ΑΛΗΘΙΝΗ ΝΗΣΤΕΙΑ: Η νηστεία είναι, εντολή τού Θεού. Η πρώτη. Η πιό παλαιά από όλες. Τήν έδωκε στόν Αδάμ μέσα στόν Παράδεισο.
Τό νόημά της είναι: Μέ όπλο τήν νηστεία νά συνηθίσωμε στήν υπακοή στόν Θεό καί στήν πάλη κατά τού διαβόλου.
Ο Χριστός, ετόνισε ακόμη περισσότερο τήν αξία τής νηστείας. Είπε: «Τό γένος τούτο ουκ εκπορεύεται, ει μή εν προσευχή καί νηστεία». Δηλ. μέ τήν νηστεία πολεμάμε τόν διάβολο καί τόν νικάμε. Όταν δέν νηστεύωμε, μάς νικάει.
α. Πώς νηστεύουμε;
Νηστεία, σύμφωνα μέ τήν Αγία Γραφή, δέν είναι η πλήρης αποχή από κάθε τροφή, αλλά η αποφυγή ωρισμένων τροφών μέ βάση ειδικές διατάξεις, πού καθορίζουν, πότε τρώμε καί πότε νηστεύομε· πότε τρώμε εις δόξαν Θεού· καί πότε νηστεύομε εις δόξαν Θεού.
Στά βιβλία τής Εκκλησίας μας γίνεται λόγος γιά:
* ξηροφαγία (= τρώμε φυτικές ουσίες ωμές, χωρίς λάδι)·
* νηστεία (= τρώμε φαγητό νερόβραστο από φυτικές ουσίες· χωρίς λάδι)·
* κατάλυση ιχθύος (= τρώμε φυτικές ουσίες καί ψάρια- φαγητό παρασκευασμένο μέ φυτικά έλαια)
* κατάλυση σέ αυγά καί γάλα καί όλα τά προϊόντα τους·
* κατάλυση «εις πάντα» (= τρώμε κάθε είδους φυτική καί ζωική τροφή· ακόμη καί κρέας).
Η διάκριση τών φαγητών στίς πέντες αυτές κατηγορίες έγινε, προφανώς, μέ βάση τήν ηδύτητα (= νοστιμάδα) τών φαγητών. Δηλαδή: κριτήριο, μέ τό οποίο κατενεμήθησαν τά φαγητά στίς πέντε αυτές κατηγορίες, είναι η νοστιμάδα τους.
Είναι φανερό ότι:
* τά πιό νόστιμα φαγητά γίνονται μέ κρέας·
* ακολουθούν τά φαγητά πού γίνονται μέ αυγά, τυρί, βούτυρο, γάλα καί τά προϊόντα τους·
* ακολουθούν τά φαγητά μέ ψάρια·
* λιγότερο νόστιμα είναι τά λαχανικά καί τά όσπρια μέ λάδι·
* ακόμη λιγώτερο νόστιμα είναι τά φαγητά τά αλάδωτα·
* καί ακόμη πιό λίγο νόστιμα τά ωμά φυτικά φαγητά.
Μέ τήν νηστεία ο άνθρωπος παραιτείται κάθε φορά από ωρισμένα φαγητά. Τηρώντας τίς νηστείες, μαθαίνει: νά μήν είναι «κοιλιόδουλος», νά μήν ασχολείται μέ τό τί κάθε φορά θά φάει· αλλά «Θεόδουλος», νά ποθεί νά πλουτίζει σέ χαρίσματα καί αρετές.
Η χρήση ελαίου στό φαγητό δέν αποτελεί νηστεία. Γι αυτό, τίς ημέρες πού τρώμε λάδι, η Εκκλησία μιλάει γιά κατάλυση. Αντίθετα, όταν τό τυπικό προβλέπει φαγητό αλάδωτο καί ξηροφαγία, ποτέ δέν γίνεται λόγος γιά κατάλυση.
