ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΝΕΑ: Με φόντο τις διαβουλεύσεις στις Βρυξέλλες και τις πιέσεις για αυστηρότερο ορισμό «ενεργού αγρότη», το νέο πλαίσιο της ΚΑΠ μετά το 2027 φαίνεται να αλλάζει ριζικά φιλοσοφία, όπως προκύπτει από τις κατευθύνσεις που συζητούνται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Επιτροπής και αποτυπώνονται στα εθνικά σενάρια του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
News: Η λογική της οριζόντιας ενίσχυσης «ανά στρέμμα» σταδιακά υποχωρεί, δίνοντας τη θέση της σε ένα σύστημα κατηγοριοποίησης των εκμεταλλεύσεων με βάση τη βιωσιμότητα και την πραγματική παραγωγική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με ειδικά στελέχη του ΥΠΑΑΤ που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr, «το νέο μοντέλο δεν θα επιβραβεύει απλώς την κατοχή γης, αλλά την πραγματική οικονομική λειτουργία της εκμετάλλευσης».
Οι τρεις ταχύτητες της νέας ΚΑΠ
Η βασική κατεύθυνση που διαμορφώνεται διαχωρίζει τις αγροτικές εκμεταλλεύσεις σε τρεις κατηγορίες:
Μη βιώσιμες ή οριακές μονάδες
Πρόκειται κυρίως για πολύ μικρές εκμεταλλεύσεις ή συνταξιούχους αγρότες όπου το αγροτικό εισόδημα λειτουργεί ως κοινωνικό συμπλήρωμα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η πρόταση δεν μιλά για κλασικές επιδοτήσεις, αλλά για εργαλεία κοινωνικής πολιτικής και στοχευμένα επιδόματα.
Βιώσιμες αλλά εξαρτώμενες από στήριξη
Εδώ εντάσσεται η «ραχοκοκαλιά» της ελληνικής γεωργίας: οικογενειακές εκμεταλλεύσεις με πραγματική παραγωγή, οι οποίες όμως πιέζονται από κόστος ενέργειας, λιπασμάτων και ζωοτροφών. Σε αυτές θα κατευθυνθεί το κύριο βάρος των άμεσων ενισχύσεων και των οικολογικών σχημάτων, σε συνδυασμό με τα δεδομένα του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Μεγάλες και οικονομικά ισχυρές εκμεταλλεύσεις
Για τις μεγάλες επιχειρηματικές μονάδες τίθεται ανοιχτά το ερώτημα αν δικαιολογείται συνέχιση άμεσης εισοδηματικής στήριξης. Το πιθανότερο σενάριο είναι να διατηρηθεί η επιλεξιμότητα μόνο για επενδυτικά και περιβαλλοντικά προγράμματα.
Από την Τυπική Απόδοση σε Δείκτη Πραγματικής Προσόδου
Κομβικό ρόλο στη νέα αρχιτεκτονική αναμένεται να παίξει η μετάβαση από τον δείκτη Τυπικής Απόδοσης (Standard Output) σε έναν πιο σύνθετο δείκτη που θα αποτυπώνει την καθαρή εισοδηματική ικανότητα της εκμετάλλευσης.
Η Τυπική Απόδοση αντανακλά τον θεωρητικό τζίρο με βάση στρέμματα και καλλιέργεια, αλλά δεν λαμβάνει υπόψη κόστος παραγωγής. Δύο εκμεταλλεύσεις με ίδια SO μπορεί να έχουν τελείως διαφορετικό καθαρό αποτέλεσμα.
Η πρόταση που συζητείται προβλέπει «Τυπικό Δείκτη Προσόδου», ο οποίος θα συνδέει την παραγωγική αξία με τα πραγματικά περιθώρια κέρδους ανά δραστηριότητα. Έτσι αποφεύγεται η στρεμματοκεντρική λογική που ευνοεί τις εκτατικές καλλιέργειες έναντι εντατικών μονάδων υψηλής απόδοσης.
Ο ενεργός αγρότης στο μικροσκόπιο
Η έννοια του «ενεργού αγρότη» αναμένεται να γίνει αυστηρότερη. Οι διαβουλεύσεις δείχνουν ότι δεν θα είναι εύκολο να διατηρηθεί ένα σύστημα όπου επιδοτείται κάποιος απλώς επειδή δηλώνει χωράφια.
