Ξάνθη: Ο ιστορικός χώρος λατρείας στη Β. Ελλάδα έχει πλούσια παράδοση και ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, προσελκύει επισκέπτες και διατηρεί ζωντανή την πνευματική και πολιτιστική κληρονομιά αιώνων. Ξεχωρίζει η εικόνα της Παναγίας του 14ου αι.
Από τον ΣΩΤΗΡΗ ΛΕΤΣΙΟ
Ο μοναδικός ενοριακός ναός στην Ελλάδα, που είναι αφιερωμένος στον Ακάθιστο Ύμνο βρίσκεται στην Ξάνθη, στα γραφικά σοκάκια της παλιάς πόλης και στην ομώνυμη συνοικία του Ακάθιστου Ύμνου. «Ο ναός λόγω της θέσης του προσφέρει μια εντυπωσιακή θέα προς την πόλη της Ξάνθης και προσελκύει μεγάλο αριθμό πιστών από όλες τις ενορίες» τονίζει μιλώντας στην «Ορθόδοξη Αλήθεια» ο π. Θεολόγος Παπαϊωάννου εφημέριος του ναού επί 26 συναπτά έτη και προσθέτει τις εξής πληροφορίες: «Βρίσκεται σε άριστη κατάσταση και δεν αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα. Είναι ανοικτός καθημερινά τόσο τις πρωινές όσο και τις απογευματινές ώρες. Το ξύλινο τέμπλο, που ανάγεται στο 1860, και οι παλαιοί κρυστάλλινοι πολυέλαιοι που στολίζουν το ναό προσδίδουν σε αυτόν μια ξεχωριστή ομορφιά. Μεγάλης ιστορικής αξίας είναι η ιερή εικόνα της Παναγίας της Βρεφοκρατούσας που φιλοτεχνήθηκε τον 14ο αιώνα και κοσμεί το εσωτερικό του ναού. Οι δε εικόνες του τέμπλου χρονολογούνται από το 1870 και φτιάχτηκαν στην Κωνσταντινούπολη».
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν διασωθεί η ανέγερση του ναού τεκμηριώνεται από δύο εντοιχισμένες επιγραφές: Σε αυτή που υπάρχει στη νοτιοδυτική πλευρά αναγράφεται η χρονολογία 1860, ενώ στην δεύτερη που είναι τοποθετημένη στον δυτικό τοίχο αναγράφεται η ημερομηνία 1861. Είναι επίσης γνωστό ότι στη θέση του σημερινού ναού υπήρχε παλαιότερος, ο οποίος είχε καταρρεύσει εξ΄αιτίας του σεισμού που είχε σημειωθεί το 1829. Οι εργασίες ανοικοδόμησης ξεκίνησαν επί Μητροπολίτη Πανάρετου(1858–1861). Χτίστηκε σε μια εποχή κατά την οποία δρομολογούνταν ριζικές αλλαγές, καθώς στο β’ μισό του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα το διοικητικό κέντρο της περιοχής μεταφέρθηκε από τη Γενισέα στην Ξάνθη και συγχρόνως άρχισε να αυξάνεται η παραγωγή και το εμπόριο καπνού. Ο ναός υπέστη σοβαρές ζημιές λόγω μιας πυρκαγιάς που ξέσπασε το 1912, ενώ μέχρι το 1906 ο ναός ήταν αφιερωμένος στην Παναγία την Γοργοεπήκοο. Τι ακριβώς μεσολάβησε και ποια γεγονότα προηγήθηκαν και είχαν ως αποτέλεσμα την αλλαγή ονομασίας του ναού, αυτό δυστυχώς δεν έχει γίνει έως σήμερα γνωστό. Έχει υποστηριχθεί ότι ο ναός αφιερώθηκε στον Ακάθιστο Ύμνο μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους και την απελευθέρωση της πόλης-χωρίς ωστόσο να συνοδεύεται η άποψη αυτή με επίσημη τεκμηρίωση. Και αυτό επειδή τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής μετά την αποχώρησή τους κατά το τέλος του Β΄Παγκόσμιου Πόλεμου κατέστρεψαν όλα τα αρχεία, ενώ απέσπασαν και κάποια από τα ιερά κειμήλια του ναού.