Η Εκκλησία, γιά νά ρυθμισθή καλά η ζωή τών Χριστιανών καί νά μή γίνωνται υπερβολές, καθώρισε, τί πρέπει νά τρώμε τήν κάθε ημέρα καί εποχή. Έτσι έχομε:
β. Ημέρες αυστηρής νηστείας:
Είναι η Τετάρτη καί η Παρασκευή όλου του χρόνου καί ιδιαίτερα τών περιόδων νηστείας (σαρακοστών). Νηστεία σημαίνει φαγητό χωρίς λάδι.
Τήν Παρασκευή νηστεύομε, επειδή Παρασκευή εσταυρώθη ο Κύριος· σταυρώνομε μέ τήν νηστεία μας τόν κακό εαυτό μας, γιά νά μάς ελεήσει τούς αναξίους, όπως ελέησε τόν εσταυρωμένο ευγνώμονα ληστή.
Τήν Τετάρτη ,γιά νά ενθυμούμεθα, ότι ένας φίλος του Τόν πρόδωσε ημέρα Τετάρτη, καί νά τό συνειδητοποιούμε ότι καί εμείς, παρ ότι είμαστε φίλοι του, είναι φυσικό, άν δέν προσέχωμε καί δέν αγωνιζώμεθα, νά Τόν προδώσωμε.
Όταν τίς ημέρες, πού έχομε χρέος νά κάνωμε αυστηρή νηστεία, συμπέσει κάποια εορτή, γίνεται «κατάλυση», δηλ. χαλάρωση τής νηστείας: άν είναι εορτή αγίου τρώμε λάδι· άν είναι εορτή τής Παναγίας ή τού Προδρόμου τρώμε ψάρι.
Οι ημέρες Δευτέρα, Τρίτη, Πέμπτη, Σάββατο καί Κυριακή είναι ημέρες καταλύσιμες, δήλ. τρώμε απ όλα ότι θέλομε, εκτός από τίς περιόδους νηστειών.
Τό Σάββατο καί τήν Κυριακή δέν επιτρέπεται ποτέ νά γίνει αυστηρή νηστεία, δηλ. χωρίς λάδι. Όλο τόν χρόνο ένα μόνο Σάββατο νηστεύομε τό λάδι, δηλ. τό Μεγάλο Σάββατο, επειδή τήν ημέρα αυτή ο Χριστός είναι σωματικά στόν τάφο καί η ψυχή Του έχει κατεβή στόν άδη νά αναστήσει τόν προπάτορα Αδάμ.
γ. Σαρακοστές είναι οι εξής:
1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή:
Αρχίζει τήν Καθαρά Δευτέρα καί τελειώνει τήν Κυριακή τής Αναστάσεως. Είναι η πιό αυστηρή νηστεία όλου τού χρόνου. Γίνεται πρός τιμήν τοΰ Χριστού καί ιδίως τού Πάθους Του γιά μάς. Κατά τήν Μεγάλη Τεσσαρακοστή γίνονται οι εξής καταλύσεις:
Όποια μέρα καί άν πέσει τού Ευαγγελισμού τρώμε ψάρι· καί τών αγίων 40 Μαρτύρων τρώμε λάδι. Τό ίδιο καί στίς 26 Μαρτίου εορτή τής Συνάξεως τού αρχαγγέλου Γαβριήλ.
2. Η νηστεία τών Χριστουγέννων:
Από 15 Νοεμβρίου μέχρι καί 24 Δεκεμβρίου. Κατά τήν νηστεία αυτή τρώμε ψάρι, όλες τίς ημέρες πλήν Τετάρτης καί Παρασκευής, από τήν αρχή μέχρι τίς 17 Δεκεμβρίου. Συνηθίζουν οι Χριστιανοί πολύ αξιέπαινα καί δέν τρώνε ψάρι τήν πρώτη εβδομάδα, γιά νά κοινωνήσουν τήν μεγάλη εορτή τών Εισοδίων τής Παναγίας μας.
3. Η νηστεία τής Παναγίας:
Από 1 Αυγούστου μέχρι καί 14 Αυγούστου. Νηστεύομε πρός τιμήν τής Παναγίας καί γιά τήν ψυχή μας. Επειδή καί η Παναγία ενήστεψε 15 ημέρες, πρίν από τήν Κοίμησή της γιά τήν ψυχή της. Άν εκείνη ενήστεψε γιά τήν ψυχή της, τί πρέπει νά κάνωμε εμείς; Η νηστεία είναι αυστηρή. Ψάρι τρώμε μόνο τήν εορτή τής Μεταμορφώσεως τού Σωτήρός μας (6 Αυγούστου).
