ΙΡΑΝ–ΗΠΑ: Νέο μέτωπο αντιπαράθεσης ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη ανοίγει η κατηγορηματική διάψευση του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών ότι βρίσκονται σε εξέλιξη απευθείας διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις δηλώσεις του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος υποστήριξε ότι οι δύο πλευρές επιστρέφουν στο τραπέζι του διαλόγου.
Ο εκπρόσωπος της ιρανικής διπλωματίας, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, ξεκαθάρισε ότι οι επαφές που πραγματοποιούνται αυτή την περίοδο αφορούν αποκλειστικά το Ομάν και τις τεχνικές διευθετήσεις για την ασφαλή διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ. Η Τεχεράνη επιχειρεί με αυτόν τον τρόπο να διαχωρίσει τις συζητήσεις για τη ναυσιπλοΐα από μια ευρύτερη πολιτική ή στρατηγική διαπραγμάτευση με την Ουάσινγκτον.
Η διάψευση δείχνει ότι, παρά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης, οι δύο πλευρές εξακολουθούν να παρουσιάζουν εντελώς διαφορετική εικόνα για το τι συζητείται και υπό ποιους όρους.
Το Ομάν στον ρόλο του διαμεσολαβητή
Το Ομάν έχει αναδειχθεί σε βασικό δίαυλο επικοινωνίας ανάμεσα στο Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τις χώρες του Κόλπου. Τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2026 η Μασκάτ ανακοίνωσε σειρά επαφών με την Τεχεράνη για την ελεύθερη και ασφαλή ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Ιράν και Ομάν είχαν δηλώσει στις 23 Ιουνίου ότι δεσμεύονται για την ασφαλή διέλευση των πλοίων, με βάση το Διεθνές Δίκαιο, υπογραμμίζοντας παράλληλα τα κυριαρχικά τους δικαιώματα στα χωρικά ύδατα της περιοχής. Το Ομάν συνεργάστηκε επίσης με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό για τη δημιουργία προσωρινού θαλάσσιου διαδρόμου.
Ωστόσο, ο Μπαγαΐ υποστήριξε ότι μια τεχνική συμφωνία με το Ομάν δεν αρκεί για την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών. Κατά την ιρανική θέση, η κρίση δεν προκαλείται από κάποια διαφορά μεταξύ Τεχεράνης και Μασκάτ, αλλά από τις αμερικανικές και ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Η δήλωση αυτή αποτελεί σαφές μήνυμα ότι το Ιράν αντιμετωπίζει τα Στενά ως ισχυρό διαπραγματευτικό και στρατηγικό όπλο.#
Ο πόλεμος που άρχισε τον Φεβρουάριο
Η νέα φάση του πολέμου άρχισε στις 28 Φεβρουαρίου 2026, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες, σε συνεργασία με το Ισραήλ, ξεκίνησαν εκτεταμένες στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν. Η αμερικανική πλευρά παρουσίασε τις επιθέσεις ως αναγκαία ενέργεια για την καταστροφή πυραυλικών δυνατοτήτων, τον περιορισμό του ιρανικού Πολεμικού Ναυτικού και την αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου.
Ο ΟΗΕ είχε προειδοποιήσει από την πρώτη ημέρα ότι οι μαζικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ μπορούσαν να οδηγήσουν σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση, με σοβαρές συνέπειες για τους αμάχους και τη σταθερότητα ολόκληρης της Μέσης Ανατολής.
Η Τεχεράνη απάντησε στρατιωτικά, ενώ η κρίση επεκτάθηκε στον Περσικό Κόλπο και επηρέασε τη ναυσιπλοΐα, τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και τις αμερικανικές υποδομές στην περιοχή. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ καταδίκασε επιθέσεις του Ιράν εναντίον χωρών όπως το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ, το Ομάν, το Κατάρ, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ιορδανία.
Οι επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις
Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσαν οι επιθέσεις κοντά ή μέσα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν. Στη διάρκεια του Μαρτίου, το Νατάνζ δέχθηκε επανειλημμένα αεροπορικά και πυραυλικά πλήγματα, σύμφωνα με αναφορές που διαβιβάστηκαν στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας.
