ΘΡΑΚΗ ΝΕΑ: Κάτω από τη θρακική γη παραμένουν τα περισσότερα θεμέλια μοναστηριών και κελιών μοναχών της πάλαι ποτέ ακμαίας μοναστικής πολιτείας του Παπικίου Όρους.
Το Παπίκιο δεσπόζει στο δυτικό τμήμα της οροσειράς της Ροδόπης και κυρίως τον 11ο και 12ο αιώνα αποτελούσε ένα από τα πιο αξιόλογα μοναστικά κέντρα της ΒυζαντινήςΑυτοκρατορίας.
Πιθανολογείται πως στα μέσα του 17ου αιώνα, ο Τούρκος πασάς Μεχμέτ Κιόπρογλου, στην προσπάθειά του να εξισλαμίσει την περιοχή, κατέστρεψε την πλειοψηφία των μοναστηριών και των κελιών μοναχών στην περιοχή. Πλέον στο Παπίκιο Όρος σώζεται και είναι πλήρως λειτουργική η Μονή Οσίου Μαξίμου Καυσοκαλύβη, ενώ μεταξύ άλλων σημείων έχουν ανασκαφεί τα θεμέλια δύο εκτεταμένων μοναστικών συγκροτημάτων ίδιας εποχής πλησίον των οικισμών Σώστης και Ληνός.
Βορειότερα της Μονής Καυσοκαλύβη, υπάρχουν τα ερείπια της βυζαντινής Μονής Παναγίας της Ελεούσας. Κι αυτός είναι μόνος ένας από τους «θαμμένους» θρησκευτικούς θησαυρούς της ευρύτερης περιοχής, καθώς σύμφωνα με ιστορικούς η μοναστική πολιτεία του Παπικίου Όρου «κρύβει» έως και 360 μοναστήρια και κελιά μοναχών, τα οποία περιμένουν το ανάλογο ενδιαφέρον από την πολιτεία και την αρχαιολογική σκαπάνη, για να έρθουν στο «φως», προτού να είναι αργά.
Το Παπίκιον Όρος
Στο Υπουργείο Πολιτισμού ανατρέχουμε, όπου ο αρχαιολόγος Νίκος Ζήκος «φωτίζει» περισσότερο την άγνωστη ιστορία του Παπικίου Όρους. Αναφέρει:
«Από τα σημαντικότερα μοναστικά κέντρα του Βυζαντίου υπήρξε το Παπίκιον Όρος, τμήμα του ορεινού όγκου της Ροδόπης βορειοδυτικά της Κομοτηνής. Αναφέρεται για πρώτη φορά στις πηγές στα τέλη του 11ου αι. […] Οι γραπτές βυζαντινές πηγές για το Παπίκιον ενισχύονται και από τα αρχαιολογικά δεδομένα. Συγκεκριμένα αποκαλύφθηκαν με ανασκαφικές έρευνες, από το 1982 και εξής, τα ερείπια τριών θολοσκέπαστων ναών, σε σχήμα ελευθέρου σταυρού με συνεπτυγμένες τις κεραίες, 11ου-12ου αι., βυζαντινός λουτρών και δύο εκτεταμένα μοναστηριακά συγκροτήματα της ίδιας εποχής πλησίον των οικισμών Σώστη και Ληνού. Το δεύτερο μοναστήρι κτίστηκε με την οικονομική συνδρομή της αυτοκράτειρας Μαρίας Βοτανειάτη της οποίας ο τάφος με το χρυσό δακτυλίδι της βρέθηκε βόρεια του καθολικού. Βρέθηκαν επίσης ενδιαφέροντα σπαράγματα από τον τοιχογραφικό διάκοσμο, ενώ έχει διασωθεί το μεγαλύτερο τμήμα του πολύχρωμου μαρμαροθετημένου δαπέδου.
