Τουρκία: Σύμφωνα με το νέο δημοσίευμα της Hurriyet, η νέα αμερικανική διοίκηση υπό τον Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει έναν μηχανισμό «μερικής αναστολής» των κυρώσεων CAATSA που επιβλήθηκαν στην Τουρκία το 2020 για την αγορά των ρωσικών S-400, προκειμένου να ανοίξει – έστω και περιορισμένα – μια συζήτηση επανένταξης της Άγκυρας στο πρόγραμμα των F-35.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Το ρεπορτάζ έχει προκαλέσει ισχυρές αντιδράσεις σε διπλωματικούς κύκλους της Αθήνας αλλά και έντονο ενδιαφέρον σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς η εξέλιξη αυτή – εφόσον επιβεβαιωθεί – θα ανατρέψει βαθιές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στην Άγκυρα, η Hurriyet αναφέρεται σε «φόρμουλα εξαίρεσης» από συγκεκριμένες ρήτρες των κυρώσεων, καθώς και σε μια πιθανότητα παγώματος ορισμένων απαγορεύσεων ώστε να επιτραπεί επανεκκίνηση συνεργασιών της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας με αμερικανικά εργοστάσια. Το τουρκικό αφήγημα αναφέρει ότι η ομάδα Τραμπ «θεωρεί πως η υπερβολικά σκληρή εφαρμογή των CAATSA ήταν στρατηγικό λάθος», ενώ ο γερουσιαστής Μάρκο Ρούμπιο εμφανίζεται ανοιχτός σε επαναδιαπραγμάτευση με την Άγκυρα.
Τι εξετάζει πραγματικά η Ουάσιγκτον – Το αμερικανικό πλαίσιο
Σύμφωνα με αναλυτές του State Department, τα σενάρια της Hurriyet δεν συνεπάγονται άμεση επιστροφή της Τουρκίας στο F-35. Αντίθετα, αφορούν τμήματα της αμυντικής συνεργασίας που πάγωσαν λόγω των S-400, όπως:
• ζητήματα κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό Kaan
• προμήθειες πυρομαχικών και ηλεκτρονικών συστημάτων
• συμμετοχή τουρκικών εταιρειών σε υποκατασκευαστικό έργο
Παράλληλα, αρμόδιες πηγές στο Κογκρέσο ΗΠΑ ξεκαθαρίζουν πως οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς των CAATSA δεν μπορεί να συμβεί χωρίς ρητή έγκριση των νομοθετών, πολλοί εκ των οποίων παραμένουν εξαιρετικά επιφυλακτικοί ως προς την αξιοπιστία της Τουρκίας.
Αντίθετα με το κλίμα στην Άγκυρα, στις ΗΠΑ εξακολουθεί να επικρατεί η θεώρηση ότι «η Τουρκία έκανε μια στρατηγική επιλογή στρεφόμενη προς τη Μόσχα», και αυτό δύσκολα αλλάζει.
Οι αντιδράσεις του Ισραήλ και η παράμετρος Μέσης Ανατολής
Ιδιαίτερη σημασία είχε η πρόσφατη δήλωση του Ισραηλινού πρέσβη στις ΗΠΑ, ο οποίος ανέφερε πως «η Τουρκία είναι σημαντική χώρα, αλλά δεν πρέπει να λάβει τα F-35». Η τοποθέτηση αυτή συνδέεται τόσο με τον ανταγωνισμό Τουρκίας – Ισραήλ στη Λιβύη και στη Συρία όσο και με την πολιτική της Άγκυρας στον πόλεμο της Γάζας.
Διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η Ουάσιγκτον δεν μπορεί να αγνοήσει την ισραηλινή θέση, ειδικά σε μια περίοδο όπου η αμερικανική στρατηγική στη Μέση Ανατολή βασίζεται στη συνεργασία με το Τελ Αβίβ και τα αραβικά κράτη που συμμετέχουν στα σχήματα ασφαλείας.
Τι σημαίνει για τα Ελληνοτουρκικά – Η θέση της Αθήνας
Σύμφωνα με αναλυτές του Υπουργείο Εξωτερικών, η πιθανότητα επανένταξης της Τουρκίας σε αμερικανικά εξοπλιστικά προγράμματα δημιουργεί ανησυχία, καθώς η χώρα εξακολουθεί:
• να αμφισβητεί κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας
• να διατηρεί τις παράνομες διεκδικήσεις περί «Γαλάζιας Πατρίδας»
• να αποσταθεροποιεί τη Λιβύη, τη Συρία και το Ιράκ
• να προκαλεί εντάσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο
Η Αθήνα έχει τονίσει διαδοχικά στην Ουάσιγκτον – και στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ – ότι οποιαδήποτε συζήτηση για αναβάθμιση του τουρκικού οπλοστασίου πρέπει να περάσει από αυστηρή αξιολόγηση συμπεριφοράς και σεβασμού του διεθνούς δικαίου.
«Δεν υπάρχει λευκή επιταγή προς την Άγκυρα», υπογραμμίζουν ελληνικές διπλωματικές πηγές.
Οι διεθνείς αναλυτές μιλούν για “αναβίωση μιας παλιάς ισορροπίας”
Ευρωπαίοι και Αμερικανοί αναλυτές βλέπουν το θέμα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η Ουάσιγκτον προσπαθεί να αποφύγει την πλήρη προσέγγιση Τουρκίας – Ρωσίας ενόψει κρίσιμων εξελίξεων στην Ουκρανία.
