“Ας προσέξουμε όλοι, διότι συχνά παρατηρείται, ακόμη και σε μας τους ανθρώπους της Εκκλησίας, μία φαινομενική ταπείνωση ως αποτέλεσμα της υπερηφανείας μας” αναφέρει μεταξύ άλλων στην εγκύκλιό του για την Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή ο Μητροπολίτης Κηφισίας Κύριλλος.
Ακολουθεί ολόκληρη η εγκύκλιος:
Ένα πνευματικό ταξίδι ξεκινά την περίοδο αυτή· η Μεγάλη Τεσσαρακοστή! Ξεκινά ένα ταξίδι, μία προετοιμασία πνευματική, προκειμένου να εορτάσουμε την βασιλίδα των εορτών, την «εορτών εορτή και πανήγυριν πανηγύρεων», όπως υμνολογεί η Εκκλησία μας στον ειρμό της η΄ ωδής του Κανόνος του Αγίου Πάσχα.
Σε μία τέτοια προετοιμασία ο καθένας από εμάς οφείλει να αγωνισθεί για τις αμαρτίες του, εξασκών την μετάνοια και την ταπείνωση, αρετές που κατακτώνται με προσευχή. Γι’ αυτό και η Εκκλησία μας έχει ορίσει διάφορες ακολουθίες για την περίοδο αυτή, προκειμένου να μας βοηθήσει να προετοιμαστούμε και να οδηγηθούμε στην κατάνυξη. Πρωτεύουσα θέση σε αυτές τις ακολουθίες κατέχει η προσευχή του Οσίου Εφραίμ του Σύρου: «Κύριε και Δέσποτα της ζωής μου, πνεύμα αργίας, περιεργείας, φιλαρχίας και αργολογίας μη μοι δως. Πνεύμα δε σωφροσύνης, ταπεινοφροσύνης, υπομονής και αγάπης, χάρισαί μοι τω σω δούλω. Ναί, Κύριε Βασιλεύ, δώρησαί μοι του οράν τα εμά πταίσματα, και μη κατακρίνειν τον αδελφόν μου, ότι ευλογητός ει, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.» Μία προσευχή πολύ γνωστή και λίαν αγαπητή σε όλους μας, διότι, καίτοι σύντομη, ωστόσο είναι μεστή μεγίστων νοημάτων. Θα ήθελα, λοιπόν, να μοιραστώ λίγες σκέψεις μου μαζί σας με οδηγό μου τον Όσιο Εφραίμ τον Σύρο για την προσευχή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Με την προσευχή αυτή εκφράζεται κατά κύριο λόγο η μετάνοια. Μετάνοια σημαίνει αλλαγή του νού, μεταβολή. Οφείλουμε, λοιπόν, να αλλάξουμε. Καί για να αλλάξουμε, πρέπει, όπως διδάσκει και ο Προφήτης Ιερεμίας: «εκριζούν και κατασκάπτειν, ανοικοδομείν και καταφυτεύειν», πρέπει, δηλαδή, να γκρεμίσουμε τον αμαρτωλό άνθρωπο, για να χτίσουμε τον πύργο των αρετών, που συγκροτούν τον εν Χριστώ πνευματικά αναγεννημένο άνθρωπο..
Με τη προσευχή του Οσίου Εφραίμ, απευθυνόμαστε προς τον Θεό, τον οποίο αναγνωρίζουμε ως Κύριο και Δεσπότη της ζωής μας, και του ζητούμε πρώτον να μας απαλλάξει από την αργία, την περιέργεια και την φιλαρχία. Η αργία αποτελεί την ρίζα της αμαρτίας. Είναι μία έκφραση εφησυχασμού και αδιαθεσίας προς κάθε τι, το οποίο θα μας βελτιώσει πνευματικά. Η αργία φέρνει την περιέργεια. Η λέξη περιέργεια εδώ σημαίνει λιποψυχία. Θα λέγαμε ότι είναι μία αίσθηση απαισιοδοξίας, μία αίσθηση εκουσίας αναβλητικότητας, λέγοντας ενδομύχως «δεν ήρθε ακόμη η ώρα για μένα».
Η αργία και η περιέργεια δημιουργούν ένα κενό στον άνθρωπο, ένα κενό που προσπαθεί να καλύψει με το εγώ του. Η φιλαρχία θέτει ως επίκεντρο της ζωής μας τον εαυτό μας και όχι τον Θεό, με αποτέλεσμα να θέλουμε όχι μόνο να γίνεται λόγος περί του προσώπου μας και να ακούγονται επαινετικά σχόλια για τα έργα μας, περιφρονώντας τους αδελφούς μας, αλλά και να επιδιώκουμε να επιβληθούμε σε αυτούς.
