ΑΓΙΟΙ ΓΕΡΟΝΤΕΣ: Στην εποχή της ταραχής, της ανασφάλειας και των ψυχικών αδιεξόδων, τα λόγια των Αγιορειτών Γερόντων αποκτούν ξανά επίκαιρη δύναμη.
Ρεπορτάζ: Κατερίνα Θεοχάρη – Βήμα Ορθοδοξίας
Από τον Όσιο Παΐσιο μέχρι τον Άγιο Πορφύριο, από τον Γέροντα Εφραίμ τον Κατουνακιώτη έως τους ζώντες πνευματικούς πατέρες του Αγίου Όρους, όλοι με έναν κοινό τρόπο μιλούν για το ίδιο πράγμα: ότι τα προβλήματα δεν είναι τιμωρία, αλλά δρόγες – φάρμακα σωτηρίας.
«Ο Θεός δεν θέλει να μας τιμωρήσει, αλλά να μας θεραπεύσει»
Ο Άγιος Παΐσιος έλεγε πως «όπως ο γιατρός πονάει τον ασθενή με την ένεση για να τον θεραπεύσει, έτσι κι ο Θεός επιτρέπει δοκιμασίες για να γιατρέψει την ψυχή». Οι άνθρωποι, σημείωνε, συχνά ζητούν από τον Θεό να τους λύσει τα προβλήματα, αλλά όχι να τους αλλάξει. «Κι όμως», έλεγε, «ο Θεός δεν έρχεται να μας απαλλάξει από το βάρος, αλλά να μας μάθει πώς να το σηκώνουμε».
Οι δρόγες αυτές, οι «πικρές» στιγμές της ζωής, γίνονται τελικά ευλογία μεταμορφωμένη. Ο Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης το εξηγούσε απλά:
«Όταν κάτι δεν πάει καλά, μη γογγύζεις. Αν το δεχθείς με δοξολογία, τότε αλλάζει μέσα σου η χημεία της ψυχής· το κακό γίνεται φως».
Οι πειρασμοί ως παιδαγωγία
Σύμφωνα με τον μακαριστό Γέροντα Εφραίμ τον Κατουνακιώτη, ο πειρασμός είναι σχολείο της υπομονής. «Εκείνος που δεν πέρασε θλίψη, δεν γνώρισε ακόμη τον Χριστό», έλεγε. Οι δυσκολίες γίνονται έτσι το εργαλείο που αποκαλύπτει πόση πίστη, ταπείνωση και εμπιστοσύνη έχουμε στον Θεό.
Στον ίδιο πνευματικό δρόμο βαδίζουν και οι σύγχρονοι Γέροντες του Αγίου Όρους, οι οποίοι διδάσκουν ότι οι σημερινές θλίψεις —πόλεμοι, ασθένειες, οικονομικά αδιέξοδα, οικογενειακές συγκρούσεις— είναι καιρός παιδαγωγίας. Όπως έλεγε ένας αγιορείτης ηγούμενος:
«Ο Θεός δεν αλλάζει τα γεγονότα· αλλάζει τον άνθρωπο μέσα στα γεγονότα».
Ο τρόπος να ξεπερνάς τα προβλήματα
Οι Γέροντες επιμένουν πως τα προβλήματα δεν λύνονται με ταραχή, αλλά με προσευχή και ειρήνη της καρδιάς.
Ο Άγιος Πορφύριος συμβούλευε:
«Μη φοβάσαι τίποτε. Να αφήνεις τα πάντα στον Χριστό και να Του λες: Κάνε Εσύ ό,τι γνωρίζεις. Εγώ μόνο αγαπώ».
Ο Άγιος Παΐσιος από την άλλη προειδοποιούσε:
«Όταν τα βάζουμε όλα κάτω και τα αναλύουμε ανθρώπινα, τότε μπερδευόμαστε. Αν όμως πούμε “Γενηθήτω το θέλημά Σου”, τότε ακόμη και το πιο δύσκολο γίνεται ανάπαυση».
Η καρδιά που προσεύχεται, σύμφωνα με τους Αγιορείτες, μεταμορφώνει το πρόβλημα σε ευλογία. Δεν είναι ο Θεός που αλλάζει τα γεγονότα, αλλά η ψυχή που τα βλέπει διαφορετικά.
Οι δρόγες της ζωής – πικρές αλλά θεραπευτικές
Οι δοκιμασίες, όπως λένε οι Πατέρες, είναι πικρές στα χείλη αλλά γλυκές στην ψυχή. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος τόνιζε πως «χωρίς θλίψεις δεν γνωρίζει κανείς τη δύναμη της προσευχής». Και ο Άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος έγραφε ότι «εκείνος που πέρασε μέσα από θλίψη, γίνεται μαλακός και γεμάτος συμπόνια για τους άλλους».