Στις 24 και 27 Μαρτίου αναφέρθηκαν επίσης πλήγματα στις εγκαταστάσεις του πυρηνικού σταθμού Μπουσέρ. Αν και αρχικά δεν καταγράφηκαν σοβαρές ζημιές, οι ιρανικές αρχές προειδοποίησαν ότι ένα ισχυρό πλήγμα σε ενεργό πυρηνικό σταθμό θα μπορούσε να προκαλέσει καταστροφή με συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα της χώρας. (IAEA News)
Οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι ο βασικός στόχος των στρατιωτικών επιχειρήσεων είναι να αποτραπεί οριστικά η απόκτηση πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη. Το Ιράν, από την πλευρά του, καταγγέλλει παραβίαση της κυριαρχίας του και επιμένει ότι οι πυρηνικές δραστηριότητές του έχουν ειρηνικό χαρακτήρα.
Το μεγάλο όπλο των Στενών του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το κρισιμότερο οικονομικό σημείο της σύγκρουσης. Από τη θαλάσσια δίοδο περνούσαν, πριν από τις σοβαρές διαταραχές, περισσότερα από 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων ημερησίως.
Το πρώτο τρίμηνο του 2026 οι συνολικές ροές μειώθηκαν στα 14,6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, καθώς οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, οι επιθέσεις σε πλοία και το υψηλό κόστος της πολεμικής ασφάλισης περιόρισαν δραματικά την κίνηση. (Υπηρεσία Ενημέρωσης Ενέργειας ΗΠΑ)
Η αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών εκτίμησε ότι οι διαταραχές ανάγκασαν χώρες όπως το Ιράκ, η Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ και το Μπαχρέιν να περιορίσουν σημαντικά την παραγωγή τους. Η σταδιακή αποκατάσταση της κυκλοφορίας οδήγησε σε υποχώρηση των προβλέψεων για την τιμή του πετρελαίου, χωρίς όμως να έχει εξαλειφθεί ο κίνδυνος νέας ανόδου. (Υπηρεσία Ενημέρωσης Ενέργειας ΗΠΑ)
Τι εκτιμούν αναλυτές σε ΗΠΑ και Ισραήλ
Στρατηγικοί αναλυτές στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ισραήλ εκτιμούν ότι η δημόσια διάψευση της Τεχεράνης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν υπάρχουν παρασκηνιακές επαφές. Στη διεθνή διπλωματία είναι συνηθισμένο να πραγματοποιούνται έμμεσες συνομιλίες μέσω τρίτων χωρών, ακόμη και όταν οι εμπλεκόμενες πλευρές αρνούνται την ύπαρξη επίσημης διαπραγμάτευσης.
Η αμερικανική ανάγνωση είναι ότι το Ιράν προσπαθεί να κερδίσει χρόνο, να εξασφαλίσει ελάφρυνση της στρατιωτικής πίεσης και να διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών ως διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Στο Ισραήλ, αντίθετα, επικρατεί μεγαλύτερη δυσπιστία απέναντι σε οποιαδήποτε προσωρινή συμφωνία. Αναλυτές θεωρούν ότι μια εκεχειρία χωρίς αυστηρό μηχανισμό ελέγχου του πυρηνικού και πυραυλικού προγράμματος θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να ανασυγκροτήσει τις δυνατότητές της.
Οι παραπάνω εκτιμήσεις βασίζονται σε δημόσιες στρατηγικές αναλύσεις και επίσημες τοποθετήσεις· δεν αποδίδονται σε κατονομασμένους συνομιλητές του vimaorthodoxias.gr.
Πόλεμος δηλώσεων και εύθραυστη εκεχειρία
Παρά τις ανακοινώσεις για συμφωνία και εκεχειρία τον Ιούνιο, η κατάσταση παρέμεινε εξαιρετικά εύθραυστη. Στις 2 Ιουλίου ο ΟΗΕ κάλεσε όλες τις πλευρές να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση, σημειώνοντας ότι ο Τραμπ είχε προειδοποιήσει για νέα στρατιωτική κλιμάκωση σε περίπτωση που το Ιράν δεν τηρούσε τους όρους της συμφωνίας.
Η σημερινή αντιπαράθεση για το αν υπάρχουν ή όχι διαπραγματεύσεις επιβεβαιώνει ότι ο πόλεμος έχει περάσει σε μια σύνθετη φάση: οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, η ενεργειακή ασφάλεια, το πυρηνικό πρόγραμμα και η διπλωματία εξελίσσονται ταυτόχρονα.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να εμφανιστεί ότι δεν διαπραγματεύεται υπό πίεση. Ο Τραμπ, από την άλλη πλευρά, θέλει να παρουσιάσει την αμερικανική στρατηγική ως δύναμη που υποχρεώνει το Ιράν να επιστρέψει στον διάλογο. Αν δεν γεφυρωθεί σύντομα αυτή η απόσταση, μια νέα αναζωπύρωση του πολέμου παραμένει απολύτως πιθανή.
