Η νέα εποχή του χρήματος και της επιτήρησης-Η γεωπολιτική αναλύτρια Whitney Webb περιγράφει στο πρόσφατο βίντεό της μια εικόνα που μοιάζει βγαλμένη από επιστημονική δυστοπία, αλλά αφορά ένα πολύ κοντινό μέλλον: τον πλήρη έλεγχο των πολιτών μέσω ψηφιακών ταυτοτήτων και ψηφιακών νομισμάτων κεντρικών τραπεζών (CBDC).
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου – vimaorthodoxias
Το σενάριο που αναλύει δεν είναι φαντασία. Είναι, όπως λέει, «η τεχνολογική προέκταση του οικονομικού ελέγχου», όπου κάθε συναλλαγή, επιλογή ή πράξη του πολίτη μπορεί να αξιολογηθεί, να καταγραφεί και —αν χρειαστεί— να τιμωρηθεί.
Η Webb εξηγεί ότι το σύστημα αυτό βασίζεται σε ένα κεντρικό δίκτυο όπου οι εθνικές τράπεζες συνδέονται απευθείας με την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS) στη Βασιλεία, τον οργανισμό που λειτουργεί ως «τράπεζα των τραπεζών». Μέσω των τεχνολογιών CBDC, η BIS επιδιώκει τη δημιουργία ενός ενιαίου ψηφιακού νομισματικού περιβάλλοντος, ικανού να εποπτεύει σχεδόν το 97 % των παγκόσμιων χρηματορροών.
Από τον Καναδά στο παγκόσμιο πείραμα
Η Webb υπενθυμίζει ότι η «πρόβα» αυτής της μετάβασης έγινε στον Καναδά, κατά την απεργία των φορτηγατζήδων το 2022. Τότε, η κυβέρνηση πάγωσε τους τραπεζικούς λογαριασμούς των διαδηλωτών χωρίς δικαστική απόφαση, επικαλούμενη λόγους «εθνικής ασφάλειας». Το γεγονός αυτό αποτέλεσε —κατά την αναλύτρια— την πρώτη επίσημη επίδειξη της δύναμης ενός χρηματοοικονομικού αποκλεισμού μέσω ψηφιακών εργαλείων.
«Αν το σύστημα αυτό γενικευτεί», προειδοποιεί, «η οικονομική υπακοή θα γίνει προϋπόθεση της κοινωνικής ύπαρξης». Ένας λογαριασμός θα μπορεί να παγώνει αν ο πολίτης θεωρηθεί «ανυπάκουος», «περιβαλλοντικά επικίνδυνος» ή «παραβατικός».
Τα ψηφιακά ευρώ και η ευρωπαϊκή κατεύθυνση
Στην Ευρώπη, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προετοιμάζει το ψηφιακό ευρώ, το οποίο θα βασίζεται σε μητρώα ταυτοτήτων και ηλεκτρονική επαλήθευση προσώπου. Επισήμως, το σχέδιο στοχεύει στην «προστασία της ιδιωτικότητας» και στη «διευκόλυνση συναλλαγών». Στην πράξη, όμως, η διασύνδεση του χρήματος με τα βιομετρικά δεδομένα του πολίτη μπορεί να δημιουργήσει ένα άνευ προηγουμένου εργαλείο παρακολούθησης.
Η Webb τονίζει ότι το επόμενο βήμα είναι η ενοποίηση αυτών των δεδομένων με QR ταυτότητες, οι οποίες θα περιέχουν πληροφορίες για την υγεία, την αγοραστική συμπεριφορά και τη φορολογική κατάσταση του πολίτη. «Ο QR κώδικας θα γνωρίζει για εσάς περισσότερα απ’ ό,τι εσείς για τον εαυτό σας», λέει χαρακτηριστικά.
Οι παγκόσμιοι θεσμοί πίσω από το σχέδιο
Το φιλόδοξο αυτό μοντέλο δεν περιορίζεται στις κεντρικές τράπεζες. Η Webb παραθέτει στοιχεία για την εμπλοκή διεθνών θεσμών που καθοδηγούν την παγκόσμια ατζέντα. Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ συνεργάζεται στενά με την Παγκόσμια Τράπεζα και τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, προωθώντας την «Ατζέντα 2030» για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης.
