υπέρ των Σκοπίων». Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δια του Επιτρόπου για τη Διεύρυνση Όλιβερ Βάρχελι, αποφεύγει να εμπλακεί στην εσωτερική αντιπαράθεση, παραπέμποντας την ευθύνη στο Κοινοβούλιο.
Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες από πηγές στις Βρυξέλλες που επικαλείται το vimaorthodoxias.gr, στελέχη της Κομισιόν ανησυχούν ότι η τρέχουσα σύγκρουση μεταξύ Σόφιας και Σκοπίων ενδέχεται να λειτουργήσει αποτρεπτικά για άλλες χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, όπως η Αλβανία και η Σερβία.
Τα δεδομένα της απογραφής και η επίσημη αμφισβήτηση
Η απογραφή του 2021 στη Βόρεια Μακεδονία καταγράφει μόλις 3.500 Βούλγαρους (0,2% του πληθυσμού), στοιχείο που η Βουλγαρία επισήμως αμφισβητεί. Όπως τονίζεται σε αναφορές της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (eeas.europa.eu), η Σόφια θεωρεί ότι η απογραφή έγινε με μεθόδους που δεν διασφάλισαν τη συμμετοχή όλων των Βουλγάρων πολιτών της χώρας και κατηγορεί τα Σκόπια για αποσιώπηση της ιστορικής βουλγαρικής παρουσίας.
τι αναμένεται
Η ψήφιση της Έκθεσης Προόδου την επόμενη εβδομάδα στο Στρασβούργο θα αποτελέσει το επόμενο κρίσιμο βήμα. Αν, όπως εκτιμάται από το Reuters, το τελικό κείμενο εγκριθεί χωρίς τις διατυπώσεις για «μακεδονική ταυτότητα» και «μακεδονική γλώσσα», τότε θα πρόκειται για σοβαρή πολιτική ήττα της κυβέρνησης Μίτσκοσκι και ταυτόχρονα για επιστροφή σε ένα «παγωμένο» τοπίο στις ενταξιακές σχέσεις.
Για την Ελλάδα, που στήριξε τη Συμφωνία των Πρεσπών και τη σταθερότητα στην περιοχή, η εξέλιξη αυτή μπορεί να ανοίξει νέο κύκλο έντασης, με γεωπολιτικές επιπλοκές στα Βαλκάνια – ιδίως καθώς εντείνεται ο ρόλος τρίτων δυνάμεων, όπως η Τουρκία και η Ρωσία, στην περιοχή.
Πηγές:
[2] eeas.europa.eu
[3] Politico Europe
