ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΝΕΑ: Νέα επενδυτική ευκαιρία διαμορφώνεται για χιλιάδες παραγωγούς μέσα από τα νέα Σχέδια Βελτίωσης, καθώς τα αγροβολταϊκά συστήματα μπαίνουν δυναμικά στο κάδρο των επιλέξιμων επενδύσεων, με ποσοστό ενίσχυσης που μπορεί να φθάσει έως και το 70%.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
News: Πρόκειται για μία τεχνολογία που επιτρέπει την ταυτόχρονη παραγωγή αγροτικών προϊόντων και ηλεκτρικής ενέργειας στο ίδιο αγροτεμάχιο, δημιουργώντας ένα μοντέλο «διπλής χρήσης» της γης, το οποίο μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντικό για εκμεταλλεύσεις που αντιμετωπίζουν υψηλό ενεργειακό κόστος, λειψυδρία και έντονη κλιματική πίεση.
Ανώτατο υπηρεσιακό στέλεχος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, μιλώντας στο ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ, επισημαίνει ότι το ενδιαφέρον των παραγωγών είναι ήδη αυξημένο, όμως η επένδυση δεν είναι απλή και απαιτεί συνδυασμό γεωπονικής, τεχνικής και οικονομικής μελέτης.
Πώς λειτουργούν τα αγροβολταϊκά
Σε αντίθεση με τα συμβατικά φωτοβολταϊκά πάρκα, όπου συνήθως η γεωργική δραστηριότητα περιορίζεται ή σταματά, στα αγροβολταϊκά η καλλιέργεια συνεχίζεται κανονικά κάτω ή ανάμεσα από τα φωτοβολταϊκά πάνελ.
Οι εγκαταστάσεις μπορούν να γίνουν με υπερυψωμένες βάσεις, με πάνελ τοποθετημένα ανάμεσα στις σειρές των φυτών ή ακόμη και με κάθετες κατασκευές που λειτουργούν παράλληλα ως ανεμοφράκτες.
Η φιλοσοφία είναι ξεκάθαρη: ο ίδιος παραγωγικός χώρος να αποδίδει τόσο γεωργικό προϊόν όσο και ηλεκτρική ενέργεια.
Στις περιπτώσεις υπερυψωμένων συστημάτων, τα πάνελ τοποθετούνται σε τέτοιο ύψος ώστε να επιτρέπεται η διέλευση μηχανημάτων και η εκτέλεση των καλλιεργητικών εργασιών χωρίς να εγκαταλείπεται η παραγωγική χρήση της γης.
Η ενίσχυση 70% αλλάζει την οικονομία της επένδυσης
Το βασικό στοιχείο που αλλάζει την εικόνα είναι η δυνατότητα υψηλής επιδότησης μέσω των νέων Σχεδίων Βελτίωσης.
Η ενίσχυση που μπορεί να φθάσει έως το 70% της επιλέξιμης επένδυσης μειώνει σημαντικά το απαιτούμενο ίδιο κεφάλαιο, ειδικά σε ένα είδος εγκατάστασης που είναι σαφώς ακριβότερο από ένα απλό φωτοβολταϊκό πάρκο.
Οι ειδικές μεταλλικές κατασκευές, τα μεγαλύτερα ύψη, οι αποστάσεις μεταξύ των πάνελ, η ανάγκη προσαρμογής στα γεωργικά μηχανήματα και τα συστήματα παρακολούθησης αυξάνουν το αρχικό κόστος.
Για τον λόγο αυτό, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση μπορεί να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για να καταστεί μία τέτοια επένδυση βιώσιμη.
Οι παραγωγοί θα πρέπει να παρακολουθούν στενά τόσο τις ανακοινώσεις του ΥΠΑΑΤ όσο και τις διαδικασίες που αφορούν την ηλεκτρική σύνδεση μέσω του ΔΕΔΔΗΕ, καθώς η ύπαρξη διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την υλοποίηση ενός έργου.
Η σκιά μπορεί να λειτουργήσει υπέρ της παραγωγής
Το εντυπωσιακότερο στοιχείο των αγροβολταϊκών είναι ότι η σκίαση, η οποία σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται αρνητική για μία καλλιέργεια, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να λειτουργήσει θετικά.
