ΧΑΡΗ ΤΟΥ ΘΕΟΥ- Ο Θεός δεν περιορίζεται στον χώρο και στον χρόνο. Είναι παντού, και υπάρχει πάντα! Δεν έχει κανενός είδους σώμα, το οποίο θα χρειαζόταν χώρο.
Είναι ο Δημιουργός του χώρου, του χρόνου, και κάθε άλλου υπαρκτού. Είναι ο μόνος αληθινός Θεός, στον οποίο μόνο ανήκει η λατρεία μας. Η δε παρουσία του αγιάζει τα πάντα.
Ο έρημος τόπος, όπου ο Μωυσής έβοσκε τα πρόβατά του, εκεί στην κατάξερη Αίγυπτο, δεν είχε τίποτε το ιδιαίτερο και εντυπωσιακό. Μια βάτος, πέτρες και λίγο χορτάρι. Ένα τοπίο άγριο κι ερημικό. Ποιος θα έδινε ποτέ σημασία; Ωστόσο έγινε «γη αγία», γιατί έκανε αισθητή την παρουσία του ο Θεός. Αποκάλυψε τον εαυτό του μέσα από την καιόμενη βάτο· «Λύσαι το υπόδημα εκ των ποδών σου· ο γαρ τόπος εν ω συ έστηκας γη αγία εστίν». (Εξ. 3, 5)
«Γη» όμως «αγία» σ’ ένα ασύγκριτο βαθμό είναι και ο χριστιανικός Ναός. Εδώ ο Κύριος θυσιάζει αναίμακτα τον εαυτό του. Εδώ είναι ο ίδιος «προσφέρων» και «προσφερόμενος». Εδώ «μελίζεται» και «διαμερίζεται». Εδώ δεν είναι βάτος, είναι Θυσιαστήριο. Δεν είναι συνομιλία, είναι παρουσία, είναι προσφορά και θυσία Θεού. Δεν είναι βοσκή προβάτων και χορτάρι, είναι Γολγοθάς λύτρωσης και αναγέννησης και σωτηρίας.
Βέβαια ο Θεός «ουκ εν χειροποιήτοις ναοίς κατοικεί», αλλά ο Ναός είναι χώρος της παρουσίας και της θυσίας του. Είναι ο ιερός χώρος της ευχαριστιακής σύναξης, όπου τελεσιουργείται το μέγα μυστήριο, ο καθαγιασμός, η μεταβολή του άρτου και του οίνου σε Σώμα και Αίμα Χριστού. Καρδιά και νούς, σώμα και σκέψη, πρέπει να βρίσκονται σε στάση απόλυτης ενατένισης και αυτοσυγκέντρωσης. «Σιγησάτω πάσα σαρξ βροτεία / και στήτω μετά φόβου και τρόμου / και μηδέν γήινον εν εαυτή λογιζέσθω» (Χερουβικό Μεγάλου Σαββάτου).
Ιδιαίτερο λόγο για την ευταξία στον ιερό Ναό κατά την τέλεση της θείας Λειτουργίας κάνει το αρχαίο εκκλησιαστικό βιβλίο «Αποστολικαί Διαταγαί», γραμμένο τον 4ο αιώνα. Η παράγραφος 57 (ΒΕΠΕΣ, σ. 5254) μας παρέχει μοναδικές πληροφορίες για την εποχή εκείνη, αλλά πολύ διδακτικές και για εμάς σήμερα.
Όλοι, σημειώνει το κείμενο, βρίσκονται στις θέσεις τους. Επίσκοποι, Ιερατείο, λαικοί, σαν το πλοίο το καλοτάξιδο. Ναύτες που φροντίζουν είναι οι Διάκονοι. Ο Επίσκοπος, «παρακλητικός ως Θεού άνθρωπος», είναι ο κυβερνήτης του πλοίου που το οδηγεί «μετά επιστήμης πάσης». Δίνει εντολές στους Διακόνους, και οι Διάκονοι κανονίζουν τις θέσεις των λαικών και φροντίζουν για την όλη ευταξία μέσα στον Ναό. «Οι λαικοί καθεζέσθωσαν μετά πάσης ησυχίας και ευταξίας, και αι γυναίκες κεχωρισμένως και αυταί καθεζέσθωσαν σιωπήν άγουσα.» Χώρια οι άνδρες, χώρια οι γυναίκες. Όχι μεικτό εκκλησίασμα, όχι όπου θέλει ο καθένας κι η καθεμιά. Όπως θα έλεγε και ο ιερός Χρυσόστομος, «ουκ έστι θέατρον η Εκκλησία».
