ΑΙΓΑΙΟ: Νέο επεισόδιο γεωπολιτικής έντασης στο Βόρειο Αιγαίο με αφορμή επιστημονικές έρευνες – Ποια είναι η θέση της Ελλάδας και τι επιδιώκει η Τουρκία
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
NAVTEX και αντι-ΝΑVTEX: Παλιά τακτική, νέα εστία έντασης
Ένα ακόμη θερμό επεισόδιο στον μακρόχρονο «πόλεμο των NAVTEX» καταγράφηκε την τελευταία εβδομάδα στο Βόρειο Αιγαίο. Αφορμή αποτέλεσε η αναγγελία επιστημονικών ερευνών από το ελληνικό ερευνητικό σκάφος «FILIA», για την περίοδο 4–15 Ιουλίου 2025, μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης.
Η Ελλάδα, με την αγγελία LA37/096/25, την 5η Ιουλίου, γνωστοποίησε τη δραστηριότητα με στόχο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, χωρίς να απαιτείται διεθνής άδεια ή συναίνεση, καθώς πρόκειται για έρευνες μη εμπορικού χαρακτήρα, σύμφωνα με τις προβλέψεις του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας(UNCLOS).
Ωστόσο, δύο ημέρες αργότερα, στις 7 Ιουλίου, η Τουρκία εξέδωσε αντι-NAVTEX με τον αριθμό 0650/25, υποστηρίζοντας ότι η περιοχή στην οποία πλέει το ελληνικό σκάφος «εμπίπτει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα».
Η τουρκική θέση: Θαλάσσια αρμοδιότητα και αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων
Η τουρκική ανακοίνωση δεν περιορίστηκε σε τεχνική αναγγελία. Η Άγκυρα έθεσε ευθέως ζήτημα δικαιοδοσίας στο συγκεκριμένο σημείο του Αιγαίου, επιμένοντας πως οποιαδήποτε επιστημονική δραστηριότητα πρέπει να γίνεται κατόπιν συντονισμού με τις τουρκικές αρχές, όταν αφορά περιοχή «τουρκικής ευθύνης».
Η θέση αυτή αποτελεί πάγιο μοτίβο της τουρκικής στρατηγικής στο Αιγαίο, που δεν αναγνωρίζει την ελληνική υφαλοκρηπίδα πέραν των 6 ναυτικών μιλίων. Το σημείο που αφορά η NAVTEX, ενώ βρίσκεται εντός της ελληνικής ζώνης έρευνας και διάσωσης, αποτελεί – σύμφωνα με την τουρκική επιχειρηματολογία – «γκρίζα ζώνη θαλάσσιας αρμοδιότητας».
Η αντίδραση αυτή ερμηνεύεται από διπλωματικούς αναλυτές ως ακόμη μια απόπειρα της Τουρκίας να επιβάλει de facto τις θέσεις της για το καθεστώς στο Βόρειο Αιγαίο, παρά την ευρύτερη ύφεση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις τους τελευταίους μήνες.
Η απάντηση της Αθήνας και οι διεθνείς ισορροπίες
Αξιωματούχοι του Υπουργείου Εξωτερικών και του Υπουργείου Άμυνας παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, διαμηνύοντας ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να υποχωρήσει σε ζητήματα εθνικής κυριαρχίας ή να αναγνωρίσει οποιαδήποτε τουρκική αξίωση σε περιοχές ελληνικής αρμοδιότητας.
Όπως αναφέρουν διπλωματικές πηγές, η Ελλάδα προχώρησε νόμιμα στην έκδοση της NAVTEX μέσω της αρμόδιας αρχής του Ηρακλείου, ενώ το ερευνητικό σκάφος «FILIA» δεν πραγματοποιεί δραστηριότητες που θίγουν την υφαλοκρηπίδα ή τον θαλάσσιο πυθμένα.
Την ίδια ώρα, η Αθήνα έχει ήδη ενημερώσει τον Διεθνή Οργανισμό Ναυσιπλοΐας (IMO) και τους ευρωπαϊκούς εταίρους μέσω του Υπουργείου Ναυτιλίας, προκειμένου να καταγραφεί η τουρκική στάση ως πρόκληση αστάθειας στην περιοχή.
Ο ρόλος των επιστημονικών ερευνών και το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον
Το «FILIA», σκάφος που εκτελεί έρευνες για γεωλογικά και περιβαλλοντικά δεδομένα, συμμετέχει στο πλαίσιο ερευνητικού προγράμματος της ΕΕ, που αφορά την καταγραφή θαλάσσιων σεισμικών ρηγμάτων και ρευμάτων. Η επιλογή της περιοχής μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης έχει επιστημονική αξία, αλλά η Τουρκία φαίνεται να ανησυχεί για την πιθανότητα μόνιμης παρουσίας ελληνικών επιστημονικών ή ερευνητικών υποδομών κοντά σε σημεία στρατηγικού ενδιαφέροντος.
Το χρονικό της έντασης, σε συνδυασμό με την ευρύτερη ενεργοποίηση του τουρκικού στόλου στην Ανατολική Μεσόγειο, εγγράφεται σε ένα περιβάλλον ρευστών ισορροπιών, με τις ευρωτουρκικές σχέσεις να βρίσκονται σε φάση επανεξέτασης. Οι επόμενες κινήσεις των δύο πλευρών, καθώς και η στάση του ΝΑΤΟ, θα κρίνουν σε μεγάλο βαθμό αν η κρίση θα αποφορτιστεί ή θα επεκταθεί.
Συμπέρασμα: Από την επιστήμη στην πολιτική – Κλιμάκωση με γεωστρατηγικό πρόσημο
Η υπόθεση της NAVTEX στο Βόρειο Αιγαίο είναι περισσότερο πολιτική παρά τεχνική. Η Τουρκία χρησιμοποιεί ακόμα και τις επιστημονικές έρευνες ως όχημα προβολής ισχύος και αμφισβήτησης του status quo, ενώ η Ελλάδα επιμένει σε νομική τεκμηρίωση και διεθνή υποστήριξη. Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν αν η ένταση θα μετατραπεί σε μετωπική αντιπαράθεση ή αν θα παραμείνει στο επίπεδο της γνωστής διπλωματικής ρητορικής.
