ΟΠΕΚΕΠΕ: Με το βλέμμα στη νέα ΚΑΠ από το 2028 και τις τελευταίες πληρωμές του 2025, το «νέο τσεκ» μπαίνει σε διπλό τεστ: ποιοι θα θεωρούνται δικαιούχοι και ποιοι θα παίρνουν προσαύξηση.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
News: Στελέχη του ΥπΑΑΤ περιγράφουν ως «ανοικτό» το ενδεχόμενο να στηθεί ένα σύστημα δύο φίλτρων, την ώρα που ο αγροτικός κόσμος ζητά πρώτα καθαρούς κανόνες και μετά χρήματα στους λογαριασμούς.
ΑΓΡΟΤΕΣ- Δύο φίλτρα: δικαιούχος και μετά προσαύξηση
Στις διαπραγματεύσεις που τρέχουν σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από τη φθίνουσα εισοδηματική στήριξη με βάση την έκταση, δηλαδή τη βασική ενίσχυση που αναδιαμορφώνεται. Η Κομισιόν αφήνει περιθώριο στα κράτη-μέλη να ορίσουν ποιος είναι «γεωργός» και, κυρίως, αν θα αποκλείσουν ή όχι τους ετεροεπαγγελματίες, όπως προκύπτει από τα κείμενα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τις αναφορές στους υπό συζήτηση κανονισμούς.
Το πρώτο φίλτρο είναι η επιλεξιμότητα: ποιος περνά την πόρτα του συστήματος. Το δεύτερο φίλτρο αφορά τις προσαυξήσεις, όπου υποχρεωτική θεωρείται η ενίσχυση προς τους νέους αγρότες, ενώ για μικρούς, ορεινούς, γυναίκες και μεικτές εκμεταλλεύσεις η Κομισιόν μιλά για «μη εξαντλητικό» κατάλογο επιλογών. Η στόχευση δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια· είναι πολιτική επιλογή που θα καθορίσει ποιοι θα μείνουν «μέσα» και ποιοι θα δουν την επιδότηση να μικραίνει.
Πριμ από το 2028: ποιοι διεκδικούν μερίδιο
Το σενάριο που κερδίζει έδαφος σε ορισμένα κράτη-μέλη είναι να κατευθυνθεί μεγαλύτερο κομμάτι του «τσεκ» στους συνεταιρισμένους, με γενναία προσαύξηση, ώστε να στηριχθούν οι επαγγελματίες παραγωγοί χωρίς να «κόβονται» μαζικά όσοι έχουν συμπληρωματική απασχόληση. Για τους υποστηρικτές, αυτή είναι μια «σολομώντεια» λύση: κρατάς ένα παράθυρο για τους ετεροεπαγγελματίες, αλλά δίνεις ουσιαστικό προβάδισμα σε όσους επενδύουν συλλογικά, αναλαμβάνουν κόστος συμμόρφωσης και παράγουν μετρήσιμο αποτέλεσμα στην ύπαιθρο και στην ανταγωνιστικότητα της παραγωγής.
Μικροί, ορεινοί, γυναίκες και μεικτές εκμεταλλεύσεις εμφανίζονται ως οι κατηγορίες που διεκδικούν νέο μερίδιο από το 2028 και μετά. Όμως, η τελική εξίσωση θα κριθεί στο πρώτο φίλτρο: στον ορισμό του δικαιούχου, εκεί όπου η Ελλάδα καλείται να αποφασίσει αν θα επιχειρήσει πραγματικό αποκλεισμό μη επαγγελματιών ή αν θα επιλέξει ηπιότερα κριτήρια, για να μην τιναχτούν στον αέρα χιλιάδες εκμεταλλεύσεις που κρατούν ζωντανές ορεινές και νησιωτικές περιοχές.
Η άλλη όψη: πληρωμές με «τρύπες» και διορθώσεις ως 24 Δεκεμβρίου
Την ώρα που συζητείται το αύριο, το σήμερα κρίνεται από τις πληρωμές. Στο τραπέζι της κυβέρνησης βρίσκεται πακέτο κινήσεων έως 31 Δεκεμβρίου, με συνολικό ύψος που φτάνει τα 600 εκατ. ευρώ, ενώ για το Μέτρο 23 γίνεται λόγος για αποπληρωμή σε τουλάχιστον 9.000 δικαιούχους που είχαν εμπλοκές σε στοιχεία περιουσίας. Οι ανακοινώσεις, πάντως, δεν καθησυχάζουν, καθώς πολλοί αγρότες διαπιστώνουν μειωμένα ποσά ή μηδενικές πιστώσεις σε σχέση με προηγούμενες χρονιές, ιδίως όταν ένα αγροτεμάχιο «κόβεται» από έλεγχο ή από αστοχία στα δηλωτικά στοιχεία.