Μία ακόμη συνέπεια της αργίας είναι η αργολογία. Όταν ο άνθρωπος παύει να ασχολείται με το να βελτιώσει τον αμαρτωλό του εαυτό, ασχολείται με τις πράξεις του αδελφού του. Όμως, να μην ξεχνάμε, αδελφοί, ότι ο αδελφός μας είναι κατ’ εικόνα Θεού πλασμένος και, όπως μας υπενθύμισε το Ευαγγέλιο την προηγούμενη Κυριακή της Απόκρεω, σε κάθε πράξη μας προς τους αδελφούς μας οφείλουμε να σκεπτόμαστε ότι είναι πράξη αποδοχής η απόρριψης του Κυρίου μας στη ζωή μας.
Στη συνέχεια παρακαλούμε τον Χριστό να μας χαρίσει σωφροσύνη, ταπεινοφροσύνη, υπομονή και αγάπη. Ο όρος σωφροσύνη στην όμορφη αυτή προσευχή έχει έννοια ακριβώς αντίθετη από αυτή της αργίας. Σημαίνει, δηλαδή, εγρήγορση. Ο καθένας από εμάς οφείλει να βρίσκεται σε πνευματική εγρήγορση, διότι ο Χριστός μας θα έλθει ως «κλέπτης», δηλαδή ξαφνικά και απροειδοποίητα.
Ο πρώτος καρπός της σωφροσύνης είναι η ταπείνωση, ένας όρος πολύ γνωστός και πολύ παρεξηγημένος, χριστιανοί μου. Ταπεινοφροσύνη είναι αποδοχή της αληθείας και απομάκρυνση του ψεύδους από την ζωή μας. Ο καθένας μας οφείλει να αποδεχθεί τον εαυτό του με τα πάθη του και να αγωνιστεί γι’ αυτά, διότι αυτός ο αγώνας θα μας χαρίσει τον στέφανον της δόξης και θα μας καταστήσει πολίτες της ουρανίου βασιλείας.
Βασική αρετή στη ζωή του καθενός μας είναι η υπομονή. Κάθε πιστός οφείλει να ζεί με υπομονή, διότι το αντίθετό της, δηλαδή η ανυπομονησία, οδηγεί στην αργολογία, την κατάκριση και την λήψη βεβιασμένων αποφάσεων.
Τέλος, αποκορύφωμα των αρετών είναι η αγάπη. Ο Απόστολος Παύλος γράφει ότι, ακόμη και αν κάποιος έχει πίστη τόσο δυνατή σε σημείο που να μετακινεί και όρη, αν δεν έχει αγάπη, «ουδέν εστι». Γιά εμάς τους χριστιανούς αιώνιο πρότυπο αγάπης αποτελεί η σταυρική θυσία του Χριστού.
Η προσευχή ολοκληρώνεται με την τελική αίτηση: «δώρησαί μοι του οράν τα εμά πταίσματα, και μη κατακρίνειν τον αδελφόν μου, ότι ευλογητός ει, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.» Ήδη από την πρώτη Κυριακή του Τριωδίου η Εκκλησία μας προτρέπει να μοιάσουμε στο Τελώνη και όχι στον Φαρισαίο. Οφείλουμε να αγωνισθούμε για τα δικά μας πταίσματα και όχι για αυτά των άλλων, με αληθινή ταπείνωση χωρίς υπερηφάνεια. Ας προσέξουμε όλοι, διότι συχνά παρατηρείται, ακόμη και σε μας τους ανθρώπους της Εκκλησίας, μία φαινομενική ταπείνωση ως αποτέλεσμα της υπερηφανείας μας. Ας ψάξουμε να βρούμε τα σφάλματά μας και να αγωνισθούμε για αυτά χωρίς κατάκριση για τους αδελφούς μας, αλλά με σωφροσύνη, ταπεινοφροσύνη, υπομονή και αγάπη.
Αγαπητοί πατέρες και αδελφοί,
Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή δεν είναι μία περίοδος που πρέπει απλά να αποφύγουμε μερικά πράγματα, για να τα ξαναρχίσουμε, όταν τελειώσει, η να κάνουμε τυπικά μερικές υποχρεώσεις, όπως εξομολόγηση και Θεία Κοινωνία. Η λατρευτική δομή της περιόδου με τη Θεία Λειτουργία του Μ. Βασιλείου, την Ακολουθία των Προηγιασμένων Τιμίων Δώρων, τους Χαιρετισμούς, το Μέγα Απόδειπνο, τους Κατανυκτικούς Εσπερινούς και τον Όρθρο με τις Ώρες αποτελούν ευκαιρία για βαθειά και πιο έντονη καλλιέργεια της πνευματικής ζωής. Είναι μία πρόσκληση και πρόκληση για την αναζήτηση του Θεού, για μία πραγματικά πνευματική αναγέννηση και διόρθωση, για μία νέα εν Χριστώ ζωή.
Με αυτές τις σκέψεις εύχομαι να διέλθουμε αυτό το όμορφο και μακρύ ταξίδι της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και να ολοκληρώσουμε το προσκύνημά μας βιώνοντας τη χαρά του Αγίου Πάσχα.
Με πατρικές ευχές και αγάπη
Ο Επίσκοπός Σας
† Ο Κηφισίας, Αμαρουσίου και Ωρωπού Κύριλλος
