ΘΕΟΤΟΚΑΡΙΟ: «Να διαβάζεις κάθε μέρα το Θεοτοκάριο. Αυτό θα σε βοηθήσει πολύ να αγαπήσεις την Παναγία. Και να δεις η Παναγία μετά!… Θα σου δώσει μεγάλη παρηγοριά»!
Το Θεοτοκάριον είναι μοναχικό βιβλίο, το οποίο περιέχει κανόνες προς τιμήν της Θεοτόκου σε όλους τους ήχους, διαφόρων υμνογράφων, οι οποίοι ψάλλονται στα μοναστήρια από ευλάβεια προς την Παναγία.
Χρήση του Θεοτοκαρίου στον κόσμο γίνεται κυρίως την περίοδο της μεγάλης Σαρακοστής(από την β΄ εβδομάδα των νηστειών και εντεύθεν), οπότε και χρησιμοποιείται στην ακολουθία του μεγάλου αποδείπνου.
Ο πατήρ Παίσιος έλεγε σε κάποια Μοναχή: «Να διαβάζεις κάθε μέρα το Θεοτοκάριο. Αυτό θα σε βοηθήσει πολύ να αγαπήσεις την Παναγία. Και να δεις η Παναγία μετά!…Θα σου δώσει μεγάλη παρηγοριά»!
«Και πότε να διαβάζω το Θεοτοκάριο», τον ρώτησε αυτή η Μοναχή. «Το βράδυ η το πρωί;».
«Καλύτερα τις πρωινές ώρες – της απήντησε ο Γέροντας –, ώστε αυτά που διαβάζεις, να τα έχεις στο νου σου όλη την ημέρα. Το Θεοτοκάριο πολύ βοηθάει. Θερμαίνεται η καρδιά και συγκινείται».
Και μνημόνευε ο άγιος Γέροντας Παίσιος τον Αγιορείτη παπα-Κύριλλο, τον Ηγούμενο της Μονής Κουλτουμουσίου, που δεν μπορούσε να συγκρατηθεί από τους λυγμούς και τα δάκρυα, όταν διάβαζε το Θεοτοκάριο!
Αυτό που κυρίως έκανε γνωστό τον Άγιο Νικόδημο ως θεοτοκόφιλο συγγραφέα είναι το γνωστό συλλεκτικό έργο «Θεοτοκάριο», το οποίο από την εποχή του Αγίου Νικοδήμου έχει εισαχθή προς χρήση στην λατρεία ιδιαίτερα στις μονές του Αγίου Όρους. Στο έργο αυτό ο Άγιος έχει συγκεντρώσει εξηνταδύο κανόνες (62) εικοσιδύο (22) μεγάλων υμνογράφων, στους οποίους μάλιστα, δίδει ωραίους χαρακτηρισμούς:
«Λέγω δη Ανδρέας ο Κρήτης, ο αρχηγός των μελωδών και κύκνος της Εκκλησίας ο λιγυρόφωνος. Ιωάννης ο Δαμασκηνός, η μουσικωτάτη και γλυκύφωνος του Χριστού αηδών.
Θεοφάνης Νικαίας ο Γραπτός, ο ηδύλαλος και ωδικώτατος κόττυφος. Ιωσήφ Υμνογράφος, η πολύφωνος, και τορόφωνος των πιστών χελιδών». Συνεχίζει για τους είκοσι δύο υμνογράφους να βρίσκει παρόμοιους χαρακτηρισμούς.
Σχετικά με το «Θεοτοκάριο» υπάρχει μία συγκινητική σύσταση προς τον π. Θεόκλητο του γνωστού Γέροντος Αθανασίου του Ιβηρίτου, μεγάλου λάτρη και υμνητή της Παναγίας μας, ο οποίος επί πολλά έτη διετέλεσε βιβλιοθηκάριος της Ι. Μονής των Ιβήρων. Του γράφει τα εξής ο Γέροντας Αθανάσιος:
«Να αφήσεις ένα Χαιρετισμόν από τους τρεις και να εισαγάγης το Θεοτοκάριον καθ’ ημέραν. Θα ευαρεστήσης τη Δεσποίνη και τω συλλέκτη Αγίω Νικοδήμω. Πρόσεξε την σκέψιν ταύτην, που μου επήλθεν εν στιγμή αναγνώσεως του Θεοτοκαρίου.
Οι Χαιρετισμοί και το Θεοτοκάριον, ο ουρανός και η γη να παρέλθουν, αυτά όμως να μη λείψουν καμμίαν ημέραν του έτους».
Ο άγιος Νεκτάριος, που με τη Χάρι του Θεού και την αγιότητά του είλκυσε στους καιρούς μας την αγάπη, την τιμή και την ευλάβεια όλων των ‘Ορθοδόξων, ήταν και πολυγραφώτατος συγγραφεύς. Το αγιασμένο πνεύμα του μας άφησε συγγράμματα θεολογικά, δογματικά, λειτουργικά και οικοδομητικά, που κυκλοφορούν και μελετώνται από πολλούς πιστούς.
Συγχρόνως είχε και χάρισμα ποιητικό, υμνογραφικό και ανύμνησε με αυτό προ πάντων την ‘Υπεραγία Θεοτόκο, την οποία ιδιαιτέρως ευλαβείτο.
Συνέθεσε πολλούς ύμνους και ωδές προς την ‘Αειπάρθενον, που απετέλεσαν μια ωραία συλλογή με τίτλο «Θεοτοκάριον». Στην εισαγωγή αυτού του βιβλίου αναφέρει ο ίδιος ότι οι ύμνοι του αυτοί είναι έκφρασι της ευγνωμοσύνης του προς την Παναγία.
«’Εποίησα ωδάς τινας και ύμνους προς αίνεσιν και ανύμνησιν της Παναγίας Μητρός του Κυρίου, της Γοργοεπηκόου και ταχείας εις αντίληψιν, βοήθειαν και προστασίαν των επικαλουμένων αυτήν, και προς έκφρασιν της ‘Απείρου προς αυτήν ευγνωμοσύνης μου διά τας πολλάς προς εμέ Αυτής ευεργεσίας».
Στις ‘Ωδές και στους ῞Υμνους αυτούς απευθύνεται ο ῞Αγιος με θερμό και προσωπικό τρόπο προς την Θεοτόκο και καταφεύγει με απόλυτη εμπιστοσύνη στην Χάρι της.
«Παναγία μου, Δέσποιν’ επάκουσον,
εις την Σην παρρησίαν επήλπισα»,
λέγει στην Α´ ‘Ωδή. Και στον Ζ´ ῞Υμνο προσθέτει·
«Δέσποινά μου Θεοτόκε,
η ελπίς μου, η ισχύς μου,
η θερμή μου προστασία
σκέπη και καταφυγή μου…».
Ωρισμένοι από τους ύμνους του ‘Αγίου, όπως ο πασίγνωστος και κοσμαγάπητος «’Αγνή Παρθένε», μελοποιήθηκαν και ψάλλονται και ευφραίνουν την καρδιά μας.
῞Ολοι δε γενικά οι ύμνοι του «Θεοτοκαρίου» του βοηθούν στις προσευχές μας και στην έκφρασι της τιμής μας προς την Θεομήτορα.
