Ελληνοτουρκικά: Η συζήτηση για την ελληνική αποτροπή επιστρέφει στο πιο δύσκολο ερώτημα: πώς εμποδίζεται μια κρίση στο Αιγαίο πριν μετατραπεί σε τετελεσμένο;
ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ | Γιάννης Παπανικολάου
Η συμφωνία για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», οι νέες τουρκικές αιτιάσεις για τα ελληνικά νησιά και η αβεβαιότητα για την πολιτική διαδοχή στην Άγκυρα συνθέτουν ένα περιβάλλον στο οποίο η Ελλάδα καλείται να συνδυάσει στρατιωτική ετοιμότητα και διπλωματία.
Στην εκπομπή «Ανιχνεύσεις» του Παντελή Σαββίδη, ο υποναύαρχος ε.α. Δημήτριος Τσαϊλάς και ο υποστράτηγος ε.α. Αχιλλέας Ταξής έθεσαν το ζήτημα της επιχειρησιακής αυτονομίας. Ο διεθνολόγος Θρασύβουλος Ευτυχίδης εξέτασε το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον, ενώ ο Χρήστος Τεάζης, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Άγκυρας, ανέλυσε τις μεταβολές στο τουρκικό πολιτικό σύστημα. Οι τοποθετήσεις τους αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπό το φως των τελευταίων επίσημων αποφάσεων και δηλώσεων.
Τι έχει συμφωνηθεί για την «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Στις 31 Αυγούστου το ελληνικό Υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανακοίνωσε την υπογραφή διακρατικής συμφωνίας με το Ισραήλ για την ανάπτυξη αντιαεροπορικού, αντιβαλλιστικού και αντι-drone θόλου, με ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου. Η ανακοίνωση προβλέπει άμεση έναρξη υλοποίησης του προγράμματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ασπίδα έχει ήδη αναπτυχθεί ή ότι έχουν δοκιμαστεί στην πράξη όλες οι δυνατότητές της.
Ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας την περιγράφει ως αρχιτεκτονική πέντε επιπέδων: θάλασσα, ξηρά, αέρας, κυβερνοχώρος και διάστημα. Έχει επίσης θέσει ως στόχους τη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας σε ποσοστό τουλάχιστον 25%, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα. Πρόκειται για κυβερνητικούς στόχους, η πρακτική εφαρμογή των οποίων θα κριθεί κατά την υλοποίηση των επιμέρους συμβάσεων.
Εδώ εστιάζει η ένσταση που διατύπωσαν οι δύο απόστρατοι αξιωματικοί στις «Ανιχνεύσεις»: ένα δίκτυο αισθητήρων και όπλων χρειάζεται επαρκή αποθέματα πυρομαχικών, ανθεκτικές επικοινωνίες, εκπαιδευμένο προσωπικό και δυνατότητα τεχνικής υποστήριξης ακόμη και σε παρατεταμένη κρίση. Το ερώτημα «ποιος ελέγχει το λογισμικό» αφορά συνεπώς την επιχειρησιακή διαθεσιμότητα, όχι μόνο τους όρους μιας προμήθειας.
Το Αιγαίο ως ενιαίος χώρος άμυνας
Ο Δημήτριος Τσαϊλάς υποστήριξε ότι η Ελλάδα πρέπει να σχεδιάζει ως θαλάσσιο κράτος. Στην προσέγγισή του, τα νησιά, οι θαλάσσιες μεταφορές, η εμπορική ναυτιλία, οι ενεργειακές εγκαταστάσεις και η Ανατολική Μεσόγειος αποτελούν συνδεδεμένα μέρη της ίδιας στρατηγικής εικόνας.