Οι δρόγες της ζωής λοιπόν είναι «πνευματικά φάρμακα». Ο Θεός τις επιτρέπει για να μάθουμε να αγαπούμε χωρίς όρους και να συγχωρούμε χωρίς μέτρα. Όπως έλεγε ένας αγιορείτης πατέρας:
«Η υπομονή στη θλίψη είναι μεγαλύτερη από χίλιες νηστείες».
Το κρυφό θαύμα μέσα στον πόνο
Πολλοί προσκυνητές στο Άγιον Όρος έχουν αφηγηθεί πώς οι δοκιμασίες τους άλλαξαν ριζικά μετά από μια εξομολόγηση, ένα ευχέλαιο, ένα απλό άγγιγμα πίστης. Ο πόνος δεν εξαφανίστηκε — άλλαξε μορφή. Έγινε μυστήριο παρουσίας.
Γέροντας από την Αθωνιάδα έλεγε πρόσφατα:
«Όταν το σκοτάδι γίνεται πιο βαθύ, να ξέρεις πως ο Χριστός είναι πιο κοντά. Μην Τον ψάχνεις μακριά· είναι μέσα στο πρόβλημα, μέσα στην ταπείνωση».
Η Αθωνιάδα Εκκλησιαστική Ακαδημία, συνεχίζοντας αυτή την πνευματική παράδοση, έχει αφιερώσει ειδικά σεμινάρια για τους νέους σχετικά με το πώς η πίστη και η εσωτερική ησυχία μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση ψυχικών κρίσεων.
Από τη δοκιμασία στη χαρά
Ο Γέροντας Εφραίμ της Αριζόνας, ένας από τους πιο φωτισμένους πνευματικούς του 20ού αιώνα, έλεγε στους πιστούς του:
«Ό,τι σε πονάει, να το βλέπεις σαν πρόσκληση αγάπης του Θεού. Αν Τον αγαπήσεις μέσα στον πόνο, τότε θα νιώσεις τη χαρά που δεν παίρνει ο κόσμος».
Η χαρά αυτή δεν είναι εξωτερική, αλλά χαρά της Ανάστασης, καρπός της ελπίδας. Οι Πατέρες λένε πως «όπου υπάρχει ελπίδα, εκεί ο διάβολος δεν έχει εξουσία».
Η Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος έχει εκδώσει πλήθος πνευματικών βιβλίων που μεταφέρουν αυτό το μήνυμα: πως ο άνθρωπος δεν σώζεται από την απουσία προβλημάτων, αλλά από την παρουσία του Χριστού μέσα στα προβλήματα.
Ο δρόμος του φωτός μέσα στο σκοτάδι
Σήμερα, σε μια κοινωνία γεμάτη θόρυβο, οι Άγιοι Γέροντες υπενθυμίζουν το ευαγγελικό παράδοξο: ότι η ειρήνη δεν είναι αποτέλεσμα ευκολίας, αλλά καρπός θυσίας.
«Η θλίψη είναι ο δάσκαλος της προσευχής», λένε οι αγιορείτες, «και η σιωπή είναι η γλώσσα του Παραδείσου».
Το Άγιον Όρος, με τα μοναστήρια του να αντιστέκονται στην ταχύτητα και την αναστάτωση του κόσμου, παραμένει ζωντανό εργαστήριο υπομονής και μετάνοιας.
Ακόμη και σήμερα, κάθε φορά που ένας προσκυνητής γονατίζει μπροστά σε μια εικόνα της Παναγίας και αφήνει τα βάρη του, επιβεβαιώνεται εκείνο που έλεγε ο Άγιος Παΐσιος:
«Όταν τα δώσεις όλα στον Θεό, τότε Εκείνος σου δίνει πίσω τον εαυτό σου».
Οι δρόγες της ελπίδας
Τα προβλήματα δεν είναι τείχη, αλλά σκαλοπάτια προς τον Ουρανό.
Ο πόνος, η θλίψη, η απώλεια, ακόμη και η απογοήτευση, γίνονται πνευματικές δρόγες που καθαρίζουν την ψυχή.
Οι Άγιοι Γέροντες μάς υπενθυμίζουν πως η ζωή δεν αλλάζει όταν εξαφανιστούν οι δυσκολίες, αλλά όταν φωτιστεί η καρδιά.
Κι όπως έλεγε ο Άγιος Πορφύριος:
«Μη φοβάσαι τη δοκιμασία. Να τη χαίρεσαι. Είναι το φιλί του Θεού στην ψυχή σου».