Στελέχη του ΥΠΑΑΤ σημειώνουν ότι «η Ευρώπη πιέζει για φίλτρα που θα διαχωρίζουν τους πραγματικά παραγωγικούς από τους αγρότες του καναπέ». Το ενδεχόμενο περιορισμού ή και αποκλεισμού συνταξιούχων από την εισοδηματική στήριξη παραμένει ανοιχτό.
Πληθωρισμός και τιμαριθμική προσαρμογή
Η έκθεση που συζητείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο αναγνωρίζει ότι ο πληθωρισμός έχει διαβρώσει την αξία των επιδοτήσεων. Παρότι τα ποσά παραμένουν ονομαστικά σταθερά, η αγοραστική τους δύναμη μειώνεται.
Μία από τις προτάσεις είναι η σύνδεση των ενισχύσεων με δείκτη πληθωρισμού, ώστε να προστατεύεται το πραγματικό εισόδημα. Σε ένα περιβάλλον ενεργειακής αστάθειας και γεωπολιτικών εντάσεων, η ανθεκτικότητα των εκμεταλλεύσεων θεωρείται κρίσιμη.
Αγροτικό πετρέλαιο και αναδιανομή 160 εκατ.
Παράλληλα με τις θεσμικές αλλαγές της ΚΑΠ, τρέχουν εθνικά μέτρα. Σύμφωνα με τις κυβερνητικές δεσμεύσεις, η αναδιανομή άνω των 160 εκατ. ευρώ αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός εξαμήνου, με στοχευμένη αύξηση πριμ σε συγκεκριμένες επαγγελματικές ομάδες.
Το νέο σύστημα αγροτικού πετρελαίου στην αντλία θα βασιστεί στα στοιχεία του ΟΣΔΕ 2026, ενώ το παλαιό σύστημα τιμολογίων παραμένει μεταβατικά σε ισχύ. Οι παραγωγοί καλούνται να διασταυρώνουν τα στοιχεία μέσω του myBusinessSupport.
ΕΛΓΑ και αγροτικό ρεύμα
Στο τραπέζι βρίσκεται και η οριστική ρύθμιση για επιστροφή 100% της ασφαλιζόμενης αξίας αποζημιώσεων μέσω του ΕΛΓΑ, καθώς και η επέκταση του αγροτικού τιμολογίου ρεύματος στα 8,5 λεπτά ανά kWh.
Η δυνατότητα ένταξης περισσότερων αγροτών στο πρόγραμμα «ΓΑΙΑ» συνδέεται με συγκεκριμένους όρους ρύθμισης οφειλών και συνέπειας πληρωμών.
Η πολιτική διάσταση
Το πολιτικό κόστος ριζοσπαστικών αλλαγών παραμένει υψηλό. Κανένα κράτος-μέλος δεν επιθυμεί κοινωνικές αναταράξεις στον αγροτικό χώρο. Ωστόσο, η πίεση για στοχευμένη και δίκαιη κατανομή πόρων είναι πλέον εμφανής.
Η μετάβαση από τις οριζόντιες ενισχύσεις σε σύστημα βιωσιμότητας δεν θα είναι απλή. Απαιτεί βελτίωση δεδομένων, αξιόπιστη αποτύπωση εισοδημάτων και διασταυρώσεις σε πραγματικό χρόνο.
Τι σημαίνει για τους αγρότες
Η νέα ΚΑΠ φαίνεται να μετατοπίζει το βάρος:
• Οι μικροί θα αντιμετωπίζονται περισσότερο με κοινωνική λογική επιδόματος.
• Οι μεσαίοι παραγωγοί θα αποτελούν τον βασικό πυλώνα εισοδηματικής στήριξης.
• Οι μεγάλοι θα στρέφονται κυρίως σε επενδυτικά και περιβαλλοντικά εργαλεία.
Το τοπίο αλλάζει. Το ερώτημα δεν είναι αν θα αλλάξει, αλλά πόσο γρήγορα και με ποιες ασφαλιστικές δικλίδες για την ελληνική ύπαιθρο.
Η επόμενη διετία θα κρίνει αν η νέα ΚΑΠ θα αποτελέσει εργαλείο αναδιάρθρωσης ή εστία νέων ανισορροπιών.