Η θέση αυτή μεταφέρει το βάρος από την αγορά μεμονωμένων οπλικών συστημάτων στον τρόπο που συνεργάζονται Πολεμικό Ναυτικό, Αεροπορία και χερσαίες δυνάμεις. Μια σύγχρονη πλατφόρμα έχει μικρότερη αξία αν η πληροφορία της δεν φθάνει έγκαιρα σε όσους πρέπει να αποφασίσουν και να ενεργήσουν. Το ίδιο ισχύει για την προστασία λιμανιών, υποδομών και γραμμών ανεφοδιασμού.
«Πρώτο πλήγμα»: Η κρίσιμη διάκριση
Ο Αχιλλέας Ταξής μίλησε στην εκπομπή για την ανάγκη να αποτρέπεται η δημιουργία τετελεσμένων «εν τη γενέσει» τους. Η διατύπωση αυτή δεν αποτελεί ανακοίνωση αλλαγής του ελληνικού αμυντικού δόγματος ούτε πληροφορία για συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο. Είναι άποψη που τέθηκε σε δημόσια συζήτηση για τους χρόνους αντίδρασης σε μια πιθανή κρίση.
Ο Τσαϊλάς διέκρινε επίσης το πρώτο από το προληπτικό πλήγμα. Η διάκριση έχει πολιτική και νομική βαρύτητα: άλλο είναι η αντιμετώπιση μιας επίθεσης που εκδηλώνεται και άλλο η χρήση βίας με βάση την εκτίμηση ότι ίσως εκδηλωθεί στο μέλλον. Σε κάθε περίπτωση, η αποτροπή απαιτεί σαφείς αποφάσεις, αξιόπιστη ενημέρωση και αποφυγή λανθασμένων υπολογισμών.
Η τελευταία αντιπαράθεση Αθήνας και Άγκυρας
Στις 16 Σεπτεμβρίου, απαντώντας σε δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε εκ νέου τις αιτιάσεις περί αποστρατιωτικοποίησης νησιών. Υποστήριξε ότι η Ελλάδα δικαιούται να προστατεύει την επικράτειά της και υπενθύμισε ότι παραμένει σε ισχύ η τουρκική απειλή πολέμου για ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο. Παράλληλα δήλωσε προσηλωμένο στον διάλογο, υπό τον όρο του σεβασμού στο διεθνές δίκαιο.
Στις 23 Σεπτεμβρίου, από τη Νέα Υόρκη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε ότι η Ελλάδα επιδιώκει καλές σχέσεις με την Τουρκία, αλλά δεν αποδέχεται απειλές. Το Reuters είχε καταγράψει ήδη από τη συνάντηση Μητσοτάκη–Ερντογάν τον Φεβρουάριο την κοινή πρόθεση διατήρησης του διαλόγου, μαζί με τη συνεχιζόμενη διαφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες. Αυτή παραμένει η ουσία της σημερινής εικόνας: ανοικτοί δίαυλοι, χωρίς λύση στα βασικά ζητήματα.
Η Τουρκία μετά τον Ερντογάν
Ο Χρήστος Τεάζης εκτίμησε ότι η συζήτηση για νέο Σύνταγμα στην Τουρκία συνδέεται με ευρύτερη αναδιάταξη της πολιτικής της ζωής. Ξεχώρισε τον πρόεδρο της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης Νουμάν Κουρτουλμούς ως πιθανό πολιτικό παράγοντα της επόμενης περιόδου και εμφανίστηκε επιφυλακτικός για τις προοπτικές του Χακάν Φιντάν ως ηγέτη με μαζική κοινωνική απήχηση. Πρόκειται για εκτιμήσεις του, όχι για επιβεβαιωμένη διαδικασία διαδοχής.
Για την Αθήνα, το ασφαλέστερο συμπέρασμα είναι ότι ο σχεδιασμός της δεν μπορεί να στηρίζεται σε προβλέψεις για το ποιος θα κυβερνά αύριο την Τουρκία. Η αξιόπιστη άμυνα, η αντοχή των υποδομών και η σταθερή διπλωματική θέση θα παραμείνουν κρίσιμες, όποιο κι αν είναι το επόμενο πρόσωπο στην Άγκυρα.
