Κύπρος: Κλιμακώνεται η ένταση γύρω από τη συνοδικότητα-Η συζήτηση που έχει ανοίξει τους τελευταίους μήνες γύρω από τη λειτουργία της Εκκλησίας της Κύπρου λαμβάνει πλέον διαστάσεις σοβαρής θεσμικής κρίσης, καθώς πληθαίνουν οι φωνές που μιλούν ανοιχτά για απομάκρυνση από τη συνοδική παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Κληρικοί, θεολόγοι αλλά και παράγοντες της εκκλησιαστικής διοίκησης επισημαίνουν ότι οι πρόσφατες κινήσεις της Αρχιεπισκοπής δεν αποτελούν απλώς διοικητικές επιλογές, αλλά αγγίζουν τον πυρήνα της εκκλησιολογικής τάξης.
Σύμφωνα με εκκλησιαστικούς κύκλους, η συζήτηση περί «μετακίνησης» μητροπολίτη σε ρόλο άμεσης συνεργασίας με τον Αρχιεπίσκοπο δημιουργεί πρωτοφανές προηγούμενο, το οποίο δεν συναντάται στην πρόσφατη εκκλησιαστική πρακτική.
Ο ρόλος του Αρχιεπισκόπου και τα όρια της εξουσίας
Η Ορθόδοξη Εκκλησία, όπως τονίζουν κανονιολόγοι, λειτουργεί βάσει της αρχής της συνοδικότητας. Ο πρώτος τη τάξει δεν ενεργεί μονομερώς, αλλά σε ενότητα με τη Σύνοδο. Η υπενθύμιση του 34ου Αποστολικού Κανόνα επανέρχεται έντονα στη δημόσια συζήτηση, καθώς πολλοί θεωρούν ότι η συγκέντρωση αποφάσεων σε ένα πρόσωπο αλλοιώνει το εκκλησιαστικό ήθος.
Παράγοντες που παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις υποστηρίζουν ότι όταν:
• αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς προηγούμενη συνοδική επεξεργασία,
• ρόλοι ανατίθενται απευθείας,
• και οι ανακοινώσεις προηγούνται της θεσμικής διαδικασίας,
τότε η διοίκηση μοιάζει περισσότερο με προσωποκεντρικό μοντέλο παρά με συνοδική λειτουργία της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Ζήτημα αλλοίωσης της συνοδικής ισορροπίας
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί και το ενδεχόμενο μεταβολής της σύνθεσης της Συνόδου. Το καταστατικό πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένο αριθμό συνοδικών μελών ώστε να διασφαλίζεται η εγκυρότητα των αποφάσεων και να αποφεύγονται ισοψηφίες.
Εκκλησιαστικοί κύκλοι σημειώνουν ότι τυχόν αλλαγές που οδηγούν σε ζυγό αριθμό μελών δημιουργούν θεσμική ασάφεια και ανοίγουν παράθυρο αμφισβήτησης των αποφάσεων. Σε μια περίοδο όπου η αξιοπιστία των θεσμών δοκιμάζεται, τέτοιες κινήσεις ενδέχεται να επιτείνουν την κρίση εμπιστοσύνης.
Κρίση εμπιστοσύνης στο εκκλησιαστικό σώμα
Πέρα από τα κανονικά ζητήματα, έντονη είναι και η ηθική διάσταση. Όταν ο ίδιος θεσμός εμφανίζεται ταυτόχρονα ως ελεγκτής, κριτής και τελικός διαχειριστής των εξελίξεων, δημιουργείται κλίμα δυσπιστίας τόσο στον κλήρο όσο και στους πιστούς.
Η εικόνα μιας Εκκλησίας που απασχολεί την κοινή γνώμη κυρίως με εσωτερικές συγκρούσεις, αντί για ποιμαντικό και κοινωνικό έργο, θεωρείται ιδιαίτερα επιβαρυντική. Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι κάθε απομάκρυνση από τη συνοδικότητα οδηγεί σε βαθύτερες εσωτερικές ρωγμές.
Παρεμβάσεις και ανησυχία σε πανορθόδοξο επίπεδο
Προς το τέλος της συζήτησης, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν οι αντιδράσεις που καταγράφονται και σε ευρύτερο εκκλησιαστικό επίπεδο. Στο vimaorthodoxias.gr μίλησαν ιεράρχες της Κυπριακής Εκκλησίας, της Ελληνικής Εκκλησίας αλλά και παράγοντες του Οικουμενικού Πατριαρχείου, οι οποίοι τόνισαν ότι «η συνοδικότητα δεν είναι διοικητική επιλογή αλλά θεολογική αναγκαιότητα».
Οι ίδιες πηγές υπογραμμίζουν ότι οποιαδήποτε απόκλιση από το συνοδικό μοντέλο δεν αποτελεί απλώς εσωτερική υπόθεση μιας τοπικής Εκκλησίας, αλλά ζήτημα που επηρεάζει την ενότητα της Ορθοδοξίας συνολικά.
Οι εξελίξεις αυτές δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως συγκυριακή ένταση, αλλά ως βαθύτερη θεσμική δοκιμασία. Αν δεν αποκατασταθεί πλήρως η συλλογική λειτουργία της Συνόδου, προειδοποιούν εκκλησιαστικοί παράγοντες, ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο πρόσωπα ή αξιώματα, αλλά την ίδια την αξιοπιστία της εκκλησιαστικής διοίκησης.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν λειτούργησε ποτέ με όρους μονοπρόσωπης εξουσίας. Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο σήμερα κρίνεται αν η κρίση θα εκτονωθεί θεσμικά — ή θα εξελιχθεί σε βαθύτερο ρήγμα.