4. Η νηστεία τών Αγίων Αποστόλων:
Από τήν Δευτέρα μετά τήν Κυριακή τών Άγιων Πάντων μέχρι τίς 28 Ιουνίου. Συνήθως η νηστεία αυτή είναι πολύ μικρή. Όλες τις ημέρες τρώμε, άν θέλωμε, ψάρι μέχρι τίς 28 Ιουνίου, εκτός από Τετάρτη καί Παρασκευή, πρός τιμήν τών Αγίων Αποστόλων Πέτρου καί Παύλου. Άν η εορτή τής Παναγίας (15 Αυγούστου) καί τών Αγίων Αποστόλων Πέτρου καί Παύλου (29 Ιουνίου) πέσουν ημέρα Τετάρτη καί Παρασκευή, τρώμε μόνο ψάρι. Άν πέσουν οποιαδήποτε άλλη ημέρα τρώμε από όλα.
δ. Αυστηρή νηστεία κάνομε καί στίς εξής ημέρες:
* 5 Ιανουαρίου (παραμονή Θεοφανείων). Νηστεύουμε για την εορτή κι όχι για να πιούμε Μέγα Αγιασμό.
*24 Δεκεμβρίου (παραμονή Χριστουγέννων).
* 14 Σεπτεμβρίου (Ύψωση τού τιμίου Σταυρού), γιατί είναι κάτι τό ανάλογο μέ τήν Μεγάλη Παρασκευή.
* 29 Αυγούστου (αποτομή τής Τιμίας Κεφαλής τού Προδρόμου) σέ ένδειξη πένθους γιά τήν άδικη θανάτωση τού αγιωτέρου ανθρώπου τής παγκόσμιας ιστορίας· (ανώτερη από τόν Πρόδρομο είναι μόνο η Παναγία).
Άν οι τέσσερις αυτές ημέρες τύχουν Σάββατο ή Κυριακή, τρώμε λάδι. Είπαμε: ένα Σάββατο νηστεύομε τό λάδι, τό Μ. Σάββατο. Καί καμμιά Κυριακή. Γιατί η Κυριακή είναι εορτή χαρμόσυνη: εορτή τής Αναστάσεως τού Χριστού.
Περίοδοι Απολυτές:
Η Εκκλησία δέν καθώρισε μόνο περιόδους νηστείας. Καθώρισε καί περιόδους «απολυτές», πού τρώμε από όλα όλες τίς ημέρες, καί τήν Τετάρτη, καί τήν Παρασκευή. Τέτοιες περίοδοι είναι οι εξής:
1. Τό Άγιο Δωδεκαήμερο, δηλ. από 25 Δεκεμβρίου μέχρι καί τίς 6 Ιανουαρίου μέ εξαίρεση τήν παραμονή τών Θεοφανείων, πού νηστεύομε.
2. Η Διακαινήσιμος, δηλ. η εβδομάδα τού Πάσχα.
3. Η εβδομάδα μετά τήν Πεντηκοστή (μέχρι τών αγίων Πάντων).
4. Οι τρείς εβδομάδες πού προηγούνται τής Μεγάλης Τεσσαρακοστής (Απόκριες). Κατά τίς τρείς αυτές εβδομάδες έχομε μιά ποικιλία διατάξεων, πού είναι οι εξής:
* Τήν πρώτη εβδομάδα (τού Τελώνου καί τού Φαρισαίου) τρώμε όλες τίς ημέρες από όλα.
* Τήν δεύτερη εβδομάδα (από τού Ασώτου μέχρι τών Απόκρεω) τρώμε από όλα, αλλά νηστεύομε τήν Τετάρτη καί τήν Παρασκευή χωρίς λάδι.
* Τήν τρίτη εβδομάδα, τής Τυρινής, τρώμε από όλα τά άλλα εκτός από κρέας, όλες τίς ημέρες, τρώμε καί τήν Τετάρτη καί τήν Παρασκευή.