Η μερική σκίαση περιορίζει την υπερβολική ηλιακή ακτινοβολία κατά τις πιο θερμές ώρες της ημέρας και μειώνει τη θερμική καταπόνηση των φυτών.
Σε συνθήκες καύσωνα, πολλά φυτά κλείνουν τα στόματά τους για να μειώσουν την απώλεια νερού, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η φωτοσύνθεση και να περιορίζεται η ανάπτυξη.
Η ελεγχόμενη σκίαση μπορεί να σταθεροποιήσει το μικροκλίμα και να βοηθήσει το φυτό να διατηρήσει καλύτερη φυσιολογική λειτουργία.
Σε πειραματικές εφαρμογές που έχουν καταγραφεί διεθνώς, ορισμένες καλλιέργειες παρουσίασαν σημαντική αύξηση παραγωγής, ενώ σε άλλες βελτιώθηκε αισθητά η αποδοτικότητα χρήσης νερού.
Λιγότερη θερμική καταπόνηση και μεγαλύτερη αντοχή
Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα των αγροβολταϊκών είναι η δυνατότητα περιορισμού των ακραίων θερμοκρασιών μέσα στο χωράφι.
Η σκιά των πάνελ μειώνει την απευθείας ακτινοβολία στο έδαφος και στα φυτά, με αποτέλεσμα χαμηλότερες θερμοκρασιακές αιχμές.
Ακόμη και μία μικρή πτώση της θερμοκρασίας μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη σε περιόδους παρατεταμένου καύσωνα.
Για τη μεσογειακή γεωργία, όπου τα επεισόδια υψηλών θερμοκρασιών γίνονται συχνότερα και μεγαλύτερης διάρκειας, αυτή η παράμετρος αποκτά ιδιαίτερη αξία.
Κέρδος και από την εξοικονόμηση νερού
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η επίδραση των αγροβολταϊκών στις ανάγκες άρδευσης.
Η σκίαση μειώνει την εξάτμιση από το έδαφος και περιορίζει τη διαπνοή των φυτών, ενώ το πιο ήπιο μικροκλίμα βοηθά στη συγκράτηση της υγρασίας.
Σε συγκεκριμένες πειραματικές εφαρμογές έχει καταγραφεί μείωση των αναγκών άρδευσης ακόμη και κατά περίπου 20%.
Το στοιχείο αυτό έχει μεγάλη σημασία για περιοχές όπως η Θεσσαλία, η Κεντρική Μακεδονία και άλλες ζώνες όπου η διαθεσιμότητα νερού αποτελεί πλέον βασικό περιοριστικό παράγοντα.
Τα πάνελ μπορούν να λειτουργήσουν και ως ανεμοφράκτες
Τα κάθετα αγροβολταϊκά συστήματα παρουσιάζουν ακόμη ένα πλεονέκτημα.
Μπορούν να λειτουργήσουν ως ανεμοφράκτες, περιορίζοντας την ένταση του ανέμου μέσα στο αγροτεμάχιο.
Αυτό μπορεί να συμβάλει στη μείωση της διάβρωσης, στη διατήρηση μεγαλύτερης εδαφικής υγρασίας και στην προστασία ευαίσθητων καλλιεργειών.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η μειωμένη κυκλοφορία αέρα δεν είναι πάντοτε θετική. Σε περιοχές με υψηλή υγρασία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μυκητολογικών προσβολών.
Δεν κάνουν όλα τα χωράφια για αγροβολταϊκά
Το ανώτατο υπηρεσιακό στέλεχος του ΥΠΑΑΤ που μίλησε στο ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ τονίζει ότι δεν υπάρχει ένα ενιαίο μοντέλο για όλες τις εκμεταλλεύσεις.
Η απόφαση εξαρτάται από το είδος της καλλιέργειας, την ένταση της ηλιοφάνειας, το ύψος των φυτών, τη μορφολογία του χωραφιού, τον μηχανολογικό εξοπλισμό και το αρδευτικό σύστημα.
Καλλιέργειες που χρειάζονται πολύ έντονο φως μπορεί να εμφανίσουν απώλειες εάν η σκίαση είναι υπερβολική.
Αντίθετα, καλλιέργειες που υποφέρουν από υψηλές θερμοκρασίες και έντονη ακτινοβολία μπορεί να ωφεληθούν σημαντικά.