1. Πίεση προς την Τουρκία να επιστρέψει στη δυτική τροχιά
Η Άγκυρα έχει αυξήσει τη συνεργασία με τη Ρωσία σε θέματα ενέργειας, πυρηνικής τεχνολογίας, τουρισμού και εξοπλισμών. Το ΝΑΤΟ φοβάται ότι η Τουρκία εξελίσσεται σε «δορυφορικό κράτος υψηλής αυτονομίας» της Μόσχας.
2. Ενεργειακά και Ανατολική Μεσόγειος
Η αμερικανική ενεργειακή στρατηγική θέλει σταθερότητα σε Ελλάδα – Κύπρο – Ισραήλ για τον αγωγό EastMed και για νέα projects LNG. Η Τουρκία, όμως, δημιουργεί συχνά προβλήματα. Οι αναλυτές θεωρούν πως η Ουάσιγκτον προσπαθεί να «κρατήσει την Τουρκία στο παιχνίδι», χωρίς όμως να την ενισχύσει υπερβολικά.
3. Ρόλος Ελλάδας και νέων συμφωνιών με ΗΠΑ
Η Ελλάδα έχει εδραιωθεί ως «αξιόπιστος πυλώνας σταθερότητας», με ισχυρή MDCA και κρίσιμες θέσεις σε Σούδα, Αλεξανδρούπολη και Καλαμάτα. Γι’ αυτό διεθνολόγοι σημειώνουν ότι οι ΗΠΑ «δεν θέλουν να ρίξουν την ισορροπία εις βάρος της Ελλάδας».
Η νέα εξίσωση F-16 Block 70 – F-35 – Kaan
Στην αμυντική σκακιέρα, οι εξελίξεις είναι ακόμη πιο σύνθετες:
• Η Ελλάδα αποκτά F-35 και ήδη ενισχύει τα F-16 της σε επίπεδο Viper.
• Η Τουρκία προχωρά στο πρόγραμμα Kaan, αλλά χρειάζεται κρίσιμη τεχνολογία κινητήρων.
• Τα F-35 παραμένουν αδιανόητο να δοθούν στην Τουρκία εάν παραμείνουν ενεργά τα S-400.
Διεθνοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η πιθανότητα να αποκτήσει η Άγκυρα F-35 «είναι εξαιρετικά χαμηλή», αλλά η Ουάσιγκτον ενδέχεται να επιδιώξει κάποιας μορφής «μερική αποκατάσταση» της συνεργασίας.
Σύμφωνα με ειδικούς γεωπολιτικής, μια πιθανή εξέλιξη θα ήταν:
• να αποσυρθούν οι S-400 από τουρκικό έδαφος,
• να μεταφερθούν σε τρίτη χώρα,
• ή να μπουν σε καθεστώς “deep freeze” υπό αμερικανική επιτήρηση.
Αυτό θα άνοιγε θεωρητικά μια μικρή χαραμάδα επιστροφής της Άγκυρας στο πρόγραμμα.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα: Κέρδη, κίνδυνοι και επόμενα βήματα
Για την Αθήνα, η συζήτηση γύρω από τα F-35 στην Τουρκία συνδέεται άμεσα με:
• την ΑΟΖ της Ανατολικής Μεσογείου
• την κυριαρχία στο Αιγαίο
• τις σταθερές ισορροπίες εντός ΝΑΤΟ
• τις τριμερείς Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ
• τα αμυντικά εξοπλιστικά προγράμματα
Όπως επισημαίνουν στρατιωτικές πηγές, ακόμη και μια «μερική άρση» κυρώσεων θα μπορούσε να ενισχύσει την τουρκική αμυντική βιομηχανία – κάτι που η Ελλάδα πρέπει να παρακολουθεί στενά.
Ωστόσο, από την άλλη πλευρά, η Αθήνα διαθέτει πλέον ισχυρό διπλωματικό κεφάλαιο στις ΗΠΑ και επιτυχημένες αμυντικές συμφωνίες με Γαλλία, Ισραήλ και Αίγυπτο. Η δυναμική της Σούδας και οι επενδύσεις στην Αλεξανδρούπολη προσφέρουν επιπλέον ερείσματα.
Η τελική εικόνα
Οι περισσότεροι διεθνείς αναλυτές συγκλίνουν σε ένα συμπέρασμα:
«Η Ουάσιγκτον θέλει να κρατήσει την Τουρκία κοντά, όχι όμως να την ενισχύσει στρατηγικά σε βάρος της Ελλάδας».
Η συζήτηση δεν αφορά άμεση επιστροφή της Τουρκίας στα F-35, αλλά έναν ευρύτερο διπλωματικό ελιγμό της κυβέρνησης Τραμπ για να ξαναχτίσει γέφυρες με την Άγκυρα, διατηρώντας παράλληλα την Ελλάδα στο κέντρο της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
Το ζητούμενο τώρα είναι αν η Τουρκία θα κάνει ουσιαστικό βήμα πίσω στο θέμα των S-400 – και κυρίως αν η Ουάσιγκτον θα βρει ισορροπία που να μην διαταράξει τις ευαίσθητες ισορροπίες Ελλάδας – Τουρκίας – ΝΑΤΟ.
