Η Μεγάλη Πέμπτη είναι μία από τις ιερότερες ημέρες του εκκλησιαστικού έτους. Η Ορθόδοξη Εκκλησία μνημονεύει γεγονότα υψίστης θεολογικής σημασίας, που κορυφώνονται με τη Σταύρωση του Κυρίου.
Του Γιώργου Θεοχάρη – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Είναι η ημέρα του Μυστικού Δείπνου, της ταπείνωσης, της προδοσίας και του δρόμου προς τον Γολγοθά. Από το πρωί μέχρι τις πρώτες ώρες της επόμενης ημέρας, οι ψυχές των πιστών συνοδοιπορούν με τον Χριστό στο Άγιο Πάθος Του.
Το πρωί τελέστηκε η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου
Το πρωί της Μεγάλης Πέμπτης τελείται η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, ενσωματωμένη στον Εσπερινό της ημέρας, κατά την οποία γίνεται ανάμνηση του Μυστικού Δείπνου, της πρώτης Θείας Ευχαριστίας που παρέδωσε ο Κύριος στους μαθητές Του. Οι πιστοί που κοινωνούν σήμερα, θεωρούν ότι μετέχουν στο ίδιο Ποτήριο που μετέδωσε ο Χριστός στους Αποστόλους, λίγο πριν από το Πάθος Του.
Η Θεία Λειτουργία περιλαμβάνει βαθιάς σημασίας αναγνώσματα και ευχές, και σε πολλά μοναστήρια ψάλλονται συγκλονιστικοί ύμνοι της ημέρας με ιδιαίτερη κατάνυξη. Σε κάθε ναό, το πρωινό της Μεγάλης Πέμπτης αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα και λειτουργική μεγαλοπρέπεια.
Το βράδυ: Τα Δώδεκα Ευαγγέλια και το κορύφωμα της Σταύρωσης
Το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης, στις 7 ή 8 μ.μ., τελείται η Ακολουθία του Όρθρου της Μεγάλης Παρασκευής, κατά την οποία διαβάζονται τα Δώδεκα Ευαγγέλια που περιγράφουν λεπτομερώς τα Άγια Πάθη. Οι καμπάνες ηχούν πένθιμα, και ο ναός γεμίζει από κόσμο κάθε ηλικίας. Οι λαμπάδες που κρατούν οι πιστοί σιγοκαίνε καθώς ο ιερέας διαβάζει ένα-ένα τα Ευαγγέλια της Αγίας Σταύρωσης.
Το αποκορύφωμα της ακολουθίας είναι ο συγκλονιστικός ύμνος:
«Σήμερον κρεμάται επί ξύλου, ο εν ύδασι την γην κρεμάσας»,
που ψάλλεται με βαθιά συγκίνηση, καθώς εξέρχεται ο Εσταυρωμένος από το Ιερό Βήμα και τοποθετείται στο κέντρο του ναού. Είναι η στιγμή που ο ουρανός και η γη σιωπούν.
Οι Άγιοι για τη Μεγάλη Πέμπτη
Ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης έλεγε:
«Αυτές τις μέρες να ζείτε τη Σταύρωση με ταπείνωση. Η σιωπή και η εσωτερική συμμετοχή στα Πάθη του Χριστού μιλούν πιο δυνατά από κάθε λόγο». Ο γέροντας τονίσει την ανάγκη να ζούμε λειτουργικά το Θείο Δράμα, όχι ως απλοί παρατηρητές, αλλά με καρδιά συντετριμμένη.
Ο Άγιος Πορφύριος υπογράμμιζε τη μυστηριακή ένωση με τον Εσταυρωμένο:
«Όταν ακούς τα Δώδεκα Ευαγγέλια, είναι σαν να στέκεσαι μπροστά στον Χριστό την ώρα που σταυρώνεται. Μην το βλέπεις σαν παράσταση, αλλά σαν παρουσία».
Ο Άγιος Ιωσήφ ο Ησυχαστής, ζώντας την καθημερινότητα ως σταυρική άσκηση, έλεγε ότι «ο Χριστός με τη Σταύρωσή Του μάς δίδαξε την τέλεια υπακοή. Αν δεν σταυρώσεις το θέλημά σου, δεν μπορείς να Τον ακολουθήσεις».
Άλλοι Άγιοι, όπως ο Άγιος Σωφρόνιος του Έσσεξ και ο Άγιος Εφραίμ των Κατουνακίων, τονίζουν την «ένωση με τον Σταυρωμένο ως πηγή όλης της αληθινής πνευματικής ζωής».
Οι εκκλησιές γεμίζουν από κόσμο – Το έθιμο του Επιταφίου
Σε όλη την Ελλάδα – στα νησιά, στα βουνά, στα αστικά κέντρα – αλλά και σε κάθε μέρος του κόσμου όπου χτυπά η καρδιά της Ορθοδοξίας, οι Εκκλησιές σήμερα το βράδυ γεμίζουν από πιστούς. Νέοι και ηλικιωμένοι, άντρες και γυναίκες, έρχονται με κατάνυξη να κρατήσουν τη λαμπάδα τους στα Δώδεκα Ευαγγέλια.
Αμέσως μετά την ακολουθία, ξεκινά ένα ξεχωριστό έθιμο που διατηρείται μέχρι και σήμερα: νεαρές γυναίκες, κορίτσια κυρίως, παραμένουν στον ναό και στολίζουν τον Επιτάφιο. Με άνθη, μοσχοθυμιάματα και αναμμένα καντήλια, ψάλλουν ύμνους μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες, προετοιμάζοντας τον τάφο του Χριστού.
Το στολισμένο κουβούκλιο του Επιταφίου θα δεσπόζει αύριο στον ναό, όταν ψαλεί ο Εγκώμιος Θρήνος της Μεγάλης Παρασκευής. Όμως η αγρυπνία της Μεγάλης Πέμπτης έχει ήδη εγγράψει στην ψυχή των πιστών τη βίωση της Σταύρωσης.
Μια νύχτα άγρυπνης προσευχής και πένθους
Η Μεγάλη Πέμπτη είναι η αρχή της κορύφωσης. Η Ορθοδοξία ζει όχι μόνο την ιστορία, αλλά την αιώνια αλήθεια: ότι η Αγάπη σταυρώθηκε για να αναστήσει. Στην καρδιά κάθε Χριστιανού, ο πόνος της Σταύρωσης δεν είναι απλός συναισθηματισμός· είναι κάλεσμα για προσωπική μεταμόρφωση.
Απόψε, με την αναμμένη λαμπάδα, τη σιγή των Δώδεκα Ευαγγελίων και την εικόνα του Εσταυρωμένου, η ψυχή εισέρχεται στον άγιο χώρο της θυσίας. Εκεί όπου «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου» ο Δημιουργός του κόσμου, για να νικήσει τον θάνατο με την Ανάσταση.
