Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Γεώργιος: Σαράντα τρία χρόνια μετά την παράνομη ανακήρυξη του ψευδοκράτους στα κατεχόμενα, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Γεώργιος επαναφέρει στο προσκήνιο τις συνέπειες της διαίρεσης του νησιού.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Στη δήλωσή του για την επέτειο της 15ης Νοεμβρίου 1983, καταδικάζει τη μονομερή ανακήρυξη, χαρακτηρίζει τις συνέπειές της «ανοιχτές πληγές» και διαβεβαιώνει ότι η Εκκλησία της Κύπρου θα συνεχίσει να στηρίζει τις προσπάθειες για την απελευθέρωση της πατρίδας της.
Ο κ. Γεώργιος συνδέει τη στήριξη αυτή με την επιδίωξη δίκαιης λύσης του Κυπριακού, στη βάση των αρχών των Ηνωμένων Εθνών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και με σεβασμό στο διεθνές δίκαιο. Καλεί επίσης τον κυπριακό λαό να διατηρήσει ζωντανό το αγωνιστικό του φρόνημα. Η αναφορά του στην Κυπριακή Δημοκρατία έχει ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια επέτειο που αφορά ακριβώς την απόπειρα δημιουργίας χωριστού κράτους στο βόρειο τμήμα του νησιού.
Από την ανεξαρτησία του 1960 στην εισβολή του 1974
Η Κυπριακή Δημοκρατία ιδρύθηκε το 1960, μετά το τέλος της βρετανικής αποικιακής διοίκησης. Πρώτος Πρόεδρός της ήταν ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Γ΄. Το σύνταγμα προέβλεπε τη συμμετοχή Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων στη διοίκηση του νέου κράτους. Οι συνταγματικές διαφωνίες και η διακοινοτική βία που ξέσπασε τον Δεκέμβριο του 1963 οδήγησαν το Συμβούλιο Ασφαλείας στη σύσταση της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ στην Κύπρο το 1964.
Στις 15 Ιουλίου 1974, η κυπριακή Εθνική Φρουρά, υπό τη διεύθυνση Ελλήνων αξιωματικών, ανέτρεψε με πραξικόπημα την κυβέρνηση του Μακαρίου. Πέντε ημέρες αργότερα άρχισε η τουρκική εισβολή. Οι επιχειρήσεις του Ιουλίου και του Αυγούστου κατέληξαν στον έλεγχο του βόρειου τμήματος του νησιού από τις τουρκικές δυνάμεις. Στις γραμμές όπου σταμάτησαν οι εχθροπραξίες τον Αύγουστο διαμορφώθηκε η νεκρή ζώνη που επιτηρεί έκτοτε η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ. Η Πράσινη Γραμμή διασχίζει και τη Λευκωσία, όπου σε ορισμένα σημεία της παλιάς πόλης έχει πλάτος μόλις λίγων μέτρων.
Τι έγινε στις 15 Νοεμβρίου 1983 και πώς αντέδρασε ο ΟΗΕ
Εννέα χρόνια μετά την εισβολή, η τουρκοκυπριακή ηγεσία προχώρησε στη μονομερή ανακήρυξη της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου». Τρεις ημέρες αργότερα, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έκρινε με το ψήφισμα 541 την ανακήρυξη νομικά άκυρη, ζήτησε την ανάκλησή της και κάλεσε τα κράτη να μην αναγνωρίσουν οποιοδήποτε κυπριακό κράτος πέρα από την Κυπριακή Δημοκρατία. Το 1984, με το ψήφισμα 550, επανέλαβε την έκκληση για μη αναγνώριση και ζήτησε από τα κράτη να μην παράσχουν συνδρομή στην αποσχιστική οντότητα.
Η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004 έδωσε στο ζήτημα και ευρωπαϊκή διάσταση. Το Πρωτόκολλο 10 της Πράξης Προσχώρησης προβλέπει την αναστολή εφαρμογής του ευρωπαϊκού κεκτημένου στις περιοχές όπου η κυβέρνηση της Δημοκρατίας δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο. Η διάταξη αυτή εξηγεί γιατί ο Αρχιεπίσκοπος αναφέρεται τόσο στα Ηνωμένα Έθνη όσο και στην Ευρωπαϊκή Ένωση όταν μιλά για το πλαίσιο μιας λύσης.
Ο ρόλος της Εκκλησίας της Κύπρου, από τον Μακάριο στην Καρπασία
Η εκλογή του Μακαρίου στην πρώτη Προεδρία της Δημοκρατίας αποτυπώνει πόσο στενά συνδέθηκε η Εκκλησία με τη δημόσια ζωή της Κύπρου κατά τη μετάβαση από την αποικιοκρατία στην ανεξαρτησία. Σήμερα, η Εκκλησία παρεμβαίνει δημόσια στο Κυπριακό μέσω της ηγεσίας της και συμμετέχει σε έργα προστασίας της θρησκευτικής κληρονομιάς. Για τους πιστούς που διατηρούν δεσμούς με κοινότητες στα κατεχόμενα, η πρόσβαση σε έναν ναό ή η διάσωση ενός μοναστηριού έχει άμεση σχέση με τη μνήμη του τόπου τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αποκατάσταση της Μονής του Αποστόλου Ανδρέα στην Καρπασία, ενός από τα γνωστότερα προσκυνήματα της Κύπρου. Στο έργο συνέβαλαν η Εκκλησία της Κύπρου και ο τουρκοκυπριακός οργανισμός Εβκάφ, με τη συμμετοχή της δικοινοτικής Τεχνικής Επιτροπής για την Πολιτιστική Κληρονομιά και τη στήριξη του Αναπτυξιακού Προγράμματος του ΟΗΕ. Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι εργολάβοι, αρχαιολόγοι και συντηρητές συνεργάστηκαν για την αποκατάσταση του συγκροτήματος. Η συνεργασία αυτή δείχνει πώς η προστασία ενός ορθόδοξου προσκυνήματος μπορεί να κινητοποιήσει ανθρώπους και φορείς και από τις δύο κοινότητες.
Οι «ανοιχτές πληγές» στις οποίες αναφέρεται ο Αρχιεπίσκοπος έχουν και μια διάσταση που μετριέται σε οικογένειες. Η δικοινοτική Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοουμένους έχει αναλάβει τον εντοπισμό, την ταυτοποίηση και την επιστροφή των λειψάνων 2.002 αγνοουμένων, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, από τις διακοινοτικές συγκρούσεις και τα γεγονότα του 1974. Για τους συγγενείς τους, η αναζήτηση απαντήσεων παραμένει ένα από τα πιο συγκεκριμένα αιτήματα που κληροδότησε η σύγκρουση.
Στη φετινή επέτειο, ο Αρχιεπίσκοπος Γεώργιος διατυπώνει εκ νέου τη θέση της Εκκλησίας δίπλα στην Κυπριακή Δημοκρατία και υπέρ μιας λύσης με ερείσματα στο διεθνές δίκαιο. Η δήλωσή του συνδέει έτσι την καταδίκη της ανακήρυξης του 1983 με όσα εξακολουθούν να απασχολούν την Κύπρο σήμερα, από το καθεστώς των κατεχομένων έως τη δυνατότητα των ανθρώπων να επιστρέφουν στους τόπους λατρείας τους και να διατηρούν τους δεσμούς τους με αυτούς.
