Αγία Σοφία: Νέα στοιχεία για έναν ολόκληρο υπόγειο κόσμο κάτω από την Αγία Σοφία έρχονται στο φως, καθώς οι εργασίες αποκατάστασης στην Κωνσταντινούπολη επεκτείνονται πλέον σε χώρους οι οποίοι παραμένουν κλειστοί και σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητοι.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Πρόκειται για περάσματα, στοές, δεξαμενές και σήραγγες, το συνολικό μήκος των οποίων, σύμφωνα με τις τουρκικές Αρχές, ενδέχεται να φθάνει ακόμη και τα εννέα χιλιόμετρα.
Τις αποκαλύψεις έκανε ο υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Καχραμανμαράς. Όπως ανέφερε, οι μεγάλης κλίμακας παρεμβάσεις στην Αγία Σοφία δεν περιορίζονται στον τρούλο, στις στέγες και στα εμφανή τμήματα του ιστορικού οικοδομήματος, αλλά επεκτείνονται και κάτω από την επιφάνεια του εδάφους.
Ο Τούρκος υπουργός έκανε λόγο για ένα εκτεταμένο δίκτυο υπόγειων διαδρομών. Σε αρκετά σημεία, όμως, η πρόσβαση παραμένει αδύνατη εξαιτίας καταρρεύσεων, συσσωρευμένης λάσπης, πηλού και υψηλής υγρασίας.
Τι μπορεί να συνέβη στις υπόγειες κατασκευές
Μηχανικοί με γνώση έργων αποκατάστασης ιστορικών μνημείων εξηγούν στο vimaorthodoxias.gr ότι η σημερινή εικόνα των υπόγειων χώρων μπορεί να είναι αποτέλεσμα πολλών διαφορετικών παραγόντων, οι οποίοι λειτούργησαν σωρευτικά επί αιώνες.
Η Αγία Σοφία βρίσκεται σε μία ιδιαίτερα σεισμογενή περιοχή και έχει υποστεί επανειλημμένα ισχυρές σεισμικές καταπονήσεις. Ορισμένα υπόγεια περάσματα ενδέχεται να έχασαν μέρος της στατικής τους επάρκειας, καθώς μετακινήσεις του εδάφους, ρηγματώσεις και παλαιότερες επεμβάσεις επηρέασαν τις τοιχοποιίες και τις θολωτές κατασκευές.
Παράλληλα, η διείσδυση νερού αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους κινδύνους. Όταν η υγρασία εισχωρεί επί δεκαετίες ή αιώνες σε αρμούς και πορώδη δομικά υλικά, μπορεί να προκαλέσει αποσάθρωση κονιαμάτων, διάβρωση μεταλλικών στοιχείων και σταδιακή εξασθένηση της λιθοδομής.
Οι ποσότητες λάσπης και πηλού που εντοπίστηκαν πιθανόν συνδέονται τόσο με εισροές νερού όσο και με μεταφορά λεπτών υλικών από το περιβάλλον έδαφος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό μπορεί να δημιουργεί πίεση στις παλιές κατασκευές ή να κρύβει ρωγμές και άλλα προβλήματα, τα οποία γίνονται ορατά μόνο μετά τον προσεκτικό καθαρισμό.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy:
➖ “Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nde yaklaşık 9 kilometreye kadar uzanan tünel ağından söz ediliyor.”
➖ “Çalışmalar tamamlandıktan sonra ziyarete açılmasını değerlendirebiliriz.”
https://t.co/rRuzOBesaC
— Yeni Şafak (@yenisafak) September 17, 2026
Υδραυλικά έργα, δεξαμενές και περάσματα
Δεν θεωρείται βέβαιο ότι όλες οι υπόγειες διαδρομές είχαν την ίδια χρήση. Ορισμένες μπορεί να αποτελούσαν τμήματα παλαιών υδραυλικών εγκαταστάσεων για τη μεταφορά ή αποθήκευση νερού. Άλλες ενδέχεται να εξυπηρετούσαν τη συντήρηση του μνημείου, την αποστράγγιση ή την επικοινωνία με γειτονικές κατασκευές.
Η Αγία Σοφία ανεγέρθηκε τον 6ο αιώνα, σε μια περιοχή της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης όπου υπήρχαν παλαιότερα κτίρια, δεξαμενές και σύνθετα δίκτυα υποδομών. Γι’ αυτό οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το υπόγειο σύστημα μπορεί να μην κατασκευάστηκε ως ένα ενιαίο έργο, αλλά να αποτελείται από διαφορετικές φάσεις και προσθήκες.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και ως προς την αναφορά των εννέα χιλιομέτρων. Το συγκεκριμένο μήκος ενδέχεται να αφορά το σύνολο των καταγεγραμμένων διαδρομών και των διακλαδώσεών τους και όχι μία συνεχόμενη σήραγγα κάτω από τον κυρίως ναό.
Η μεγάλη δυσκολία της αποκατάστασης
Οι εργασίες καθαρισμού πραγματοποιούνται σταδιακά, καθώς οποιαδήποτε απότομη απομάκρυνση υλικών μπορεί να διαταράξει την ισορροπία μιας ήδη ευάλωτης κατασκευής. Απαιτούνται συνεχείς μετρήσεις υγρασίας, γεωτεχνικοί έλεγχοι, τρισδιάστατες αποτυπώσεις και παρακολούθηση πιθανών μετακινήσεων.
Η αποκατάσταση της Αγίας Σοφίας βρίσκεται ήδη σε ιδιαίτερα απαιτητική φάση. Οι επεμβάσεις στον τρούλο και στα υπόλοιπα δομικά στοιχεία σχεδιάζονται με βασικό κριτήριο την αντισεισμική προστασία, χωρίς να διακοπεί πλήρως η λειτουργία του μνημείου.
Ο Μεχμέτ Νουρί Ερσόι άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ορισμένα ασφαλή υπόγεια τμήματα να γίνουν μελλοντικά επισκέψιμα. Αυτό, όμως, θα εξαρτηθεί από τη στατική τους κατάσταση, τον αερισμό, την υγρασία, τις εξόδους διαφυγής και τη δυνατότητα προστασίας των αρχαιολογικών καταλοίπων.
Εάν το σχέδιο υλοποιηθεί, οι επισκέπτες θα αποκτήσουν πρόσβαση σε μία άγνωστη πλευρά της Αγίας Σοφίας. Ταυτόχρονα, οι υπόγειες έρευνες μπορεί να προσφέρουν πολύτιμες απαντήσεις για τον τρόπο κατασκευής, την υδροδότηση και τη μακραίωνη ιστορία ενός από τα σημαντικότερα μνημεία της Ορθοδοξίας και της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy:
“Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nde yaklaşık 9 kilometreye kadar uzanan tünel ağından söz ediliyor.”
“Çalışmalar tamamlandıktan sonra ziyarete açılmasını değerlendirebiliriz.” https://t.co/wpaukpwEeu
— Anlık (@anlikhaberin) September 17, 2026