Από τα ανασκαφικά ευρήματα (γλυπτός διάκοσμος, μαρμαροθετημένα δάπεδα, τοιχογραφίες, κεραμική, μολυβδόβουλλα) συμπεραίνεται ότι το Παπίκιον Όρος είχε άμεση επικοινωνία με τα γύρω αστικά κέντρα, αλλά και με την ίδια την Κωνσταντινούπολη. Η παράθεση και η συσχέτιση των προσφερόμενων ιστορικών μαρτυριών με τα ανασκαφικά δεδομένα δηλώνουν τη μεγάλη ακμή του μοναστικού κέντρου κατά τον 11ο-12ο αι. Μετά την εποχή αυτή το μοναστικό κέντρο παρακμάζει και στους μεταβυζαντινούς χρόνους δεν υπάρχει πια. Η μετονομασία του Παπικίου και γενικότερα της Ροδόπης σε Despot Dag (όρος του Θεού) αποτελεί ανάμνηση του μοναχισμού που αναπτύχθηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο».
Βήμα-βήμα η ανάδειξη
Βήμα-βήμα προχωράει τα τελευταία χρόνια η ανάδειξη του Παπικίου Όρους, χάρη και σε πρωτοβουλίες της Μητρόπολης Μαρωνείας-Κομοτηνής. Τις τελευταίες ημέρες εκδόθηκε και κυκλοφορεί από τη Μητρόπολη το βιβλίο του αρχαιολόγου Δημήτρη Κουντουράκη με τίτλο «Παπίκιον Όρος και Ιβηρική Αριστοκρατία του Βυζαντίου». Τον συγγραφέα του βιβλίου και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ροδόπης ευχαρίστησε για τη συνεργασία ο Μητροπολίτης Μαρωνείας-Κομοτηνής κ.κ. Παντελεήμων, μιλώντας στο ράδιο Χρόνος 87.5fm. Υπενθύμισε πως αυτό είναι ένα από τα πολλά βιβλία που έχει εκδώσει τα τελευταία χρόνια η Μητρόπολη, ενώ προσωπικά ήθελε να υπάρχει ως παρακαταθήκη για τον τόπο ένα βιβλίο αφιερωμένο αποκλειστικά στο Παπίκιο. Η έκδοσή του είναι αφιερωμένη στα 200 χρόνια από την έναρξη της ελληνικής επανάστασης 1821. Έπονται κι άλλες θρησκευτικές εκδόσεις για την περιοχή, προοικονόμησε.
Ο κ.κ. Παντελεήμων πάντως, δεν έκρυψε πως ακόμη «κι εμείς που ζούμε στον τόπο δεν το ξέρουμε, πόσο μάλλον κι η υπόλοιπη Ελλάδα», μιλώντας για την ανάγκη ανάδειξης της θρησκευτικής ιστορίας του. «Το Παπίκιο ακτινοβολούσε», είπε ο Μητροπολίτης, θυμίζοντας πως «πέρασαν πολλοί Άγιοι της Πίστεώς από μας από το Παπίκιο, (όπως) ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς κι ο Άγιος Θεοφάνης Περιθεωρίου».
Ο Μητροπολίτης υπενθύμισε πως το μοναστήρι του Οσίου Μαξίμου Καυσοκαλύβη λειτουργεί κανονικά, κάθε Σάββατο γίνονται Θείες Λειτουργίες και πλέον γίνονται και Χαιρετισμοί την περίοδο του Πάσχα, Κυριακές και ώρα 12:00. Η πραγματικότητα, όμως, βρίσκει την προσέγγιση του χώρου σχετικά δύσκολη, καθόσον ο δρόμος είναι στα τελευταία του χιλιόμετρα δύσβατος, χωρίς άσφαλτο. Παρόλα αυτά το τελευταίο διάστημα η ΠΕ Ροδόπης ανακοίνωσε πως προχωράει η ασφαλτόστρωση του πρώτου μισού για τον δρόμο προς την Ιερά Μονή, μέχρι την διασταύρωση με την Κερασιά, ενώ από εκεί κι έπειτα θα πέσει χαλίκι, για την βελτίωση της βατότητας του δρόμου. Κάπως έτσι θα καταστεί ευκολότερα επισκέψιμη η Μονή και ευρύτερα το Παπίκιο Όρος, γι’ αυτό προς αυτή την κατεύθυνση ο Μητροπολίτης ευχαρίστησε την Περιφέρεια ΑΜΘ για την ανταπόκρισή της.