Κινόα, τσία και καμελίνα στο νέο αγροτικό μοντέλο
Παράλληλα με τα αγροβολταϊκά, αυξάνεται το ενδιαφέρον για νέες καλλιέργειες που μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά μέσα από την αμειψισπορά.
Η κινόα, η τσία και η καμελίνα αποτελούν τρεις από τις πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις.
Η κινόα έχει ήδη δοκιμαστεί σε περιοχές της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας και της Θράκης και χαρακτηρίζεται από σχετικά περιορισμένες ανάγκες σε νερό.
Οι αποδόσεις μπορούν να κυμανθούν περίπου από 200 έως 350 κιλά ανά στρέμμα, ενώ οι τιμές παραγωγού μπορούν να κινηθούν σε υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με πολλές συμβατικές αροτραίες καλλιέργειες, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει οργανωμένη εμπορική διάθεση.
Η τσία αποτελεί περισσότερο εξειδικευμένη αγορά. Οι τιμές είναι υψηλότερες, αλλά η καλλιέργεια απαιτεί εξασφαλισμένα συμβόλαια και σταθερό κανάλι διάθεσης.
Η καμελίνα, από την άλλη πλευρά, θεωρείται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα λόγω των περιορισμένων απαιτήσεων εισροών και της αξιοποίησής της τόσο στη βιομηχανία τροφίμων όσο και στην παραγωγή φυτικών ελαίων και βιοκαυσίμων.
Η αμειψισπορά επιστρέφει δυναμικά
Οι νέες καλλιέργειες δεν έρχονται απαραίτητα να αντικαταστήσουν το βαμβάκι, το σκληρό σιτάρι, το καλαμπόκι ή τον ηλίανθο.
Μπορούν όμως να λειτουργήσουν ως μέρος ενός πιο ευέλικτου συστήματος αμειψισποράς.
Η εναλλαγή καλλιεργειών βοηθά στη βελτίωση της δομής του εδάφους, στον περιορισμό παθογόνων και ζιζανίων και στη μείωση της εξάρτησης από φυτοπροστατευτικά προϊόντα.
Ταυτόχρονα μπορεί να δημιουργήσει νέες πηγές εισοδήματος για τον παραγωγό.
Η επιδότηση δεν αρκεί από μόνη της
Η μεγάλη παγίδα είναι να αντιμετωπιστούν τα αγροβολταϊκά αποκλειστικά ως μία ευκαιρία επιδότησης.
Η επένδυση πρέπει να έχει πραγματικό οικονομικό και αγρονομικό νόημα.
Ο παραγωγός χρειάζεται να γνωρίζει το κόστος εγκατάστασης, το αναμενόμενο ενεργειακό όφελος, τις πιθανές επιδράσεις στη σοδειά, τις ανάγκες συντήρησης, το κόστος ασφάλισης και τη δυνατότητα σύνδεσης στο δίκτυο.
Παράλληλα πρέπει να εξεταστεί η πρόσβαση στα εργαλεία της νέας ΚΑΠ και στις χρηματοδοτικές δυνατότητες που διαχειρίζεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε συνεργασία με τις εθνικές αρχές.
Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας
Η γεωργία των επόμενων ετών φαίνεται ότι θα πρέπει να παράγει περισσότερη αξία με λιγότερο νερό, χαμηλότερη ενεργειακή κατανάλωση και μεγαλύτερη αντοχή στις ακραίες θερμοκρασίες.
Τα αγροβολταϊκά μπορούν να αποτελέσουν ένα από τα εργαλεία αυτής της μετάβασης.
Το στοίχημα είναι να μη μετατραπεί η αγροτική γη σε καθαρά ενεργειακή έκταση, αλλά να παραμείνει πραγματικά παραγωγική.
Εφόσον ο σχεδιασμός γίνει σωστά, η ίδια γη μπορεί να παράγει δύο προϊόντα: αγροτική σοδειά και ηλεκτρική ενέργεια.
Και αυτό ακριβώς είναι το στοιχείο που μπορεί να μετατρέψει τα αγροβολταϊκά από μία απλή ενεργειακή επένδυση σε ένα από τα πιο ενδιαφέροντα εργαλεία αναδιάρθρωσης της ελληνικής γεωργίας.