Ο συγγραφέας των «Αποστολικών Διαταγών» κάνει λόγο για την ευλάβεια όλων, Κληρικών και λαικών. Όταν αναγινώσκεται το Ευαγγέλιο, «πάντες οι πρεσβύτεροι και οι διάκονοι και πας ο λαός στηκέτωσαν μετά πολλής ησυχίας». Τα παλιά χρόνια υπήρχε ο θεσμός των θυρωρών και των ταξιθετών, ώστε τα πάντα να γίνονται «ευσχημόνως και κατά τάξιν». Οι «πυλωροί» (άνδρες θυρωροί) είχαν υπηρεσία στις θέσεις των ανδρών και «αι διάκονοι (γυναίκες) εις τας των γυναικών».
«Οι νεώτεροι ιδία καθεζέσθωσαν». Ιδιαίτερη η θέση των παιδιών. Αν υπάρχουν περισσότερα καθίσματα, να κάθονται, αν όχι, να παραχωρούν τη θέση τους στους μεγαλύτερους. Οι πιο ηλικιωμένοι να καθονται «εν τάξει», αλλά όσοι και όσες έχουν βρέφη και μικρά παιδιά να τα έχουν κοντά τους, για να μην ενοχλούν και θορυβούν. Οι νεώτερες (τα κορίτσια) να έχουν τις δικές τους θέσεις ή να στέκονται πίσω από τις γυναίκες. Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι «έκαστος των εισερχόμενων εις τον ίδιον τόπον ορμά». Ο καθένας εισέρχεται στον Ναό με ευλάβεια και στέκεται στην καθωρισμένη θέση.
Το έργο τελειώνει με την ταξιθεσία. Ο Διάκονος –ο θυρωρός και ταξιθέτης– έχει και την επίβλεψη της λειτουργικής ευταξίας κατά την ώρα της λατρείας. «Επισκοπεί», δηλαδή εποπτεύει και παρακολουθεί, «μη τις ψιθυρίση η νυστάξη η γελάση η νεύση». Ψίθυροι, νυσταγμοί, χαμόγελα, νεύματα και χειρονομίες είναι ανάρμοστα και ανεπίτρεπτα στον ιερό χώρο του Ναού, όπου τελείται η αναίμακτη θυσία της θείας Ευχαριστίας. «Χρη γαρ εν εκκλησία επιστημόνως και νηφαλίως και εγρηγορότως εστάναι, εκτεταμένην έχοντα την ακοήν εις τον του Κυρίου λόγον». Απόλυτη τάξη και ησυχία και ευλάβεια
Από τους Διακόνους άλλοι βοηθούν τον Επίσκοπο στην ετοιμασία του Μυστηρίου, άλλοι συνεχίζουν την επαγρύπνηση, και πριν από τον ασπασμό της αγάπης ο Διάκονος που βρίσκεται πλάι στον Επίσκοπο φωνάζει· «Μη τις κατά τινος, μη τις εν υπόκρίσει». Όσοι δηλαδή, θα κοινωνήσετε – τότε κοινωνούσε όλος ο λαός – προσέξτε, ερευνήστε τον εαυτό σας μήπως έχετε κακία κατά των αδελφών ή μήπως έρχεστε να κοινωνήσετε υποκριτικά. Όταν πιά η Θυσία έχει τελειώσει, «μεταλαμβάνει εκάστη τάξις καθ’ εαυτήν του κυριακού σώματος και του τιμίου αίματος εν τάξει μετά είδους και ευλαβείας».
Ένα λειτουργικό διαμάντι είναι το αρχαίο τούτο κείμενο των «Αποστολικών Διαταγών». Μία υπέροχη περιγραφή και αναπαράσταση της λειτουργικής ευταξίας της αρχαίας Εκκλησίας. Ένας αυθεντικός και διαυγέστατος καθρέφτης των πιστών σε ώρα λατρείας. Είναι ωστόσο το κείμενο αυτό, για μας σήμερα, ένας έλεγχος. Ένας οδυνηρός έλεγχος για την υποβάθμιση του λειτουργικού μας ήθους. Είναι καιρός να επανέλθουμε στις καθάριες πηγές της πρώτης ‘Εκκλησίας, για να αναβαπτιστούμε. Με τέτοια λειτουργική συνείδηση και βίωση της μεγάλης Θυσίας και δωρεάς θα μπορούσε να επανέλθει η πρωτοφανής εκείνη και θαυμαστή αρχαιοχριστιανική ευταξία και πνευματική κατάνυξη.