Σε περίοπτη θέση εντός του ναού έχει τοποθετηθεί η εικόνα της Παναγίας της Μεγαλομήτορος. Ιδιαίτερη αναφορά θα πρέπει όμως να γίνει για την εικόνα της Θεοτόκου της Βρεφοκρατούσας, την οποία οι πιστοί κατάφεραν να απομακρύνουν με ασφάλεια από το ναό όταν ξέσπασε πυρκαγιά που ακολούθησε τον σεισμό του 1829. Οι επισκέπτες μπορούν να προσευχηθούν και να προσκυνήσουν την συγκεκριμένη εικόνα, η οποία σήμερα είναι πλαισιωμένη από ένα ξυλόγλυπτο προσκυνητάρι που βρίσκεται στην αριστερή πλευρά του ναού και κοντά στο σολέα. Έχει υποστηριχθεί ότι η εικόνα αυτή έχει φιλοτεχνηθεί τον 14ο αιώνα, ενώ έχει διατυπωθεί και η εκτίμηση ότι προέρχεται από τον 16ο αιώνα. Στην επιφάνεια της εν λόγω εικόνας έχουν παρατηρηθεί επιζωγραφίσεις, οι οποίες τοποθετούνται χρονικά στον 18ο αιώνα. Έως και σήμερα δεν υπάρχουν στοιχεία για τον αγιογράφο της εικόνας, αφού δεν διακρίνεται κάποια υπογραφή. Μπροστά από το τέμπλο υπάρχουν δύο μανουάλια που μοιάζουν πολύ με εκείνα που υπάρχουν στον Πανάγιο Τάφο στην Ιερουσαλήμ.
Ως προς τα αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά του ναού θα πρέπει να σημειωθεί ότι αυτός ανήκει στον τύπο της απλής τρίκλιτης βασιλικής χωρίς τρούλο, όπως οι περισσότεροι άλλωστε ναοί που ανεγείροντο την περίοδο της Τουρκοκρατίας, με ξυλόπηκτο νάρθηκα στη δυτική πλευρά και ημικυκλική αψίδα στα ανατολικά. Στο εσωτερικό του ο ναός χωρίζεται σε 3 κλίτη με 2 κιονοστοιχίες, που αποτελούνται από ξύλινους κίονες οι οποίοι διαθέτουν επίχρισμα. Όσο για την οροφή του ναού αυτή είναι ξύλινη, ενώ πάνω από τα τόξα των κιονοστοιχιών διακρίνονται δυο σειρές 6 μεταλλίων στα οποία απεικονίζονται οι μορφές των 12 Αποστόλων. Στο εσωτερικό υπάρχει επίσης γυναικωνίτης που έχει την μορφή εξώστη και είναι φτιαγμένος σε σχήμα «Π». Το καμπαναριό του ναού είναι μεταγενέστερο της κατασκευής του ναού και δεν είναι προσαρτημένο σε αυτόν, αλλά βρίσκεται κοντά στη βορειοδυτική γωνία. Πάνω από την είσοδο της αυλής υπάρχει το αρχονταρίκι του ναού. Η εικόνα της Θεοτόκου υπάρχει και πάνω από την κεντρική είσοδο του ναού μετά το νάρθηκα.
Στην περιοχή γύρω από τον ναό ζούσαν τόσο κατά τον 19ο αλλά και κατά τον 20ο αιώνα σημαντικές οικογένειες καπνεμπόρων και ευεργετών της πόλης. Πολλοί μάλιστα ήταν οι ευεργέτες οι οποίοι αφιέρωσαν εικόνες στον ναό, όπως π.χ ο Αθανάσιος Κόπανος, οι επίτροποι του ναού Μόσχος Χατζηστεργίου και Αλέξιος Ιωαννίδης, ενώ η συντεχνία των κουντουράδων (υποδηματοποιών) αφιέρωσε στον ναό, στις 8 Μαΐου 1870, την εικόνα της Αγίας Τριάδος.
*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα “Ορθόδοξη Αλήθεια”