Οι στόχοι αυτοί, αν και παρουσιάζονται ως μέτρα κοινωνικής προόδου, ενσωματώνουν ένα πλέγμα παρακολούθησης της παραγωγής, της κατανάλωσης και των εκπομπών CO₂. Η Webb υποστηρίζει ότι η «πράσινη οικονομία» χρησιμοποιείται ως προπέτασμα καπνού για την εδραίωση μιας παγκόσμιας οικονομίας ελέγχου, όπου το αποτύπωμα CO₂ ή οι «αντικοινωνικές συμπεριφορές» μπορούν να περιορίζουν την πρόσβαση σε χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.
Η ψηφιακή ταυτότητα ως εργαλείο συμμόρφωσης
Η ίδια αναλύει ότι οι ψηφιακές ταυτότητες θα γίνουν ο πυρήνας του νέου συστήματος. Θα περιέχουν αριθμό ID, βιομετρικά χαρακτηριστικά, ιατρικά δεδομένα, φορολογικές πληροφορίες και πιστωτικό ιστορικό. Αν η ταυτότητα συνδεθεί με το νόμισμα, κάθε αγορά, κάθε συναλλαγή, κάθε πληρωμή μπορεί να αξιολογείται σε πραγματικό χρόνο.
Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, σε συνεργασία με την ΕΚΤ και άλλες κεντρικές τράπεζες, αναπτύσσει πρότυπα για την «ψηφιακή ταυτοποίηση χρηστών» ώστε να διασφαλιστεί η «ομαλή λειτουργία των CBDC». Ωστόσο, η Webb υποστηρίζει πως πίσω από αυτή τη ρητορική ασφάλειας κρύβεται η δυνατότητα αποκλεισμού πολιτών από την οικονομική ζωή, εφόσον δεν συμμορφώνονται με τους όρους του συστήματος.
Το σενάριο του οικονομικού lockdown
Η αναλύτρια προειδοποιεί ότι σε περίπτωση κρίσης, κυβερνήσεις θα μπορούσαν να ενεργοποιήσουν «οικονομικό lockdown»: να περιορίσουν προσωρινά ή μόνιμα την πρόσβαση στα τραπεζικά κεφάλαια, να επιβάλουν όρια στις αναλήψεις ή να μπλοκάρουν τις εφαρμογές πληρωμών. Σε τέτοια περίπτωση, τα μετρητά θα αποκτήσουν τεράστια σημασία. Δεν είναι τυχαίο, λέει, ότι αρκετές κυβερνήσεις ήδη συζητούν τον περιορισμό κατοχής μετρητών πάνω από συγκεκριμένα ποσά.
Η Webb βλέπει πίσω από αυτές τις κινήσεις μια προσπάθεια προετοιμασίας των πολιτών σε ένα «νομισματικό καθεστώς υπακοής»: όπου η συμμόρφωση ανταμείβεται με πρόσβαση και η αντίσταση με αποκλεισμό.
Η απάντηση των πολιτών και η ελπίδα
Παρά τη δυσοίωνη πρόβλεψη, η Webb δεν μιλά με απόγνωση αλλά με προειδοποιητική διάθεση. Υποστηρίζει ότι η γνώση, η ενημέρωση και η συλλογική δράση μπορούν να λειτουργήσουν ως ανάχωμα. «Δεν χρειάζεται να παραδώσουμε τα πάντα στο ψηφιακό σκοτάδι», λέει. «Μπορούμε να επιλέξουμε τον αναλογικό δρόμο».
Η επιστροφή σε πιο απλές μορφές συναλλαγής, η ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, η χρήση μετρητών και η προστασία της ιδιωτικότητας είναι —κατά την ίδια— πράξεις πολιτικής και πνευματικής αντίστασης. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο, όχι να τον υποκαθιστά».
Τελικό συμπέρασμα
Η ανάλυση της Whitney Webb δεν είναι μια θεωρία συνωμοσίας· είναι ένας καθρέφτης που δείχνει πόσο εύκολα η ευκολία μπορεί να γίνει παγίδα. Ο κόσμος βαδίζει σε μια εποχή όπου το χρήμα, η ταυτότητα και η ιδιωτικότητα συγχωνεύονται σε ένα ενιαίο σύστημα ελέγχου. Το ερώτημα δεν είναι αν θα συμβεί, αλλά αν θα το αποδεχθούμε αδιαμαρτύρητα.
«Βρισκόμαστε πέντε δευτερόλεπτα πριν από τα μεσάνυχτα», καταλήγει η Webb. «Κι όμως, έχουμε ακόμη χρόνο να αλλάξουμε πορεία».
