ΡΩΣΙΑ: Η είδηση ότι η Μόσχα φέρεται να πρότεινε στην Άγκυρα την επαναγορά των συστημάτων S-400επαναφέρει με ένταση στο προσκήνιο ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα της τελευταίας δεκαετίας: τη θέση της Τουρκίας στο αμυντικό ισοζύγιο ΝΑΤΟ – Ρωσίας και τις πιθανότητες επιστροφής της στο πρόγραμμα των αμερικανικών μαχητικών F-35.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Σύμφωνα με αναφορές τουρκικών ΜΜΕ, η Ρωσία κατέθεσε αίτημα προς την Τουρκία ώστε να ενισχύσει την αεράμυνά της, σε μια περίοδο όπου δέχεται αυξημένες επιθέσεις από ουκρανικά drones και πυραύλους.
Αν επιβεβαιωθούν οι πληροφορίες, η κίνηση αυτή μπορεί να δημιουργήσει νέα δεδομένα στη διεθνή γεωπολιτική σκακιέρα.
Το ιστορικό των S-400
Η συμφωνία για την αγορά των S-400 υπογράφηκε το 2017 έναντι 2,5 δισ. δολαρίων και η παράδοση τους ολοκληρώθηκε το 2019, παρά τις έντονες αντιδράσεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ουάσινγκτον είχε προειδοποιήσει ότι η ενσωμάτωση ενός ρωσικού συστήματος στην αεράμυνα κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ συνιστά κίνδυνο ασφαλείας.
Η Τουρκία, με πρωτοβουλία Ερντογάν, απέρριψε τότε τις αμερικανικές πιέσεις, επικαλούμενη την άρνηση των ΗΠΑ να παραδώσουν συστήματα Patriot. Η συνέπεια ήταν βαριά: με βάση τον Νόμο CAATSA, η Άγκυρα τέθηκε εκτός του προγράμματος F-35, ενώ επιβλήθηκαν κυρώσεις στην τουρκική αμυντική βιομηχανία.
Γιατί τώρα;
Η Τουρκία έχει επενδύσει σημαντικά στη δική της αμυντική βιομηχανία και παρουσίασε το εγχώριο αντιαεροπορικό σύστημα «Ατσάλινος Θόλος». Έτσι, οι S-400, που ουδέποτε χρησιμοποιήθηκαν ουσιαστικά, μετατράπηκαν σε βάρος με κόστος συντήρησης χωρίς ουσιαστικό όφελος.
Για τη Μόσχα, η επιστροφή των S-400 θα μπορούσε να καλύψει κενά στην αεράμυνά της απέναντι σε συνεχιζόμενες ουκρανικές επιθέσεις. Για την Άγκυρα, μια τέτοια κίνηση θα αποτελούσε ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί έναντι των ΗΠΑ, δίνοντάς της τη δυνατότητα να διεκδικήσει επαναφορά στο πρόγραμμα F-35 ή τουλάχιστον άρση των κυρώσεων.
Οι αμερικανικές πιέσεις και η προοπτική F-35
Οι ΗΠΑ είχαν ζητήσει επί προεδρίας Μπάιντεν να μεταφερθούν οι S-400 στην Ουκρανία, προκειμένου να ενισχύσουν την άμυνά της απέναντι στη Ρωσία. Η Άγκυρα απέφυγε να το πράξει, αφήνοντας ωστόσο ανοικτό το ενδεχόμενο πώλησης σε τρίτες χώρες, όπως το Πακιστάν ή η Ινδία.
Σήμερα, η πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 επανέρχεται. Μια συμφωνία «καζάν – καζάν» με τη Ρωσία θα μπορούσε να ικανοποιήσει και τη Μόσχα και την Ουάσινγκτον: η πρώτη θα ενισχύσει την αεράμυνά της, ενώ η δεύτερη θα δει την Τουρκία να απαλλάσσεται από ένα «ρωσικό βαρίδι» στο ΝΑΤΟ.
