ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΝΕΑ: Ανατροπές στις αγροτικές επιδοτήσεις, αυστηρές διασταυρώσεις Ε9, Κτηματολογίου και ΟΣΔΕ και νέο μοντέλο στήριξης μετά το 2027 – Ποιοι παραγωγοί κινδυνεύουν να χάσουν χρήματα
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
News: Η ολοκλήρωση της εσωτερικής σύγκλισης των δικαιωμάτων, η ανάγκη επαναχάραξης των αγρονομικών περιφερειών και η σύνδεση των δηλώσεων ΟΣΔΕ με το νέο ψηφιακό περιουσιολόγιο διαμορφώνουν ένα εντελώς διαφορετικό τοπίο για τις αγροτικές ενισχύσεις. Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει ήδη εντάξει στον σχεδιασμό της περιόδου 2023-2027 τη σταδιακή εξάλειψη των διαφορών που προέρχονται από τα ιστορικά δικαιώματα, ενώ το 2026 αποτελεί κομβικό έτος για την ολοκλήρωση της εσωτερικής σύγκλισης.
Η αλλαγή σημαίνει ότι περιορίζονται οι μεγάλες αποκλίσεις στην αξία των δικαιωμάτων που δημιουργήθηκαν με βάση την παραγωγική εικόνα προηγούμενων δεκαετιών. Παραγωγοί με όμοιες εκτάσεις και παρόμοια δραστηριότητα θα πρέπει να προσεγγίζουν κοινότερες μοναδιαίες αξίες μέσα στην ίδια αγρονομική περιφέρεια.
Αυτό δεν συνεπάγεται ότι κάθε αγρότης θα λάβει ακριβώς το ίδιο ποσό, καθώς στην τελική πληρωμή εξακολουθούν να παρεμβαίνουν η επιλέξιμη έκταση, η αναδιανεμητική ενίσχυση, τα οικολογικά σχήματα, οι συνδεδεμένες ενισχύσεις και οι επιμέρους διοικητικοί και επιτόπιοι έλεγχοι.
Νέα συζήτηση για τις τρεις περιφέρειες
Το επόμενο μεγάλο ζήτημα είναι η περιφερειοποίηση. Από το 2015 η ελληνική γεωργική γη διακρίνεται σε αρόσιμες εκτάσεις, μόνιμες καλλιέργειες και βοσκοτόπους. Έπειτα από περισσότερο από μία δεκαετία, η πραγματική παραγωγική εικόνα έχει αλλάξει αισθητά.
Εκτάσεις μετατράπηκαν από αροτραίες σε δενδρώδεις, νέες καλλιέργειες αναπτύχθηκαν, ενώ σε αρκετές περιοχές μειώθηκε ή μεταβλήθηκε το ζωικό κεφάλαιο. Η αναθεώρηση των τριών περιφερειών θεωρείται κρίσιμη, επειδή επηρεάζει άμεσα τη μοναδιαία αξία της βασικής στήριξης.
Μια παρωχημένη ταξινόμηση μπορεί να δημιουργεί στρεβλώσεις, να μεταφέρει πόρους σε εκτάσεις που δεν αντανακλούν πλέον την πραγματική παραγωγή και να δυσκολεύει τη δίκαιη κατανομή των βοσκοτόπων.
Για τον λόγο αυτό ζητείται επικαιροποίηση των χαρτογραφικών και κτηνοτροφικών δεδομένων πριν οριστικοποιηθεί η ελληνική θέση για τη νέα ΚΑΠ.
Τι αλλάζει μετά το 2027
Στο ευρωπαϊκό επίπεδο, η συζήτηση για την ΚΑΠ μετά το 2027 στρέφεται σε πιο στοχευμένη εισοδηματική στήριξη, με προτεραιότητα στους ενεργούς, μικρούς, μεσαίους και νέους αγρότες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει παρουσιάσει πλαίσιο στο οποίο η γεωργική χρηματοδότηση συνδέεται περισσότερο με εθνικά και περιφερειακά σχέδια, ενώ προβλέπεται προστατευμένος προϋπολογισμός για εισοδηματική στήριξη και αντιμετώπιση κρίσεων.
Το μοντέλο των παραδοσιακών δικαιωμάτων αναμένεται να υποχωρήσει υπέρ πληρωμών που θα βασίζονται περισσότερο στην επιλέξιμη έκταση, σε κατ’ αποκοπή ποσά και σε κριτήρια αναδιανομής.
Για τις πολύ μεγάλες εκμεταλλεύσεις εξετάζονται φθίνουσες ενισχύσεις, ώστε το ποσό ανά εκτάριο να μειώνεται σταδιακά και περισσότεροι πόροι να κατευθύνονται σε μικρότερες μονάδες και νεοεισερχόμενους.