Στην ίδια αλυσίδα πληρωμών εντάσσονται και τα de minimis για φερτά υλικά και ζωοτροφές, αλλά και ενδεχόμενες προκαταβολές για απώλεια φυτικού κεφαλαίου. Η αγορά ζητά να ανακοινώνονται εγκαίρως οι λεπτομέρειες σε επίσημες σελίδες όπως το gov.gr, γιατί η έλλειψη σαφούς ημερολογίου τροφοδοτεί φήμες, λάθος προσδοκίες και νέο κύκλο εντάσεων στα χωριά.
Η αγωνία εντείνεται από το γεγονός ότι σε αρκετές περιπτώσεις έγιναν συμψηφισμοί με εισφορές, με παραγωγούς να καταγγέλλουν πως ο ΕΛΓΑ τράβηξε τα αναλογούντα πριν κλείσουν οι εκκρεμότητες της βασικής. Στο πεδίο, οι οργανώσεις επιμένουν ότι χωρίς πλήρη εικόνα, κάθε νέα πίστωση απλώς μεταφέρει το πρόβλημα στο επόμενο ημερολόγιο, ειδικά όταν οι διορθώσεις «τρέχουν» ως τις 24 Δεκεμβρίου.
Εξισωτική με μειωμένο προϋπολογισμό και ενστάσεις
Κρίσιμο μέτωπο παραμένει η εξισωτική, που παραδοσιακά πληρώνεται μέχρι το τέλος του έτους. Οι παραγωγοί βλέπουν ότι λίγες ημέρες πριν την πίστωση, μια τροποποιητική απόφαση μπορεί να αναρτηθεί στη Διαύγεια και να αλλάξει τον διαθέσιμο προϋπολογισμό, δημιουργώντας νέο γύρο αβεβαιότητας. Παράλληλα, η πρώτη κατάταξη δικαιούχων, που στηρίζεται στα δεδομένα της εξόφλησης της βασικής και στην οριοθέτηση αγροτεμαχίων με επικάλυψη, σημαίνει πρακτικά ότι όσοι δεν πληρώθηκαν βασική για μέρος της εκμετάλλευσής τους μπορεί να μείνουν και εκτός εξισωτικής μέχρι να ολοκληρωθούν οι ενστάσεις.
Monitoring και μισθώσεις χωρίς ΚΑΕΚ έως 20 στρέμματα
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η διαδικασία ελέγχων μέσω monitoring. Η διευκρίνιση που κυκλοφορεί στην αγορά προβλέπει ότι αγροτεμάχια έως 20 στρέμματα μπορούν να θεωρηθούν πληρωτέα ακόμη και με ελλιπή στοιχεία ΚΑΕΚ, υπό την προϋπόθεση έγκυρου μισθωτηρίου ή υπεύθυνης δήλωσης και επιβεβαίωσης επιλεξιμότητας μέσω ελέγχου. Για τους παραγωγούς, αυτό είναι ανάσα σε περιοχές όπου τα κτηματολογικά δεδομένα καθυστερούν, αλλά ταυτόχρονα φέρνει αυξημένη ευθύνη τεκμηρίωσης, γιατί μια ασυμφωνία μπορεί να «κόψει» το τεμάχιο ακόμη κι αν ο παραγωγός έχει πραγματική δραστηριότητα.
Σε αυτό το σκηνικό, ο ρόλος του ΟΠΕΚΕΠΕ γίνεται καθοριστικός: τόσο για τις οδηγίες προς τους φορείς υποβολής, όσο και για τα χρονοδιαγράμματα συμπληρωματικών πληρωμών. Παράγοντες της αγοράς επιμένουν ότι χωρίς σταθερότητα στα τεχνικά φίλτρα, το σύστημα θα συνεχίσει να παράγει «ουρές» και διορθώσεις, με κόστος χρόνο και χρήμα για τον παραγωγό.
ΕΚΤΙΜΗΣΗ : κανόνες πριν από τα πριμ
Στη νέα ΚΑΠ, το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν προσαυξήσεις, αλλά ποιος θα τις κλειδώσει στο εθνικό σχέδιο και με ποια κριτήρια. Από την άλλη, στο 2025, το ζητούμενο είναι να κλείσουν οι τρύπες πληρωμών με διαφάνεια και σαφείς ημερομηνίες, ώστε να μην επαναληφθεί η εικόνα βιαστικών πιστώσεων και εκκρεμοτήτων που «σπάνε» την εμπιστοσύνη.
Και στις δύο συζητήσεις, ο κοινός παρονομαστής είναι η αξιοπιστία: από τα ευρωπαϊκά κείμενα που δημοσιεύονται στο EUR-Lex μέχρι τις τεχνικές οδηγίες και τις ανακοινώσεις, οι αγρότες ζητούν ένα πράγμα: να ξέρουν ποιοι είναι μέσα, ποιοι παίρνουν πριμ, και πότε θα δουν τα χρήματα.
Το 2026 θα κριθεί η αντοχή τους.