Τι γράφουν τα διεθνή πρακτορεία
Η είδηση έκανε τον γύρο του κόσμου, με τα μεγάλα πρακτορεία να την παρουσιάζουν ως ενδεχόμενο με τεράστιες γεωπολιτικές συνέπειες:
• Το Reuters μιλά για «μια κίνηση-ορόσημο που μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για νέα προσέγγιση Τουρκίας – ΗΠΑ».
• Το Associated Press σημειώνει ότι «αν και τίποτα δεν είναι επιβεβαιωμένο, η ιδέα επαναγοράς των S-400 δείχνει το βάθος των αναγκών της Ρωσίας και τη διάθεση της Τουρκίας να ανακτήσει στρατηγικό έρεισμα στη Δύση».
• Το Bloomberg κάνει λόγο για «διπλωματικό παζάρι υψηλού ρίσκου», τονίζοντας ότι η Άγκυρα παίζει και με τις δύο πλευρές για να αποκομίσει μέγιστο όφελος.
• Το Al Jazeera αναφέρεται στη «λεπτή ισορροπία της Τουρκίας», η οποία επιχειρεί να εκμεταλλευτεί τη συγκυρία χωρίς να αποξενώσει ούτε τη Ρωσία ούτε τις ΗΠΑ.
Οι αντιδράσεις στην Άγκυρα
Στον τουρκικό Τύπο, η είδηση παρουσιάζεται ως «μεγάλη ευκαιρία» για τον Ερντογάν να κλείσει ένα δύσκολο κεφάλαιο και να φέρει τη χώρα πιο κοντά στη Δύση. Άρθρα φιλοκυβερνητικών μέσων μιλούν για «νίκη διπλωματίας» που θα αποδείξει την ικανότητα της Τουρκίας να διαπραγματεύεται ταυτόχρονα με υπερδυνάμεις.
Ωστόσο, δεν λείπουν οι επικριτικές φωνές, που επισημαίνουν ότι η επαναγορά από τη Ρωσία θα εκληφθεί ως παραδοχή αποτυχίας της επιλογής των S-400, την οποία ο Ερντογάν είχε υπερασπιστεί σθεναρά.
Η ελληνική οπτική
Για την Ελλάδα, οι εξελίξεις έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 θα μεταβάλει δραστικά τους συσχετισμούς ισχύος στο Αιγαίο. Αν και η Αθήνα έχει ήδη προχωρήσει σε παραγγελία F-35, η ταυτόχρονη ένταξη της Τουρκίας θα επαναφέρει τον ανταγωνισμό σε νέα βάση.
Η ελληνική διπλωματία, μέσω του Υπουργείου Εξωτερικών, παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, σε συνδυασμό με τις ενισχυμένες αμυντικές σχέσεις Ελλάδας – ΗΠΑ και τις συμφωνίες με τη Γαλλία για τα Rafale και τις φρεγάτες Belh@rra.
Η υπόθεση των S-400 δείχνει για ακόμη μία φορά ότι η Τουρκία βρίσκεται στο επίκεντρο ενός περίπλοκου γεωπολιτικού παζλ. Αν η επαναγορά από τη Ρωσία προχωρήσει, θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την επιστροφή της Άγκυρας στο δυτικό στρατόπεδο, χωρίς όμως να σπάσει πλήρως τις σχέσεις με τη Μόσχα.
Το «καζάν – καζάν» που οραματίζεται ο Ερντογάν ίσως να είναι εφικτό μόνο βραχυπρόθεσμα. Σε βάθος χρόνου, η Τουρκία θα κληθεί να επιλέξει πιο καθαρά αν θέλει να σταθεί στο πλευρό της Δύσης ή να συνεχίσει τον ρόλο του «ισορροπιστή» ανάμεσα σε ανταγωνιστικά στρατόπεδα.
Ένα είναι βέβαιο: οι S-400, που κάποτε θεωρήθηκαν «στολίδι» της τουρκικής άμυνας, εξελίχθηκαν σε βαρίδι και τώρα ενδέχεται να αποτελέσουν το εισιτήριο για την επιστροφή στο πιο προηγμένο πρόγραμμα μαχητικών του κόσμου.