Οι παραγωγοί που στο παρελθόν διατηρούσαν υψηλής αξίας ιστορικά δικαιώματα σε περιορισμένη έκταση είναι εκείνοι που κινδυνεύουν περισσότερο να δουν απώλειες. Αντίθετα, εκμεταλλεύσεις με πραγματική παραγωγή, επαρκή έκταση και χαμηλές παλαιές αξίες ενδέχεται να ωφεληθούν από τη σύγκλιση και την αναδιανομή.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες που εφαρμόζουν σύστημα διαφοροποιημένων δικαιωμάτων και έχουν δεσμευτεί να προχωρήσουν σε πλήρη εσωτερική σύγκλιση εντός των περιφερειών το 2026.
ΜΙΔΑ, Ε9, Κτηματολόγιο και ΟΣΔΕ
Στο μέσο αυτών των αλλαγών βρίσκεται το Μητρώο Ιδιοκτησίας και Διαχείρισης Ακινήτων. Το νέο σύστημα σχεδιάζεται να διασταυρώνει στοιχεία από το Ε9, το Κτηματολόγιο και τις δηλώσεις ΟΣΔΕ, με πρώτη προτεραιότητα τα αγροτεμάχια.
Μέσω της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων θα επιδιωχθεί η ταύτιση ιδιοκτησίας, μίσθωσης, επιφάνειας και γεωγραφικών χαρακτηριστικών κάθε δηλωμένης έκτασης.
Η μετάθεση της πρώτης φάσης λειτουργίας του ΜΙΔΑ για το διάστημα Αυγούστου-Οκτωβρίου 2026 δημιουργεί ανησυχία για το χρονοδιάγραμμα του ΟΣΔΕ.
Εφόσον η υποβολή δηλώσεων καθυστερήσει, θα συμπιεστεί ο χρόνος για διορθώσεις, ελέγχους ΑΤΑΚ, ΚΑΕΚ και μισθωτηρίων, αλλά και για την εκκαθάριση της προκαταβολής της βασικής ενίσχυσης.
Το αρχικό σενάριο προέβλεπε προκαταβολή τον Οκτώβριο για όσους ολοκλήρωναν έγκαιρα τη δήλωσή τους και μεταγενέστερη πληρωμή για φακέλους που θα οριστικοποιούνταν αργότερα.
Η καθυστέρηση του ΜΙΔΑ καθιστά πιθανή την αναθεώρηση αυτού του μοντέλου, χωρίς όμως να υπάρχει ακόμη οριστική επίσημη ανακοίνωση για νέα ημερομηνία πληρωμής.
Μεταβιβάσεις και εθνικό απόθεμα
Παρά την ολοκλήρωση της σύγκλισης, οι μεταβιβάσεις δικαιωμάτων εξακολουθούν να έχουν πρακτική σημασία κατά το 2026 και αναμένεται να επιτραπούν μετά την ενεργοποίηση της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης.
Οι παραγωγοί, ωστόσο, πρέπει να αποφεύγουν συμφωνίες που βασίζονται αποκλειστικά στις παλαιές αξίες, επειδή το σύστημα μετά το 2027 μπορεί να μην αναγνωρίζει την ίδια οικονομική υπεραξία στα δικαιώματα.
Παράλληλα, μέρος των διαθέσιμων πόρων αναμένεται να κατευθυνθεί σε παρεμβάσεις γενεακής ανανέωσης, εγκατάστασης νέων γεωργών και ενίσχυσης μικρομεσαίων εκμεταλλεύσεων.
Η ακριβής αρχιτεκτονική, η σχέση των σημερινών δύο πυλώνων με τα ευρύτερα ευρωπαϊκά ταμεία και τα κριτήρια του επαγγελματία γεωργού παραμένουν αντικείμενο ευρωπαϊκής διαπραγμάτευσης. Επομένως, οι σχετικές προτάσεις δεν πρέπει ακόμη να αντιμετωπίζονται ως τελικές αποφάσεις.
Τι πρέπει να προσέξουν οι παραγωγοί
Οι αγρότες χρειάζεται να ελέγξουν από τώρα εάν τα στοιχεία των αγροτεμαχίων τους συμφωνούν στο Ε9, στο Κτηματολόγιο, στα ηλεκτρονικά μισθωτήρια και στις προηγούμενες δηλώσεις ΟΣΔΕ.
Διαφορές στην επιφάνεια, λανθασμένοι ΑΤΑΚ, ελλιπή συμβόλαια ή μη ενημερωμένες μεταβολές χρήσης μπορούν να οδηγήσουν σε μπλοκάρισμα, περικοπές ή μεταφορά της πληρωμής.
Το 2026 δεν αποτελεί απλώς ακόμη μία χρονιά δηλώσεων. Είναι το σημείο μετάβασης από τα ιστορικά δικαιώματα σε ένα αυστηρότερο, περισσότερο διασταυρωμένο σύστημα.
Η επιτυχία της αλλαγής θα κριθεί από το αν η νέα περιφερειοποίηση, το ΜΙΔΑ και η ανακατανομή των πόρων εφαρμοστούν χωρίς να δημιουργήσουν νέες αδικίες και χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο τη ρευστότητα των πραγματικών παραγωγών.
Καθοριστικές θα είναι σήμερα οι εθνικές επιλογές, οι τεχνικές προσαρμογές και η δυνατότητα προστασίας της παραγωγικής γεωργίας σε κάθε περιοχή της χώρας.
